23. Slavernij



In de paar eeuwen na de ontdekking van Amerika door Columbus in 1492 verscheepten de koloniserende Europese staten er meer dan twaalf miljoen Afrikanen heen om te werken in de plantages. Ruim 550.000 van hen werden door Nederlanders getransporteerd. De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie. Aanvankelijk werden de schepen van de WIC ingezet voor de kaapvaart en het bestrijden van de Spaans-Portugese zeemacht. Zeven jaar na de oprichting van de WIC veroverde Piet Hein de Spaanse zilvervloot en nog eens tien jaar later verjoeg de WIC de Portugezen uit Sint George d’el Mina in het hedendaagse Ghana. In de jaren tussen 1624 en 1654 werden delen van Brazilië bezet en na 1665 verkreeg de Republiek erkenning van de koloniale aanspraken op de zogeheten Wilde Kust (Suriname, Berbice, Essequibo-Demarary), en de Antilliaanse eilanden Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba.

Zo werden de Nederlanders, als kolonisator en slavenhandelaar, belangrijke spelers in het Atlantische gebied. Tot 1730 bezat de WIC het Nederlandse monopolie op deze handel. Daarna groeide de in 1720 opgerichte Middelburgse Commercie Compagnie uit tot de grootste slavenhandelaar, met verschillende koophuizen in Rotterdam en Amsterdam als concurrent. Omstreeks 1770 bereikte de Nederlandse slavenhandel zijn piek, met het transport van jaarlijks gemiddeld zo’n zesduizend mensen. Daarna liep dat aantal snel terug.

Slaven werden gedwongen arbeid te verrichten en hadden geen enkele zeggenschap over waar, met wie en hoe ze leefden. De Afrikaanse slaven en hun in onvrijheid geboren nakomelingen bedienden hun meesters en werkten in plantages voor suiker, koffie, cacao, katoen en tabak en in de zoutvijvers van Curaçao. Vooral in Suriname onttrokken slaven zich aan dat lot door weg te lopen. Ze vestigden zich in het oerwoud en vormden eigen bosnegergemeenschappen, naast die van de indianen. Op de plantages en in de stad kwamen slaven voortdurend in meer of mindere mate in opstand. De grootste slavenopstand was die in 1795 op Curaçao onder leiding van Tula, die vrijheid eiste, daartoe geïnspireerd door de idealen van de Franse Revolutie en het succes van opstandige slaven van Saint Domingue op Haïti. Hij moest het met de dood bekopen.

Aan het einde van de achttiende eeuw nam de verontwaardiging over de slavenhandel toe, ook in Nederland, al bleven in de discussies vaak de belangen van de slavenhouders overheersen. In 1814 werd onder druk van de Engelsen de slavenhandel verboden. Pas een halve eeuw later, op 1 juli 1863, volgde in Nederland de afschaffing van slavenarbeid en slavernij, als een van de laatste landen in Europa.

Fotö: Het Desenkadena-monument op Curaçao.

De selectie in dit venster is beperkt tot het Nederlandse aandeel in de slavenhandel.


Non-fictie


L. Alink e.a. (samenstelling), Stemmen van slaven en marrons
Leiden : Coördinaat Minderheden Studies, Rijksuniversiteit Leiden, 1989.
ISBN: 90-5292-014-1.
Bloemlezing van teksten van Surinaamse bosnegers en plantageslaven uit de achttiende en negentiende eeuw.

Dirk-Jan van Baar e.a., Oog in oog met het verleden : de vaderlandse geschiedenis in 91 verhalen
Utrecht : Spectrum, 2005. Samenstelling: Willem Velema.
ISBN: 90-274-9769-9.
Overzicht van de Nederlandse geschiedenis waarin 91 belangrijke gebeurtenissen worden beschreven, waaronder de moord op Floris V in 1296, de Sint-Elisabethsvloed in 1421, de Beeldenstorm in Utrecht in 1566. en de afschaffing van de slavernij in Suriname in 1863.

Reggie Baay, Daar werd wat gruwelijks verricht : slavernij in Nederlands-Indië
Amsterdam : Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2015.
ISBN: 978-90-253-0470-6.
Van de beginjaren van de VOC tot aan het einde van de kolonie volgt de auteur het spoor van de mensenhandel in de Nederlandse koloniën in de Oost, waar de slavernij vele vormen aannam.

Eveline Bakker e.a., Geschiedenis van Suriname : van stam tot staat
Zutphen : Walburg Pers, 1993.
ISBN: 90-6011-837-5.
Geschiedenis van Suriname in woord en beeld, met uitgebreid aandacht voor de slavernij en de geschiedenis van de marrons en de creolen.

Leo Balai, Het slavenschip Leusden : slavenschepen en de West Indische Compagnie, 1720-1738
Zutphen : Walburg Pers, 2011.
ISBN: 978-90-5730-729-4.
Geschiedenis van de slaventransporten van de West-Indische Compagnie, in het bijzonder van het slavenschip Leusden, dat in 1738 schipbreuk leed bij Suriname, waarbij vrijwel alle slaven om het leven kwamen.

Rudi Otto Beeldsnijder, ‘Om werk van jullie te hebben’ : plantageslaven in Suriname, 1730-1750
Utrecht : Universiteit Utrecht, 1994.
ISBN: 90-393-0923-X.
Alledaagse aspecten van het slavenbestaan op de Surinaamse plantages in de achttiende eeuw en onderzoek naar hat aandeel van de slaven in het bepalen van hun eigen lot.

Radjinder Bhagwanbali, De nieuwe awater van slavernij : Hindoestaanse migranten onder het indentured labour systeem naar Suriname, 1873-1916
Den Haag : Amrit, 2010.
ISBN: 978-90-74897-58-7.
Na afschaffing van de slavernij werden voor het werk op de Surinaamse plantages Hindostaanse contractarbeiders geronseld. Hun erbarmelijke levensomstandigheden waren niet beter dan die van de slaven.

Radjinder Bhagwanbali, Tetary, de koppige : het verzet van Hindoestanen tegen het Indentured Labour System in Suriname, 1873-1916
Den Haag : Amrit, 2011.
ISBN: 978-90-74897-63-1.
Onderzoek naar het verzet van Hindoestaanse contractarbeiders in Suriname tegen hun erbarmelijke leef- en werkomstandigheden onder het Indentured Labour System in de periode 1873-1916.

Aspha Bijnaar (redactie), Kind aan de ketting : opgroeien in slavernij toen en nu
Amsterdam : KIT Publishers, 2010.
ISBN: 978-94-6022061-6.
Bundel met artikelen over kinderen die als slaven dienden, onder meer in de voormalige Nederlandse gebieden Suriname en de Antillen, en over hedendaagse kinderen die op zeer jonge leeftijd loonarbeid verrichten.

Carla Boos, De slavernij : mensenhandel van de koloniale tijd tot nu
Amsterdam : Balans, 2011.
ISBN: 978-94-6003-334-6.
Aan de hand van persoonlijke historische documenten als dagboeken, brieven, scheepsjournaals en andere archiefstukken wordt de geschiedenis van de slavernij en slavenhandel verteld, met het accent op de Nederlandse betrokkenheid.

Arnold Borret, Suriname : gezichten, typen en costumen naar de natuur getekend
Leiden : KITLV Uitgeverij, 2003.
ISBN: 978-90-6718-211-9.
Catalogus met tekeningen en aquarellen die de Nederlandse jurist-priester-kunstenaar Arnold Borret (1848-1888) maakte tijdens zijn tienjarig verblijf in Suriname.

Bea Brommer (redactie), Ik ben eigendom van... : slavenhandel en plantageleven
Wijk en Aalburg : Pictures Publishers, 1993.
ISBN: 90-73187-17-6.
Aan de hand van archiefstukken uit het Gemeentearchief van Helmond, afkomstig van de gebroeders Wesselman die betrokken waren bij de slavenvaart, wordt een beeld gegeven van de slavenhandel en het Surinaamse plantageleven in de achttiende eeuw.

Artwell Cain (redactie), Tula : de slavenopstand van 1795 op Curaçao
Amsterdam [etc.] : NiNsee [etc.], 2009.
ISBN: 978-90-74897-50-1.
Na een beschrijving van de slavenopstand op Curaçao aan het eind van de achttiende eeuw aan de hand van bronnenonderzoek volgt een beschouwing over slavernij in een internationale context.

Remmelt Daalder, Andrea Kieskamp en Dirk J. Tang (redactie), Slaven en schepen : enkele reis, bestemming onbekend
Leiden [etc.] : Primavera Pers, 2001.
ISBN: 90-74310-78-8.
Bundel artikelen over het Nederlandse aandeel in de handel en verscheping van slaven (een half miljoen tussen 1600 en 1800) en over de leefomstandigheden in Nederlandse slavenkolonies.

