35. De Eerste Wereldoorlog




[J. Kooiman, De Nederlandsche strijdmacht en hare mobilisatie in 1914. Purmerend : Muusses, 1915.]

Van 1914 tot en met 1918 woedde de Grote Oorlog in bijna heel Europa. Omdat Nederland neutraal was, bleven in ieder geval de gruwelijkheden ervan de bevolking bespaard. In de oorlog streden de Centralen (Duitsland, Oostenrijk en Turkije) tegen de Geallieerden (Frankrijk, Groot-Brittannië en Rusland). De soldaten van de beide partijen stonden ook letterlijk tegenover elkaar, in kilometerslange loopgraven. Als ze daar werden beschoten, konden ze niet veel meer doen dan dekking zoeken voor de ontploffende granaten en er het beste van hopen. Nog machtelozer waren ze als ze moesten aanvallen. Zodra ze uit de loopgraven kwamen, werden ze onthaald op het vuur uit machinegeweren en zonder pardon neergeschoten. En dan was er nog het gifgas, dat in deze oorlog voor het eerst werd gebruikt. Het was een oorlog die miljoenen slachtoffers heeft gemaakt. Toen de Verenigde Staten in 1917 de kant kozen van de Geallieerden, raakten die aan de winnende hand. In november van het volgende jaar gaven de Centralen zich gewonnen.

Neutraliteit was al langer de basis van de Nederlandse buitenlandse politiek. Om het eigen grondgebied te verdedigen was er wel een mobilisatie van het leger afgekondigd. Verder kreeg het land te maken met de randverschijnselen van de oorlog. Grote aantallen Belgische vluchtelingen moesten worden opgevangen, onder meer in tentenkampen. Door de teruggelopen internationale handel groeide de werkloosheid en bovendien werden veel koopvaardijschepen getorpedeerd. Voedsel werd schaars en ging op de bon. In 1917 en 1918 plunderden wanhopige huisvrouwen in Amsterdam en Rotterdam voedselvoorraden.

Veel Europese landen kregen tijdens en na de oorlog te maken met revolutionaire omwentelingen. In Rusland werd de tsaar van de troon gestoten en vermoord, in Duitsland en Oostenrijk-Hongarije maakte het keizerrijk plaats voor een republiek. In Nederland werden in de oorlog ingrijpende politieke veranderingen doorgevoerd. In 1917 werd het algemeen mannenkiesrecht ingevoerd en in 1919 volgde het algemeen vrouwenkiesrecht. Vanaf 1919 is Nederland een volledig democratisch land: iedere volwassen man en vrouw kan zijn of haar stem uitbrengen bij de verkiezingen.


De selectie in dit venster is beperkt tot de Eerste Wereldoorlog in Nederland.


Non-fictie


Michaël Amara, Vluchten voor de oorlog : Belgische vluchtelingen 1914-1918
Leuven : Davidsfonds, 2004.
ISBN: 90-5826-282-0.
Van de anderhalf miljoen Belgen die in 1914 op de vlucht sloegen, naar Nederland, Engeland en Frankrijk, keerden de meesten keerden na enige tijd terug, maar een half miljoen bleef tot het eind van de oorlog in ballingschap.

J.H.J. Andriessen, Kanttekeningen bij de Eerste Wereldoorlog : J.H.J. Andriessen en de Grote Oorlog
Soesterberg : Aspekt, 2011. (Redactie: Anton Kruft).
ISBN: 978-94-6153-185-8.
Keuze uit de essays van J.H.J. Andriessen, jarenlang de drijvende kracht achter de Stichting Studiecentrum Eerste Wereldoorlog die de kennis in Nederland over de Eerste Wereldoorlog wil vergroten.

Hans Binneveld e.a., Leven naast de catastrofe : Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog
Hilversum : Verloren, 2001.
ISBN: 90-6550-437-0.
Weerslag van een studiedag aan de Erasmus Universiteit Rotterdam over de invloed van de Eerste Wereldoorlog op Nederland, gegroepeerd rond vier thema’s: militaire aspecten, sociaal-bestuurlijke vraagstukken (waaronder de opvang van Belgische vluchtelingen), sociaal-economische aspecten en culturele aspecten.