Leo Dalhuisen (redactie), Geschiedenis van de Antillen
Zutphen : Walburg Pers, 2009. 1ste dr.: 1997.
ISBN: 978-90-5730-628-0.
De geschiedenis van de Antillen, met onder meer een uitgebreid hoofdstuk over de slavernij.

Leo Dalhuisen e.a., Nederlanders en hun slaven : tekenaars getoetst
's-Hertogenbosch : Katholiek Pedagogisch Centrum, 1993.
ISBN: 90-6755-082-5.
Geschiedenis van de slavernij in Suriname aan de hand van reproducties van afbeeldingen uit de achttiende en negentiende eeuw.

Erik van der Doe, Perry Morree en Dirk J. Tang (redactie), De smeekbede van een oude slavin : en andere verhalen uit de West
Zutphen : Walburg Pers, 2009. (Sailing Letters Journaal; 2).
ISBN: 978-90-5730-598-6.
Uitgave met historische inleidingen en noten van Nederlandse brieven uit de zeventiende en achttiende eeuw, die als oorlogsbuit in Britse archieven belandden. Het titelstuk is de brief van een vrijgelaten slavin die haar voormalige meester smeekt om ondersteuning om haar zoon eveneens te kunnen vrijkopen.

Frank Dragtenstein, Alles voor de vrede : de brieven van Boston Band tussen 1757 en 1763
Amsterdam [etc.] : NiNsee [etc.], 2009.
ISBN: 978-90-74897-53-2.
Historische studie over een achttiende-eeuwse marron (gevluchte slaaf) in Suriname die rond 1760 namens de marrons brieven schreef aan de koloniale overheid om een vredesverdrag te sluiten.

Frank Dragtenstein, ‘De ondraaglijke stoutheid der wegloopers’ : marronage en koloniaal beleid in Suriname, 1667-1768
[Bunnik] : IBS, 2002. (Bronnen voor de studie van Suriname ; 22).
ISBN: 90-393-3136-7.
Op nieuw bronnenmateriaal gebaseerde studie over de vroegste geschiedenis van de Surinaamse Marrons, van 1667, toen Suriname in Nederlandse handen kwam, tot het vredesverdrag met de Matawai in 1768.

Frank Dragtenstein, ‘Trouw aan de blanken’ : Quassie van Nieuw Timotibo, twist en strijd in de 18de eeuw in Suriname
Amsterdam : KIT Publishers, 2004.
ISBN: 90-6832-189-7.
Levensverhaal van Quassie van Timotibo (ca. 1692-1787), bekend geworden als de uitvinder van een koortswerend bitter en berucht als (zwarte) jager op weggelopen slaven in Suriname.

Maurits Ebben, Henk den Heijer en Joost Schokkenbroek (redactie), Alle streken van het kompas : maritieme geschiedenis in Nederland
Zutphen : Walburg Pers, 2010.
ISBN: 978-90-5730-662-4.
Bundel met zeventien artikelen over facetten van de Nederlandse zeevaart in de periode van de zestiende tot en met de negentiende eeuw, zoals de kaapvaart, de walvisvaart, de slavenhandel en de vaart op Oost- en West-Indië.

P.C. Emmer, De Nederlandse slavenhandel 1500-1850
Amsterdam : De Arbeiderspers, 2003. 2e dr. 1ste dr.: 2000.
ISBN: 90-295-1560-0.
Beschrijving van de Nederlandse slavenhandel van de zestiende t/m de negentiende eeuw, waarbij de auteur die een plaats wil geven in het Nederlandse verleden.

Marcel van Engelen, Het kasteel van Elmina : in het spoor van de Nederlandse slavenhandel in Afrika
Amsterdam : De Bezige Bij, 2013.
ISBN: 978-90-234-7704-4.
Over het wegvoeren van de slaven uit Afrika is minder bekend dan over hoe het hen is vergaan in de Nieuwe Wereld. Om in die lacune te voorzien wordt in dit boek op basis van onder meer getuigenissen uit de tijd zelf en van oral history de geschiedenis verteld van het kasteel van Elmina in het huidige Ghana en van de Nederlandse slavenhandel in West-Afrika.

Patricia D. Gomes, Over ‘natuurgetrouwen’ en ‘onwillige honden’ : beeldvorming als instrument voor uitbuiting en onderdrukking in Suriname 1842-1862
Amsterdam : Aksant, 2003.
ISBN: 90-5260-071-6.
De hoge sterfte onder de slaven, de afschaffing van de slavernij in naburige kolonies en het lage economische profijt speelden een rol in de beeldvorming over blank en zwart in de discussie in Nederland over het lot van Suriname.

José Antonio Gonsalves de Mello, Nederlanders in Brazilië (1624-1654) : de invloed van de Hollandse bezetting op het leven en de cultuur in Noord-Brazilië
Zutphen : Walburg Pers, 2001. Vertaling van Tempo dos flamengos : influência da ocupação holandesa na vida e na cultura do norte do Brasil (1947). Vertaling: G.N. Visser, bewerking B.N. Teensma.
ISBN: 90-5730-174-1.
Vertaling van een Braziliaans standaardwerk over de poging tot kolonisatie van Pernambuco, in het bijzonder de havenstad Recife, door de West-Indische Compagnie en over de belangrijke rol van graaf Johan Maurits van Nassau daarbij.

Gea Gort en Eva Mabayoje, God is niet wit : ons slavernijverleden; wat doen we ermee?
Amsterdam : Ark Media, 2013.
ISBN: 978-90-338-0023-8.
Bekende gekleurde Nederlanders vertellen hoe het slavernijverleden doorwerkt in hun leven en in de samenleving. Blanke en gekleurde mensen zien mogelijkheden om de verzoening te bewerken en samen aan de toekomst te bouwen.

Gijs van der Ham, Dof goud : Nederland en Ghana, 1593-1872
Nijmegen [etc.] : Vantilt [etc.], 2013.
ISBN: 978-94-6004-157-0.
Geschiedenis van de betrekkingen tussen Nederland en de Goudkust, het huidige Ghana, aan de hand van voorwerpen uit de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam.

Henk den Heijer, De geschiedenis van de WIC
Zutphen : Walburg Pers, 2007. 3e dr. 1ste dr.: 1994.
ISBN: 90-5730-478-3.
Geschiedenis van de West-Indische Compagnie, van de oprichting in 1621 tot het einde in 1791, met onder meer aandacht voor de organisatie, de kaapvaart, de slavenhandel en het beheer van de bezittingen in Afrika, West-Indië en Noord- en Zuid-Amerika.

Henk den Heijer, Goud, ivoor en slaven : scheepvaart en handel van de Tweede Westindische Compagnie op Afrika, 1674-1740
Zutphen : Walburg Pers, 1997.
ISBN: 90-6011-998-3.
Studie over de activiteiten en organisatie van de WIC die in West-Afrika niet alleen in slaven maar onder meer ook in goud en ivoor handelde.

Guido van Hengel, ‘Een ondernemend volkje’ : hoe Nederland zich wereldwijd op de kaart zette
Diemen : Veen Magazines, 2008.
ISBN: 978-90-8571-198-8.
Historische artikelen over Nederlandse ondernemers en ondernemingen die met succes in het buitenland actief waren en zijn, met onder meer aandacht voor het (relatieve) belang van de slavenhandel voor de West-Indische Compagnie.

Sandew Hira, Decolonizing the mind : een fundamentele kritiek op het wetenschappelijk kolonialisme
Den Haag : Amrit, 2009.
ISBN: 978-90-74897-52-5.
Onder het pseudoniem Sandew Hira schreef de Hindoestaans-Surinaamse historicus Dew Baboeram dit pleidooi voor een eerlijker geschiedschrijving over de slavernij in Suriname, waarbij hij scherpe kritiek levert op enkele Nederlandse vakgenoten.

Dienke Hondius, Amsterdam : gids slavernijverleden / Slavery Heritage Guide
Nijmegen : Stichting LM Publishers, 2014.
ISBN: 978-94-602-2368-6.
Gids voor locaties in Amsterdam die in verband staan met het koloniale en het slavernijverleden van Nederland.

Han Jordaan, Slavernij & vrijheid op Curaçao : de dynamiek van een achttiende-eeuws Atlantisch handelsknooppunt
Zutphen : Walburg Pers, 2013.
ISBN: 978-90-5730-923-6.
Met de slavenhandel als motor ontwikkelde Curaçao zich in de achttiende en negentiende eeuw tot een Atlantisch handelsknooppunt, wat voor slaven goede mogelijkheden bood om geld te verdienen en zichzelf en vooral ook hun kinderen vrij te kopen. Nina Jurna en Clark Accord, Met eigen ogen : een hedendaagse kijk op de Surinaamse slavernij
Amsterdam : KIT Publishers, 2003.
ISBN: 90-6832-533-7.
Interviews met mensen in Nederland en Suriname, van wie het leven nog steeds wordt beïnvloed door de slavernij, 140 jaar na de afschaffing daarvan.

Ellen Klinkers, Op hoop van vrijheid : van slavensamenleving naar Creoolse gemeenschap in Suriname, 1830-1880
Utrecht : Vakgroep Culturele Antropologie, Universiteit Utrecht, 1997.
ISBN: 90-393-1288-5.
Ontwikkeling van de creoolse bevolkingsgroep van Suriname van de jaren vóór de afschaffing van de slavernij in 1863, tijdens het Staatstoezicht (1863-1873, toen de vrijgemaakten op de plantages moesten blijven werken) en enkele jaren daarna.

Paul Knevel, Sara Polak en Sara Tilstra, Meerstemmig verleden : persoonlijke verhalen over het Nederlandse slavernijverleden
Amsterdam : KIT Publishers, 2011.
ISBN: 978-94-602-2173-6.
In vraaggesprekken vertellen afstammelingen van slaven en andere betrokkenen over hun persoonlijke band met de in 1863 afgeschafte slavernij in Suriname en op de Antillen.

Elmer Kolfin, Van de slavenzweep en de muze : twee eeuwen verbeelding van slavernij in Suriname
Leiden : KITLV Uitgeverij, 1997.
ISBN: 90-6718-107-2.
Kunsthistorische studie over de slavernij in Suriname zoals die in gravures, tekeningen en schilderijen uit de achttiende en negentiende eeuw in beeld is gebracht.

Anton de Kom, Wij slaven van Suriname
Amsterdam : Contact, 2009. 12e dr. 1ste dr.: 1934.
ISBN: 978-90-254-3389-5.
Geschiedenis van het lot van de slaven in Suriname en hun bestaan na de afschaffing van de slavernij in 1863, beschreven door een Surinamer die vanwege zijn politieke activiteiten uit Suriname werd verbannen.

Joke Korteweg (redactie), Maritieme geschiedenis : de canon van ons maritiem verleden in 50 vensters
Zutphen : Walburg Pers, 2009.
ISBN: 90-5730-593-3.
Canon die in vijftig vensters de maritieme geschiedenis van Nederland vanaf de vroegste tijden behandelt, met in het themadeel ‘Personenvervoer’ onder meer aandacht voor de slavenhandel.

Jan J.B. Kuipers en Johan Francke, Geschiedenis van Zeeland : de canon van ons Zeeuws verleden
Zutphen : Walburg Pers, 2009.
ISBN: 978-90-5730-595-5.
De geschiedenis van Zeeland in de vijftig vensters van de canon, met onder meer aandacht voor de kaapvaart, de slavenhandel en de watersnoodramp.

Tessa Leuwsha, Fansi's stilte : een Surinaamse grootmoeder en de slavernij
Amsterdam : Augustus, 2015.
ISBN: 978-90-450-3042-5.
De auteur gaat in Suriname op zoek naar het verhaal van haar zwijgzame grootmoeder die omstreeks 1970 haar intrek nam bij haar vernederlandste kinderen en kleinkinderen.

Cynthia McLeod / Carel de Haseth, Slavernij en de Memorie / Slaaf en meester
Schoorl : Conserve, 2002.
ISBN: 90-5429-159-1.
Dubbelbundel over de slavernij in Suriname en op de Nederlandse Antillen met een beschouwing door Cynthia McLeod over slavernij en slavenhandel, gevolgd door een novelle waarin Carel de Haseth het levensverhaal vertelt van een Afrikaan die als slaaf in Suriname terechtkomt. De novelle is later ook afzonderlijk uitgegeven (zie onder Romans en verhalen: Carel de Haseth.)

Griselda Molemans, In het voetspoor van de panter
Amsterdam : Balans, 2005.
ISBN: 90-5018-696-3.
Verslag van de speurtocht van de schrijfster naar de Afrikaanse achtergronden van haar Indische overgrootvader die als slaaf vanuit Afrika bleek te zijn verkocht aan het KNIL-leger.

Hilde Neus-van der Putten, Susanna du Plessis : portret van een slavenmeesteres
Amsterdam : KIT Publishers, 2003.
ISBN: 90-6832-521-3.
Reconstructie van het leven van en de beeldvorming over de Surinaamse eigenares van een plantage (1739-1795) die gold als het archetype van de wrede slavenmeesteres.

Gert Oostindie, Roosenburg en Mon Bijou : twee Surinaamse plantages, 1720-1870
Dordrecht : Foris Publications, 1989.
ISBN: 90-6765-453-1.
Economisch-historische studie van het Surinaamse plantagebedrijf in de achttiende en negentiende eeuw aan de hand van een onderzoek naar een suiker- en een koffieplantage.

Rudolf Paesie, Lorrendrayen op Africa : de illegale goederen- en slavenhandel op West-Afrika tijdens het achttiende-eeuwse handelsmonopolie van de West-Indische Compagnie, 1700-1734
Amsterdam : De Bataafsche Leeuw, 2008.
ISBN: 978-90-6707-627-2.
De West-Indische Compagnie die in de zeventiende en het begin van de achttiende eeuw het alleenrecht had op de handel in het Atlantische gebied, kreeg af te rekenen met de ‘lorrendraaiers’, smokkelaars die West-Europese handelswaar naar West-Afrika vervoerden, daar goud, ivoor en slaven inkochten en op de Antillen slaven verkochten aan plantage-eigenaars.

A.F. Paula, ‘Vrije’ slaven : een sociaal-historische studie over de dualistische slavenemancipatie op Nederlands Sint Maarten, 1816-1863
Zutphen [etc.] : Walburg Pers [etc.], 1993.
ISBN: 90-6011-841-3.
De bijzondere geschiedenis en unieke aard van het slavernijsysteem op Sint Maarten, tegen de achtergrond van slavernij en slavenemancipatie in de rest van het Caribisch gebied.

Marianka Peters, Zwarte ster Gouds omarmd
Gouda : City Photo, 2008.
ISBN: 978-90-813493-1-4.
Fotoboek over Elmina, een stadje in Ghana en tot 1863 een Nederlandse kolonie gelegen aan de vroegere Goudkust, naar aanleiding van het vijfjarige vriendschapsverband met Gouda. Een speciaal hoofdstuk is gewijd aan de Nederlandse koloniale geschiedenis en de slavenhandel naar Suriname.

Maarten Prak (redactie), Nederland in de zeventiende en achttiende eeuw
Amsterdam : Bert Bakker, 2006.
ISBN: 978-90-351-2990-0.
Dit tweede van de vier delen van Plaatsen van herinnering bevat van Alex van Stipriaan de bijdrage ‘Suriname: Somerzorg. De plantages’.

Redactie Noordhoff Atlasproducties, De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland
Groningen : Noordhoff Atlasproducties, 2011.
ISBN: 978-90-01-12094-8.
In 14 hoofdstukken met meer dan 1.500 kaarten geeft de atlas de vaderlandse geschiedenis een ruimtelijke dimensie, met niet alleen aandacht voor politieke, sociaal-economische en religieuze thema’s maar ook voor ook historische cartografie, landschapsgeschiedenis en cultureel erfgoed. De slavernij komt aan bod in de pagina’s 366-367.

Matthias van Rossum, Kleurrijke tragiek : de geschiedenis van slavernij in Azië onder de VOC
Hilversum : Verloren, 2015. (Zeven Provincien Reeks ; 35). ISBN: 978-90-870451-7-3.
Onder de VOC werden lange tijd meer slaven gehouden dan in Suriname en Curaçao, maar toch is het Aziatische slavernijverleden zelden beschreven. Dit boek biedt een overzicht van de slavenhandel en de slavernij in Afrika en Azië in de zeventiende en achttiende eeuw.

Angelie Sens, ‘Mensaap, heiden, slaaf’ : Nederlandse visies op de wereld rond 1800
Den Haag : SDU Uitgeverij, 2001. (Nederlandse cultuur in Europese context ; 20).
ISBN: 90-12-08856-9.
Aan de hand van citaten van wetenschappers, zendelingen en kooplieden beschrijft de auteur het beeld dat Nederlanders rond 1800 van zwarte mensen hadden.

Peter Sijnke en Tobias van Gent, De geschiedenis van Middelburg in 25 stappen
Vlissingen : Den Boer/De Ruiter, 2009.
ISBN: 978-90-79875-16-0.
Geschiedenis van de Zeeuwse hoofdstad in de vorm van een historische canon met 25 vensters, waaronder de VOC en de slavenhandel.