Ron Blom en Henk van der Linden (samenstelling), Amsterdam en de Eerste Wereldoorlog
Soesterberg : Aspekt, 2014.
ISBN: 978-94-615-3477-4.
Ondanks de neutraliteit heeft de Eerste Wereldoorlog ook in Nederland sporen nagelaten: 200.000 mannen vier jaar lang gemobiliseerd, een miljoen Belgische vluchtelingen, duizenden geïnterneerde buitenlandse militairen, distributie van levensmiddelen, sociale onrust. Dit boek brengt in beeld wat de Amsterdammers toen meemaakten, vanuit de pers en vanuit zeer toegankelijk geschreven achtergrondverhalen.

Ron Blom en Theunis Stelling, Niet voor God en niet voor het Vaderland : linkse soldaten, matrozen en hun organisaties tijdens de mobilisatie van '14-'18
Soesterberg : Aspekt, 2004.
ISBN: 90-5911-467-1.
Onderzoek naar de situatie van de gemobiliseerde militairen tijdens de Eerste Wereldoorlog, waarbij ook wordt gekeken naar het moreel van de soldaten en matrozen tijdens de mobilisatie.

Anne Doedens en Liek Mulder (samenstelling), Verstoorde vrede : foto's van Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog
Amsterdam : De Prom, 2004.
ISBN: 90-6801-917-1.
Fotoboek, gebaseerd op het materiaal van het Legermuseum in Delft.

Vincent Dumas (redactie), De ABC Oorlogsgids : met dit boek is het eerste vademecum over de Eerste Wereldoorlog weer beschikbaar
Soesterberg : Aspekt, 2014.
ISBN: 978-94-6153-538-2.
Facsimile van het eerste vademecum over de Eerste Wereldoorlog in het Nederlands taalgebied: van ammunitie, Amsterdamse stelling en annexactie tot waterlinie, zeppelin en zodiac.

Jorge Groen, Nederlanders in de Grote Oorlog
Amsterdam : Boom, 2004.
ISBN: 978-90-5352-971-3.
Beschrijving van de motieven en daden van enkele tientallen Nederlanders die tijdens de Eerste Wereldoorlog als vrijwilliger in buitenlandse krijgsdienst vochten.

Joan Hemels, Een journalistiek geheim ontsluierd : de Dubbelmonarchie en een geval van dubbele moraal in de Nederlandse pers tijdens de Eerste Wereldoorlog
Apledoorn : Het Spinhuis/Maklu, 2010.
ISBN: 978-90-5589-308-9.Br> Studie over de stelselmatige en verregaande beïnvloeding van de Nederlandse journalistiek vanuit Wenen tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Frank H.M. van der Heul, Neutraal, maar toch... : kroniek van de Amsterdamse koopvaardijvloot in de Eerste Wereldoorlog
Amstelveen : Albatros, 2009.
ISBN: 978-90-814221-4-7.
Gedetailleerde inzichten over de haven van Amsterdam en de koopvaardijvloot tijdens de Eerste Wereldoorlog.

A.M. de Jong, Notities van een landstormman
Amsterdam : Querido, 1975. 1e dr.: 1918.
ISBN: 90-214-1072-9.
In deze notities die A.M. de Jong tijdens de vervulling van zijn militaire dienstplicht in 1917 en 1918, onder het pseudoniem Frank van Waes, in Het Volk schreef, hekelde hij de kadaverdiscipline en dienstklopperij in het leger. Op basis van deze notities schreef hij later de roman Frank van Wezels roemruchte jaren : een militaire roman (1928), over de dagelijkse beslommeringen van een 29-jarige landstormman, een onderwijzer die door de mobilisatie uit zijn gezin en milieu is weggehaald.