Jozef Prabhudass Siwpersad, ‘Gij zijt blank en wij zijn zwart’ : gedragspatronen en een slavenmaatschappij (Suriname, negentiende eeuw)
's-Gravenhage : Siwpersad, 2009.
ISBN: 978-90-9022283-7.
Studie naar het gedrag van slaven (onderwerping, aanpassing, verzet) in de negentiende eeuw in Suriname.

Dan Sleigh en Piet Westra, De opstand op het slavenschip Meermin
Amsterdam : Cossee, 2013. Vertaling van Die aanslag op die sklaweskip Meermin (2012). Vertaling: Riet de Jong.
ISBN: 978-90-5936-436-3.
Reconstructie van de gebeurtenissen op het slavenschip Meermin dat in 1766 voor de kust van Zuid-Afrika verging. De beslissing de slaven uit hun boeien te bevrijden om hen aan boord aan het werk te zetten had voor de bemanning dramatische gevolgen.

Stephen Small en Sendaw Hira, 20 vragen en antwoorden over het Nederlandse slavernijverleden en haar erfenis
Den Haag : Amrit, 2015. (Decolonizing the mind ; 4). Vertaling van: 20 questions and answers on Dutch slavery and its legacy (2014). Vertaling: Amrit Baboeram.
ISBN: 978-90-74897-83-9.
Geschiedenis en de erfenis van de Nederlandse slavernij en slavenhandel in de vorm van twintig vragen en antwoorden.

Alex van Stipriaan e.a., Op zoek naar de stilte : sporen van het slavernijverleden in Nederland
Leiden [etc.] : KITLV Uitgeverij [etc.], 2007.
ISBN: 978-90-6718-295-9.
Onderzoek naar tot dan onbekende bronnen met historische informatie in bibliotheken, archieven en musea en bij organisaties en individuen over de Nederlandse betrokkenheid bij de slavernij en de slavenhandel.

Alex van Stipriaan, Surinaams contrast : roofbouw en overleven in een Caraïbische plantagekolonie 1750-1863
Leiden : KITLV Uitgeverij, 1993. 2e dr. 1ste dr.: 1991.
ISBN: 90-6718-052-1.
Beschrijving van de Surinaamse plantage-economie tussen 1750 en 1863 tegen de achtergrond van de Caribische koloniale geschiedenis in die periode.

Cornelis Stout en Maria ter Meetelen, Christenslaven : de slavernij-ervaringen van Cornelis Stout in Algiers (1678-1680) en Maria ter Meetelen in Marokko (1731-1743)
Zutphen : Walburg Pers, 2006. Bezorging: Laura van den Broek en Maaike Jacobs.
ISBN: 90-5730-440-6.
De ervaringen als christenslaaf van Maria ter Meetelen in Marokko en van Cornelis Stout in Algiers. Ondanks de mishandelingen en erbarmelijke omstandigheden slaagden beiden erin terug te keren naar de Nederlandse Republiek.

Dirk J. Tang, Slavernij : een geschiedenis
Zutphen : Walburg Pers, 2013.
ISBN: 978-90-5730-905-2.
Geschiedenis van de slavernij en de slavenhandel en de denkbeelden daarover vanaf de oudheid tot de afschaffing in de negentiende eeuw, waarbij de nadruk ligt op het Nederlandse aandeel hierin.

Sytze van der Veen, Dirk J. Tan e.a., Slavernij verbeeld
Nijmegen : Uitgeverij Vantilt, 2013. (De boekenwereld, jrg. 29 (2012-2013), nr. 4 (juli)).
ISBN: 978-94-600-4159-4.
Artikelen over het slavernijverleden van Nederland zoals dat in boeken is weergegeven, aangevuld met enkele andere artikelen over bibliofilie en boekgeschiedenis.

Ewald Vanvugt, Nieuw zwartboek van Nederland overzee : wat iedere Nederlander moet weten
Soesterberg : Aspekt, 2011. Geheel herziene dr. 1e dr.: 2002.
ISBN: 978-94-615-3087-5.
Beschrijving van de wandaden die Nederlanders gedurende vier eeuwen hebben begaan in koloniën als Indonesië en Suriname.

Pieter van Wiechem, Vademecum van de Oost- en West-Indische Compagnie : historisch-geografisch overzicht van de Nederlandse aanwezigheid in Afrika, Amerika, Azië en West-Australië vanaf 1602 tot heden
Utrecht : Bestebreurtje, 2002.
ISBN: 90-6581-004-8.
Naslagwerk over de Oost-Indische en West-Indische Compagnie en hun omvangrijke handelsimperia, met aandacht voor onder meer de slavernij en de slavenhandel.

Glenn Willemsen, Dagen van gejuich en gejubel : 1 juli 1863: afschaffing van de slavernij in Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen
Den Haag [etc.] : Amrit [etc.], 2006.
ISBN: 90-74897-46-0.
Historisch onderzoek naar de politieke en maatschappelijke achtergronden van de afschaffing van de slavernij door Nederland in 1863.

Henri van der Zee, ‘s Heeren slaaf : het dramatische leven van Jacobus Capitein
Amsterdam : Balans, 2000.
ISBN: 90-5018-514-2.
Biografie van Jacobus Capitein (1717-1747), de eerste zwarte dominee. In 1725 door een Nederlandse kapitein in Ivoorkust als slaaf gekocht, werd hij geadopteerd door een bevriende koopman en kreeg hij in Nederland een goede opleiding.

Romans en verhalen


Aphra Behn, Oroenoko, of De koninklijke slaaf
Amsterdam : De Arbeiderspers, 1983. Vertaling van Oroonoko, or The Royal Slave. Vertaling: Albert Helman.
ISBN: 90-295-0177-4.
Een Afrikaanse prins en de vrouw op wie hij verliefd is, worden door de koning als slaven naar Suriname gestuurd. Daar komt hij in opstand tegen hun erbarmelijke bestaan.

John H. de Bye, Liefde in slavernij : een familiegeschiedenis in het achttiende-eeuwse Suriname
Schoorl : Conserve, 2010.
ISBN: 978-90-5429-302-6.
Lang duurt het niet voor de administrateur op een plantage in het Suriname van medio achttiende eeuw zelf plantages en slaven bezit.

Cornelis Ch. Goslinga, Christina : historische roman over de Nederlandse slavenhandel
Leiden : Primavera Pers, 2000.
ISBN: 90-74310-66-4.
Een Amsterdamse koopmansdochter reist in 1712 naar Afrika om er met haar Hollandse verloofde te trouwen. Als hij inmiddels overleden blijkt, reist ze door naar Curaçao, waar ze met de Nederlandse slavenhandel wordt geconfronteerd.

Cornelis Ch. Goslinga, De vrome smokkelaar : Antilliaanse verhalen
Leiden : Primavera Pers, 1996.
ISBN: 90-74310-23-0.
Verhalen spelend in de achttiende en negentiende eeuw op de Antillen, waarin de slavernij de rode draad is.

Carl de Haseth, Slaaf en meester
Haarlem : In de Knipscheer, 2008. 2e dr. 1e dr.: 1988.
ISBN: 978-90-6265-598-4.
De slavenopstand op 17 augustus 1795 op Curaçao, gezien door een slaaf en zijn meester.

Janny de Heer, Gentleman in slavernij
Haarlem : In de Knipscheer, 2015.
ISBN: 978-90-6265-832-9.
Een jonge Duitser vol idealisme die begaan is met de slaven, zoekt zijn weg in de complexe samenleving van het 19e eeuwse Suriname.

Albert Helman, De stille plantage
Amsterdam : Muntinga Pockets, 2009. 1ste dr.: 1931.
ISBN: 978-90-417-0803-8.
Een Franse Hugenotenfamilie die in de zeventiende eeuw in Suriname een plantage wil beginnen waar menselijkheid het wint van onrecht en rassenongelijkheid, ondervindt daarbij veel moeilijkheden.

Rihana Jamaludin, De zwarte lord
Amsterdam : KIT Publishers, 2009. Redactie: Adriaan Krabbendam.
ISBN: 978-94-6022034-0.
Een jonge gouvernante gaat in 1848 in Suriname werken voor een jonge kleurling die zijn vaders plantage en slaven heeft geërfd.

Arthur Japin, De zwarte met het witte hart
Amsterdam : De Arbeiderspers, 2010. 53e dr. 1ste dr.: 1997.
ISBN: 978-90-295-7366-5.
Het verhaal van twee Afrikaanse prinsjes die in 1837 als onderpand in een illegale handelstransactie door de Nederlandse regering naar Nederland worden gevoerd en er opgevoed. De ene past zich aan, de andere probeert zijn Afrikaanse identiteit te behouden.

Guus Kuijer, De redder van Afrika
Amsterdam : De Arbeiderspers, 1989.
ISBN: 90-295-2752-8.
De laatste vijf jaar uit het leven van een zwarte slaaf die in de achttiende eeuw na zijn theologische studie in Leiden naar Afrika terugkeert om daar het christendom aan zijn zwarte broeders te verkondigen.

Els Langenfeld, Porto Marie : 1738, 1795, 1888
Haarlem : In de Knipscheer, 2013.
ISBN: 978-90-6265-816-9.
Drie novellen die zijn gesitueerd op Curaçao, respectievelijk in 1738, 1795 en 1888. In ‘1738’ probeert een slaaf, op een slavenschip naar de nieuwe wereld gebracht, aan zijn zware lot te ontsnappen. Via drie personages wordt in ‘1795’ de slavenopstand onder leiding van Tula beschreven. In ‘1888’ is de slavernij voorbij, maar zijn de vroegere slaven slechts in naam vrije mannen.

Ton van der Lee, De geestbewaarder
Amsterdam : Balans, 2007.
ISBN: 978-90-5018-827-2.
Het verhaal van een zeeman die eind achttiende eeuw slaven van Afrika naar Suriname vervoert, en van een Surinaamse Nederlander in de huidige tijd op zoek gaat naar zijn wortels, zijn stammoeder die vanuit Afrika als slaaf werd verhandeld.

Jeroen Leinders, Tule : verloren vrijheid
Schoorl: Conserve, 2012.
ISBN: 978-90-5429-340-8.
Boek bij de film Tula van Jeroen Leinders over het op ware feiten gebaseerde verhaal over de leider van de Grote Slavenopstand op Curaçao in 1795.

Tessa Leuwsha, Solo, een liefde
Amsterdam : Augustus, 2009.
ISBN: 978-90-457-0174-5.
De liefde tussen twee jonge mensen wordt op de proef gesteld door hun heel verschillende verlangens: de vrouw wier voorouders eerst slaven en daarna eigenaars van een plantage waren, wil zich binden aan haar geboorteland Suriname, terwijl de man naar het buitenland wil.

Cynthia McLeod, Hoe duur was de suiker?
Schoorl : Conserve, 2013. 22e dr. Filmeditie. 1ste dr.: 1987.
ISBN: 978-90-5429-348-4.
Tussen het leven van de slaven en hun meesters op een Surinaamse suikerplantage in de achttiende eeuw bestaat een groot contrast: dat van de slaven vol kommer en kwel, dat van de meesters vol pracht en praal.

Cynthia McLeod, Hoe duur was de suiker?
Amsterdam : Eenvoudig Communiceren, 2014. (Leeslicht).
ISBN: 978-90-869620-3-7.
Makkelijk lezen-editie van de verfilmde roman over de suikerplantages in Suriname.

Cynthia McLeod, Vaarwel Merodia : kroniek van een Surinaamse familie 1820-1890
Paramaribo : Vaco, 1993.
ISBN: 99914-0-047-8.
Het wedervaren van de slavin Afi en haar nakomelingen op de plantage Merodia, tegen de achtergrond van de afschaffing van de slavernij in Suriname in 1863.

Cynthia McLeod, De vrije negerin Elisabeth
Schoorl : Conserve, 2011. 7e dr. 1e dr.: 2000.
ISBN: 978-90-5429-077-3.
Het leven van de vrije negerin Elisabeth Samson (1715-1771) die in het 18e-eeuwse Suriname bekend werd om haar rijkdom en haar huwelijk met een blanke man. De auteur schreef over haar ook de historische studie Elisabeth Samson : een vrije zwarte vrouw in het achttiende-eeuwse Suriname.

Cynthia McLeod, Zenobia : slavin op het paleis : historische roman
Schoorl : Conserve, 2015.
ISBN: 978-90-5429-399-6.
Het leven van Zenobia die in het 18de-eeuwse Suriname slavin was bij misi Graman, de latere weduwe Audra, en zo getuige was van het leven van de notabelen wier dagen gevuld waren met feesten en partijen, ruzies, onenigheden, gekibbel en beuzelarijen, terwijl slaven moesten zwoegen om dit mogelijk te maken.

Pepetela, Een roemrijke familie : de tijd van de Vlamingen
Amsterdam : Meulenhoff, 2001. Vertaling van A gloriosa família (1997). Vertaling: Harrie Lemmens.
ISBN: 90-290-6747-0.
In de periode 1641-1648 probeert de Vlaamse slavenhandelaar Baltazar van Dum zich met zijn familie staande te houden aan de Angolese kust die bezet wordt gehouden door de Hollanders.

Bart Römer, Kwakoe
Vianen : The House of Books, 2013.
ISBN: 978-90-443-4278-9.
De zwarte slaaf Thomas op een suikerrietplantage in Suriname is als kind bevriend met de zoon van de plantage-eigenaar, maar daar komt verandering in als beiden verliefd worden op hetzelfde meisje.

Guillermo E. Rosario, Onsterfelijk
Den Haag : Amrit, 2013. Vertaling van: E rais ku no ke muri. Vertaling: Libèrta Rosario.
ISBN: 978-90-74897-75-4.
Klassieke roman over de periode van de slavernij en de opstand van 1795 onder leiding van Tula op Curaçao.

David Vinco, Achter het riet : of de waarachtige historie van Gabriel Crul, planter in Nederlands-Brazilië
Amsterdam : Van Gennep, 2009.
ISBN: 978-90-5515-187-5.
Een Amsterdamse soldaat in de 17de eeuw maakt furore in het leger en wordt in Nederlands Brazilië planter en slavenhouder, maar dan raakt hij verstrikt in homo-erotische avonturen met een slaaf.

J. van de Walle, Een vlek op de rug
Schoorl : Conserve, 2001. 4e dr. 1ste dr.: 1963. Nawoord: Cynthia McLeod.
ISBN: 90-5429-153-2.
Een jonge Nederlander vertrekt omstreeks 1840, een kwarteeuw voor de afschaffing van de slavernij, naar Suriname om er het beheer over een plantage te krijgen.

Poëzie


Margo Morrison, Slavernij, nooit meer! : = Katibo, noiti moro! = Slavery, never again! : proza en poëzie = tori nanga puwema : Nederlands, Surinaams, Engels
Amsterdam : Maisa Spirit, 2013.
ISBN: 978-90-804029-6-6.
Bundel proza en poëzie over het slavernijverleden, discriminatie, onderdrukking en gedrag dat daaruit voortvloeit. De verhalen zijn geschreven in het Nederlands en de gedichten zijn in het Surinaams, Nederlands en Engels.

Olga Orman en Giselle Ecury (samenstelling), Topa Tula = Ontmoet Tula
Amsterdam [etc.] : Amrit, 2012.
ISBN: 978-90-74897-65-5.
Proza en poëzie in het Nederlands en Papiaments over de aanvoerder van de grote Curaçaose slavenopstand van 1795.

Strips


Aspha Bijnaar, Ineke Mok en Dineke Stam, Jacquelina : slavin van plantage Driesveld
Amsterdam [etc.] : KIT Publishers [etc.], 2010. Illustraties: Kae Solo.
ISBN: 978-94-6022109-5.
Ballonstrip over de vijftienjarige Jacquelina die in het Suriname van 1829 eigendom is van een oude slavenhandelaar die haar tot zijn concubine wil maken.

Eric Heuvel en Ineke Mok, Quaco : leven in slavernij
Zutphen : Walburg Pers, 2015.
ISBN: 978-90-5730-959-5.
Quaco, afkomstig uit een gebied dat nu in Ghana of Ivoorkust zou liggen, was een van de miljoenen Afrikanen die slachtoffer werden van de trans-Atlantische mensenhandel, waarbij ook Nederlanders betrokken waren. Nadat hij was ontvoerd, leefde hij eerst in West-Afrika in slavernij, daarna in Suriname en Nederland.

DVD's


Hein Hoffmann (regie), De slavernij
Hilversum : Just Bridge, 2011. 5 dvd’s (275 min.)
In 2011 uitgezonden documentaire serie over slavernij en slavenhandel, in het bijzonder over de rol die de Nederlanders daarin hebben gespeeld.

Jean van de Velde (scenario en regie), Hoe duur was de suiker
[Hilversum] : Entertainment One, 2013.
Het leven van een joodse, hooghartige plantersdochter en haar slavin in 1747 in Suriname, gebaseerd op de gelijknamige roman van Cynthia McLeod.

CD's


Cynthia McLeod, Hoe duur was de suiker?
Amsterdam : Rubinstein, 2013. 8 cd's.
ISBN: 978-90-476-1445-6.
Integrale weergave van de roman van Cynthia McLeod, voorgelezen door Denise Jannah.