Rob Kammelar, Jacques Sicking en Menno Wielinga (samenstelling), De Eerste Wereldoorlog door Nederlandse ogen : getuigenissen, verhalen, betogen
Amsterdam : Nijgh & Van Ditmar, 2007.
ISBN: 978-90-388-9027-2.
Dat de Eerste Wereldoorlog grotendeels aan Nederland voorbij zou zijn gegaan, wordt door de vele hier verzamelde getuigenisverklaringen, dagboeknotities en andere teksten weersproken.

Wim Klinkert, Samuël Kruizinga, Paul Moeyes, Nederland neutraal: de Eerste Wereldoorlog : 1914-1918
Amsterdam : Boom, 2014.
ISBN: 978-94-6105-351-0.
De Nederlandse neutraliteit in de Eerste Wereldoorlog betekende niet dat de oorlog aan het land voorbijging. Honderdduizenden Nederlanders waren permanent gemobiliseerd, de economie stond onder zware druk en een miljoen Belgen vluchtte de grens over. De neutraliteit was zowel in ethisch, economisch, politiek als militair opzicht een worsteling.

Martin Kraaijestein en Paul Schulten (redactie), Wankel evenwicht : neutraal Nederland en de Eerste Wereldoorlog
Soesterberg : Aspekt, 2007.
ISBN: 90-5911-540-6.
Twaalf artikelen over zeer diverse onderwerpen betreffende Nederland en de Eerste Wereldoorlog, naar aanleiding van een congres aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Anja Krabben en Roy de Beunje (redactie), Nederland en de Eerste Wereldoorlog
Amsterdam : Stichting ThemaTijdschrijft, 2014.
ISSN: 2211-2693. Vierde jaargang, nummer 1, maart 2014.
Eerste van twee themanummers over Nederland in de Eerste Wereldoorlog. Met de medewerking van Ron Blom, Wim Klinkert, Martin Kraaijestein, Samuël Kruizinga, Hans van Lith, Jeanette Pors, Corstiaan Prince, Tom Sas en Leo van der Vliet.

Conny Kristel, De oorlog van anderen : Nederlanders en oorlogsgeweld 1914-1918
Amsterdam : De Bezige Bij, 2016.
ISBN: 978-90-234-9739-4.
Via kranten en tijdschriften en ook via theater en film beleefden de Nederlanders de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog mee. En de nieuwe wapens, op land, ter zee en in de lucht, boezemden ontzag en angst in en noopten tot nadenken over de rol van het neutrale Nederland.

J.B.C. Kruishoop en M. Bossenbroek (redactie), Vluchten voor de Groote Oorlog : Belgen in Nederland 1914-1918
Amsterdam : De Bataafsche Leeuw, 1988.
ISBN: 90-6707-195-1.
In beknopte bijdragen wordt een chronologisch overzicht geboden van de lotgevallen van de circa 140.000 Belgische vluchtelingen, burgers en militairen, in het neutrale Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Samuel Kruizinga, Overlegeconomie in oorlogstijd : de Nederlandsche overzee trustmaatschappij en de Eerste Wereldoorlog
Zutphen : Walburg Pers, 2012.
ISBN: 978-90-5730-863-5.
Zowel de Geallieerden als de Centralen probeerden te verhinderen dat de tegenstanders toegang kregen tot Nederland, het belangrijkste nog neutrale handelsland van Europa. De Nederlandsche Overzee Trustmaatschappij (NOT) speelde daar handig op in.

Henk van der Linden, Drie massagraven voor de Nederlandse kust : 22 september 1914
Soesterberg : Aspekt, 2012. 2e, aangevulde dr. 1e dr: 2010.
ISBN: 978-94-615-3187-2.
De geschiedenis van drie Britse oorlogsschepen, die aan het begin van de Eerste Wereldoorlog door een Duitse onderzeeboot voor de kust van Scheveningen tot zinken werden gebracht.

Henk van der Linden en Leo Dorrestijn (redactie), De Grote Oorlog : kroniek 1914-1918
Soesterberg : Aspekt, 2014.
ISBN: 978-94-615-3472-9.
Deel 28 