Gert Oostindie, Aspha Bijnaar, Alex van Stipriaan en Valika Smeulders, Nederland & de slavernij
[Diemen] : Veen Magazines, 2013.
ISBN: 978-90-8571-369-2.
Op vier cd’s. met als onderwerpen ‘250 jaar Nederlandse slavernij’, ‘Het leven in slavernij’, ‘Verzet tegen slavernij’ en ‘Emancipatie, en toen?’ gaan vier auteurs in op de Nederlandse rol in de trans-Atlantische slavenhandel, de grootste gedwongen migratie uit de wereldgeschiedenis.

Naar de overzichtspagina

Auteursjubilea

Agenda

Film

  • Er zijn voor vandaag geen films aangemeld

Video's & Podcasts

  • Maria Barnas

    Podcast van Erik Jan Harmens met Maria Barnas over haar in januari verschenen roman Altijd Augustus

    Opname: 12-04-2017
    Erik Jan Harmens
  • Kluun

    Podcast van Erik Jan Harmens met Kluun over zijn roman DJ

    Opname: 31-03-2017
    Erik Jan Harmens
  • Ronald Snijders

    Podcast van Erik Jan Harmens met Ronald Snijders over diens gedichtenverzameling Kopdichtbundel.

    Opname: 13-03-2017
    Erik Jan Harmens

Meer video's & podcasts

Canon van de Nederlandse geschiedenis

  • 1. Hunebedden
  • 2. De Romeinse Limes
  • 3. Willibrord
  • 4. Karel de Grote
  • 5. Hebban olla vogala
  • 6. Floris V
  • 7. De Hanze
  • 8. Erasmus
  • 9. Karel V
  • 10. De Beeldenstorm
  • 11. Willem van Oranje
  • 12. De Republiek
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie
  • 14. De Beemster
  • 15. De grachtengordel
  • 16. Hugo de Groot
  • 17. De Statenbijbel
  • 18. Rembrandt
  • 19. De Atlas Major van Blaeu
  • 20. Michiel de Ruyter
  • 21. Christiaan Huygens
  • 22. Spinoza
  • 23. Slavernij
  • 24. Buitenhuizen
  • 25. Eise Eisinga
  • 26. De patriotten
  • 27. Napoleon Bonaparte
  • 28.  Koning Willem I
  • 29. De eerste spoorlijn
  • 30. De Grondwet
  • 31. Max Havelaar
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid
  • 33. Vincent van Gogh
  • 34. Aletta Jacobs
  • 35. De Eerste Wereldoorlog
  • 36. De Stijl
  • 37. De crisisjaren
  • 38. De Tweede Wereldoorlog
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging
  • 40. Indonesië 1945-1949
  • 41. Willem Drees
  • 42. De watersnood
  • 43. De televisie
  • 44. Haven van Rotterdam
  • 45. Annie M.G. Schmidt
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945
  • 47. Srebrenica
  • 48. Veelkleurig Nederland
  • 49. De gasbel
  • 50. Europa
  • 1. Hunebedden

    1. Hunebedden

    Circa 4.000 tot 3.000 v.Chr.
    Hunebedden zijn door mensenhanden geordende steenformaties die dienden als begraafplaats. In Drenthe zijn er ruim vijftig bewaard gebleven.

    Bekijk details
  • 2. De Romeinse Limes

    2. De Romeinse Limes

    47-ca. 400.
    Bij het begin van onze jaartelling vormde de Rijn, die van Xanten via Utrecht en Alphen aan den Rijn naar Katwijk stroomde, de Limes, de grens van het Romeinse rijk.

    Bekijk details
  • 3. Willibrord

    3. Willibrord

    658-739.
    De Engels monnik Willibrord kwam in 690 aan land bij de monding van de Rijn om zich in te zetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen.

    Bekijk details
  • 4. Karel de Grote

    4. Karel de Grote

    724-814.
    Karel de Grote, op kerstdag van het jaar 800 door de paus tot keizer over het Westen gekroond, had het Frankische rijk zo weten uit te breiden dat het grote delen van het huidige Europa omvatte, waaronder de latere Nederlanden.

    Bekijk details
  • 5. Hebban olla vogala

    5. Hebban olla vogala

    Omstreeks 1100.
    Om zijn ganzenveer te scherpen krabbelde een Vlaamse monnik omstreeks het jaar 1100 een paar zinnen neer uit een liefdesliedje. Het is de oudst bewaarde tekst in het Nederlands.

    Bekijk details
  • 6. Floris V

    6. Floris V

    1254-1296.
    Floris V was de graaf die in de dertiende eeuw het machtsgebied van Holland aanzienlijk wist uit te breiden, tot drie van zijn vazallen zich tegen hem keerden.

    Bekijk details
  • 7. De Hanze

    7. De Hanze

    1356-ca. 1450
    Door het Hanzeverbond tussen steden in Nederland, België, de Baltische Staten, Noorwegen en Polen waren Zutphen, Deventer, Tiel, Kampen, Zwolle en meer steden in het oosten van het land van de twaalfde tot de zestiende eeuw welvarende handelscentra.

    Bekijk details
  • 8. Erasmus

    8. Erasmus

    1469?-1536
    Naast etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze christenen, publiceerde Erasmus onder meer Adagia, een verzameling klassieke spreekwoorden, en de satire Lof der zotheid.

    Bekijk details
  • 9. Karel V

    9. Karel V

    1500-1558.
    Zo groot was het rijk waarover Karel V heerste dat de zon er letterlijk nooit onderging. Tot dat rijk behoorden de Nederlanden, die hij tot een bestuurlijke eenheid probeerde te smeden.

    Bekijk details
  • 10. De Beeldenstorm

    10. De Beeldenstorm

    1566.
    Dit was het wonderjaar waarin edellieden die zich geuzen noemden, zich steeds openlijker tegen het landsbestuur keerden en waarin in de hele Nederlanden kerken en kloosters werden geplunderd en ontdaan van hun katholieke symbolen.

    Bekijk details
  • 11. Willem van Oranje

    11. Willem van Oranje

    1533-1584.
    Willem van Oranje was een ambitieuze edelman die min of meer zijns ondanks uitgroeide tot een rebel en later werd vereerd als de ‘vader des vaderlands’, als de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat.

    Bekijk details
  • 12. De Republiek

    12. De Republiek

    1588-1795
    Na de oorlog waren de Nederlanden uiteengevallen in de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het vroegmoderne Europa was een republiek een uitzondering.

    Bekijk details
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    1602-1799
    De Verenigde Oostindische Compagnie had het Nederlandse monopolie op de handel in de Aziatische wateren en mocht oorlogen voeren, verdragen sluiten en gebieden besturen. Zo ontwikkelde de VOC zich tot een geduchte macht.

    Bekijk details
  • 14. De Beemster

    14. De Beemster

    1612
    Nadat met 43 windmolens de Beemster was drooggelegd, werd in 1612 met de inrichting van de polder begonnen. Aan het strak geometrische patroon waarvan werd uitgegaan, heeft de Beemster zijn roem te danken.

    Bekijk details
  • 15. De grachtengordel

    15. De grachtengordel

    1613-1662
    Bij de uitbreiding van Amsterdam vanaf 1613 werd nut gecombineerd met schoonheid. Een van de projecten was de grachtengordel, met zijn karakteristieke halfronde vorm en zijn residentiële functie, met tal van ‘stadspaleisjes’ voor kapitaalkrachtige inwoners.

    Bekijk details
  • 16. Hugo de Groot

    16. Hugo de Groot

    1583-1645
    Hugo de Groot is vooral bekend gebleven door zijn ontsnapping in een boekenkist uit slot Loevestein in 1621. Hij staat echter ook te boek als een groot rechtsgeleerde die de beginselen van het volkerenrecht formuleerde.

    Bekijk details
  • 17. De Statenbijbel

    17. De Statenbijbel

    1637
    In 1618 gaf de gereformeerde synode opdracht een Nederlandse vertaling van de bijbel te maken. Die verscheen in 1637 en zou in de loop der eeuwen een groot stempel drukken op de Nederlandse taal en cultuur.

    Bekijk details
  • 18. Rembrandt

    18. Rembrandt

    1606-1669
    Van de circa 175 kunstschilders die Amsterdam omstreeks 1650 rijk was en die de culturele bloei in de Gouden Eeuw symboliseren, was Rembrandt een van de succesrijkste. Met zijn dure portretten en schilderijen bediende hij een elite van welgestelde burgers en kunstkenners.

    Bekijk details
  • 19. De Atlas Major van Blaeu

    19. De Atlas Major van Blaeu

    1662-1665
    Met kennis van zaken zette Willem Jansz Blaeu in 1605 in Amsterdam een drukkerij en uitgeverij van hoogwaardige kaarten en atlassen op, die door zijn zoon Joan werd voortgezet, onder meer met de uigave van de Atlas Major.

    Bekijk details
  • 20. Michiel de Ruyter

    20. Michiel de Ruyter

    1607-1676
    Conflicterende handelsbelangen leidden ertoe dat de Republiek in de zeventiende eeuw voortdurend oorlog op zee moest voeren. De beroemdste van alle zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die het bracht tot luitenant-admiraal van de marine.

    Bekijk details
  • 21. Christiaan Huygens

    21. Christiaan Huygens

    1629-1695
    Christiaan Huygens was een van de grootste geleerden van zijn tijd, wiens verdiensten op vele terreinen liggen. Zo vond hij onder meer het slingeruurwerk uit en ontdekte hij de maan Titan bij de planeet Saturnus.

    Bekijk details
  • 22. Spinoza

    22. Spinoza

    1632-1677
    Al behoort hij tot de filosofen die het westerse denken hebben gevormd, tijdens zijn leven moest Spinoza zo voorzichtig zijn dat zelfs zijn hoofdwerk, de Ethica, pas na zijn dood werd uitgebracht.

    Bekijk details
  • 23. Slavernij

    23. Slavernij

    1621-1863
    De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie en eindigde bijna 250 jaar later met de afschaffing van de slavernij in Suriname.

    Bekijk details
  • 24. Buitenhuizen

    24. Buitenhuizen

    17e en 18e eeuw
    In de Gouden Eeuw lieten vooral rijke Amsterdamse kooplieden langs de Vecht en andere rivieren riante buitenhuizen bouwen, met vaak prachtige tuinen.

    Bekijk details
  • 25. Eise Eisinga

    25. Eise Eisinga

    1744-1828.
    Geïnspireerd door de Verlichting bouwde Eise Eisinga in zijn werkkamer een bewegend model van het zonnestelsel, nu nog altijd het oudste werkende planetarium ter wereld.

    Bekijk details
  • 26. De patriotten

    26. De patriotten

    1780-1795
    Na de bloeitijd van de Republiek werden burgers een politieke macht die zich tegen stadhouder Willem V keerde en ernaar streefde het land tot een politieke eenheid te smeden.

    Bekijk details
  • 27. Napoleon Bonaparte

    27. Napoleon Bonaparte

    1769-1821
    Als keizer bracht Napoleon zowat heel Europa onder zijn gezag. In Nederland introduceerde hij aanvankelijk de monarchie en moderniseerde hij het bestuur en de rechtspraak.

    Bekijk details
  • 28.  Koning Willem I

    28. Koning Willem I

    1772-1843
    Na het congres van Wenen in 1815 werden noord en zuid samen het Verenigd Koninkrijk, onder koning Willem I. Ondanks diens inspanningen de economie te verbeteren, kwam het zuiden in 1830 in opstand.

    Bekijk details
  • 29. De eerste spoorlijn

    29. De eerste spoorlijn

    1839
    Ondanks de aanvankelijke scepsis heeft de komst in 1839 van de trein in Nederland veel bijgedragen tot de ontsluiting van het land en een versnelde industrialisatie ervan.

    Bekijk details
  • 30. De Grondwet

    30. De Grondwet

    1848
    Omdat de Grondwet bepaalt wie de macht uitoefent en hoe dat gebeurt, is het voornaamste wet van een staat. De Nederlandse Grondwet werd ingevoerd in 1798 en herzien in 1815 en 1848.

    Bekijk details
  • 31. Max Havelaar

    31. Max Havelaar

    1860
    De ervaringen van Eduard Douwes Dekker als assistent-resident in Nederlands-Indië vormden de basis voor de felle aanklacht tegen het koloniale regime die hij als Multatuli in de vorm van de roman Max Havelaar zou schrijven.

    Bekijk details
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid

    32. Verzet tegen kinderarbeid

    19e eeuw
    Toen kinderen door de Industriële Revolutie ook massaal in fabrieken aan het werk werden gezet, nam het verzet daartegen toe. Het zou tot 1874 duren voordat een wet de inzet van kinderen in fabrieken verbood.

    Bekijk details
  • 33. Vincent van Gogh

    33. Vincent van Gogh

    1853-1890
    Met zijn kleurrijke, eigenzinnige schilderijen en zijn door amoureuze, persoonlijke en zakelijke tegenspoed getekende leven is Vincent van Gogh een van de meest tot de verbeelding sprekende kunstenaars.

    Bekijk details
  • 34. Aletta Jacobs

    34. Aletta Jacobs

    1854-1929
    Haar hele leven heeft Aletta Jacobs gestreden voor de rechten van vrouwen, onder meer voor het in 1919 ingevoerde algemeen vrouwenkiesrecht. Ook als arts kwam ze op voor de belangen van vrouwen.

    Bekijk details
  • 35. De Eerste Wereldoorlog

    35. De Eerste Wereldoorlog

    1914-1918
    Al wist Nederland in 1914 neutraal te blijven, toch zou de Grote Oorlog niet helemaal aan het land voorbijgaan. Ook de Nederlanders voelden steeds meer de consequenties ervan.

    Bekijk details
  • 36. De Stijl

    36. De Stijl

    1917-1981
    Opgericht in de chaos van de Eerste Wereldoorlog, streefden de beweging en het tijdschrift De Stijl naar harmonie door het gebruik van geometrische vormen en van de primaire kleuren en de niet-kleuren.

    Bekijk details
  • 37. De crisisjaren

    37. De crisisjaren

    1929-1940
    Elke dag urenlang aanschuiven in stempellokalen. Dat was het vernederende lot van de steuntrekkende werklozen in de jaren van 1929 tot 1940, die de geschiedenis zijn ingegaan als de crisisjaren.

    Bekijk details
  • 38. De Tweede Wereldoorlog

    38. De Tweede Wereldoorlog

    1940-1945
    Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 capituleerde de Nederlandse legerleiding. Het was het begin van de Duitse bezetting van Nederland, die zo’n vijf jaar zou duren.

    Bekijk details
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging

    39. Anne Frank / Jodenvervolging

    1942-1945
    Door de publicatie van het dagboek zij tijdens de onderduik bijhield, groeide Anne Frank uit van een naamloze dode, omgekomen in Bergen-Belsen, tot het internationale symbool van de Holocaust.

    Bekijk details
  • 40. Indonesië 1945-1949

    40. Indonesië 1945-1949

    1945-1949
    Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit, maar pas na twee ‘politionele acties’ en onder grote internationale druk legde Nederland zich daar eind 1949 bij neer.

    Bekijk details
  • 41. Willem Drees

    41. Willem Drees

    1886-1988
    Van 1948 tot 1958 was Willem Drees als minister-president leider van de rood-roomse coalitie. Het waren de jaren waarin de verzorgingsstaat werd opgebouwd, met regelingen als de AOW.

    Bekijk details
  • 42. De watersnood

    42. De watersnood

    1 februari 1953
    De watersnood van 1953 kostte ongeveer 1800 mensen het leven, nog eens 72.000 werden dakloos. De Deltawerken moesten verhinderen dat zich nog eens een ramp van die omvang zou voltrekken.

    Bekijk details
  • 43. De televisie

    43. De televisie

    Vanaf 1948
    In 1948 gestart met experimentele uitzendingen, heeft de televisie vanaf eind jaren ’50 een enorme vlucht genomen. Zowel in tijdsbesteding als in meningsvorming bracht het nieuwe medium ingrijpende veranderingen.

    Bekijk details
  • 44. Haven van Rotterdam

    44. Haven van Rotterdam

    Vanaf circa 1889
    Net als Schiphol is de haven van Rotterdam een mainport, een knooppunt voor de Nederlandse handel met het buitenland. Er wordt dan ook voortdurend gewerkt aan de verdere uitbouw ervan.

    Bekijk details
  • 45. Annie M.G. Schmidt

    45. Annie M.G. Schmidt

    1911-1995.
    De versjes en liedjes, toneelstukken en musicals, verhalen en hoorspelen van Annie M.G. Schmidt waren zo geliefd en tegelijk zo invloedrijk dat zij wel de echte koningin van Nederland werd genoemd.

    Bekijk details
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden, is gaandeweg ook de verhouding tussen Nederland en de eilanden van de Nederlandse Antillen in meer of mindere mate aangepast.

    Bekijk details
  • 47. Srebrenica

    47. Srebrenica

    1995
    Dat Dutchbat de genocide op zevenduizend moslimmannen in de door haar beveiligde enclave Srebrenica niet heeft kunnen voorkomen, heeft ook in Nederland diepe sporen nagelaten.

    Bekijk details
  • 48. Veelkleurig Nederland

    48. Veelkleurig Nederland

    Vanaf 1945.
    In de vorige eeuw is het aantal inwoners in Nederland verdrievoudigd, van vijf naar meer dan vijftien miljoen. Vanaf de jaren ’60 is ook de diversiteit van die inwoners sterk toegenomen.

    Bekijk details
  • 49. De gasbel

    49. De gasbel

    1959-2030.
    De gaswinning uit het veld bij Slochteren is de kurk genoemd waarop onze welvaart drijft. Maar de eindigheid ervan en een toenemend aantal bevingen vergen wellicht ingrijpende politieke keuzes.

    Bekijk details
  • 50. Europa

    50. Europa

    Vanaf 1945.
    Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Europese samenwerking gestalte gekregen. Lag het initiatief in 1951 bij 6 landen, inmiddels telt de Europese Unie 27 landen en willen er nog meer toetreden.

    Bekijk details

Poëzie

  • Paul Bogaert
  • Charlotte Van den Broeck
  • Hugo Claus
  • Herman de Coninck
  • Ellen Deckwitz
  • Jules Deelder
  • Charles Ducal
  • Christine D’Haen
  • Andy Fierens
  • Maarten van der Graaff
  • Judith Herzberg
  • Hester Knibbe
  • Geert De Kockere
  • Gerrit Kouwenaar
  • Ted van Lieshout
  • Lieke Marsman
  • Els Moors
  • Ilja Leonard Pfeijffer
  • Alfred Schaffer
  • Peter Verhelst
  • Miriam Van hee
  • Paul Bogaert

    Paul Bogaert

    Paul Bogaert is een dichter met een bijzonder scherp oor voor de kleinste nuances waarmee de hedendaagse taal uit verschillende domeinen bewust of onbewust geladen is. Hij weet die nuances op bijzonder ingenieuze wijze uit te buiten.

    Bekijk details
  • Charlotte Van den Broeck

    Charlotte Van den Broeck

    Nadat ze als performing poet naam had gemaakt, debuteerde Charlotte Van den Broeck met Kameleon, in januari 2016 bekroond met de Herman de Coninckprijs voor het beste debuut.

    Bekijk details
  • Hugo Claus

    Hugo Claus

    Na in 1947 zijn debuut te hebben gemaakt met de lyrische Kleine reek, evolueert Hugo Claus in zijn poëzie naar het modernisme van de jaren vijftig met als hoogtepunt De Oostakkerse gedichten uit 1955. Zijn later dichtwerk mag dan weer klassiek genoemd worden.

    Bekijk details
  • Herman de Coninck

    Herman de Coninck

    Herman de Coninck maakte de poëzie voor veel lezers toegankelijk. Vanaf zijn debuut in 1969 met De lenige liefde excelleren zijn gedichten in relativering, lichte ironie en hun grote toegankelijkheid.

    Bekijk details
  • Ellen Deckwitz

    Ellen Deckwitz

    De poëzie van Ellen Deckwitz is broeierig en griezelig en vliegt hier en daar uit de bocht, maar wel op zo’n manier dat je wenst dat dit bij meer dichters zou gebeuren.

    Bekijk details
  • Jules Deelder

    Jules Deelder

    Tijdens optredens lardeert Deelder zijn gedichten met anekdotes en moppen – of misschien is het andersom. Vaste thema’s in die gedichten zijn de Tweede Wereldoorlog, voetbalclub Sparta en Rotterdam.

    Bekijk details
  • Charles Ducal

    Charles Ducal

    Naast poëzie publiceerde Charles Ducal (pseudoniem van Frans Dumortier) ook een veelgeprezen verhalenbundel en onder meer een Gedichtendagessay. In 2014 werd hij gekozen tot de eerste Dichter des Vanderlands van België.

    Bekijk details
  • Christine D’Haen

    Christine D’Haen

    Het oeuvre van Christine D’Haenzal steeds nieuwe lezers weten aan te trekken. Deze poëzie vraagt veel van de lezer, maar geeft in ruil brede vergezichten die uitnodigen tot reflectie over leven en cultuur.

    Bekijk details
  • Andy Fierens

    Andy Fierens

    Wie nog dacht dat de poëzie steeds verheven onderwerpen bezingt op een haast sacrale, eerbiedige toon, moet die opvatting na lectuur van de gedichten van Andy Fierens grondig bijstellen.

    Bekijk details
  • Maarten van der Graaff

    Maarten van der Graaff

    ‘Een uiterst beweeglijke en vindingrijke dichter,’ zo typeerde de jury van de C. Buddingh’-prijs voor nieuwe Nederlandstalige poëzie 2014 Maarten van der Graaff op basis van zijn door haar bekroonde bundel Vluchtautogedichten.

    Bekijk details
  • Judith Herzberg

    Judith Herzberg

    Het is vreemd dat Judith Herzberg nog niet verkozen is als Dichter des Vaderlands, want ze is een van de meest toegankelijke en invoelbare dichters die er zijn. Maar hoe toegankelijk en invoelbaar ook, er is altijd een diepere betekenis.

    Bekijk details
  • Hester Knibbe

    Hester Knibbe

    Vanaf haar debuut in 1982 is Hester Knibbe een klassieke dichteres in een moderne wereld. Ze schrijft poëzie die het niet zoekt in onbegrijpelijke formuleringen, maar in de wereld aan betekenis die schuilgaat achter een heldere zin. Haar gedichten zijn helder en precies en getuigen immer van een groot vakmanschap.

    Bekijk details
  • Geert De Kockere

    Geert De Kockere

    Geert De Kockerede debuteerde in 1989 met Vingers in de jam, een poëziebundel voor kleuters. Daarna volgden snel ook prentenboeken, filosofische verhalenbundels, fotoboeken en, meer recent, boeken voor volwassen lezers.

    Bekijk details
  • Gerrit Kouwenaar

    Gerrit Kouwenaar

    Het barst van de emotie, maar je moet het er wel uithalen.’ Dat zei Gerrit Kouwenaar in een interview met Kenneth van Zijl op Cultura over het vooroordeel dat hij een kille, emotieloze dichter van kille en emotieloze verzen zou zijn.

    Bekijk details
  • Ted van Lieshout

    Ted van Lieshout

    Iedere keer weer bewijst Ted van Lieshout dat hij in geen enkel hokje past en niet vastzit aan één vorm en één doelgroep. Deze geanimeerde verteller en tegendraadse vernieuwer publiceerde al meer dan zestig kinderboeken.

    Bekijk details
  • Lieke Marsman

    Lieke Marsman

    Lieke Marsman debuteerde als dichter in het tijdschrift Tirade. Voor de bundel Wat ik mijzelf graag voorhoud werd ze driemaal bekroond. De eerste letter is haar tweede bundel.

    Bekijk details
  • Els Moors

    Els Moors

    Els Moors werd door de kritiek met lof overladen voor haar debuut Er hangt een hoge lucht boven ons (2006). In 2008 debuteerde zij als prozaschrijver met Het verlangen naar een eiland, een roman over liefde, seks en de hunkering naar de ander. Daarna verscheen nog de verhalenbundel Vliegtijd.

    Bekijk details
  • Ilja Leonard Pfeijffer

    Ilja Leonard Pfeijffer

    ‘Ik heb het nog nooit zo koud gehad/ als toen ik alles snapte,’ dichtte Ilja Leonard Pfeijffer in de niet separaat verschenen bundel Doka, die is opgenomen in De man van vele manieren, zijn verzameld dichtwerk.

    Bekijk details
  • Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer (1973) publiceerde vijf dichtbundels en won de Jo Peters Poëzieprijs, de Hugues C. Pernathprijs, de Ida Gerhardt Poëzieprijs en de Jan Campertprijs. Hij doceert aan de universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika.

    Bekijk details
  • Peter Verhelst

    Peter Verhelst

    Naast dichter is Peter Verhelst ook romancier en regisseur. Voor zijn werk ontving hij prestigieuze prijzen als De Gouden Uil, de Vlaamse Cultuurprijs, de F. Bordewijkprijs, de Herman de Coninckprijs en de Jan Campertprijs.

    Bekijk details
  • Miriam Van hee

    Miriam Van hee

    Veel bundels van de in 1952 geboren dichter en slaviste Miriam Van hee werden bekroond, onder meer met de Herman de Coninck-prijs 2008, en genomineerd, onder meer voor de VSB Poëzieprijs 2014.

    Bekijk details

Log in

Inloggen

Inloggen hoeft alleen als u een reactie wilt plaatsen of aan een discussie wilt deelnemen.

 

Personaliseer

Personaliseer het Literatuurplein

Bepaal zelf welke rubrieken op de homepage worden getoond.

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •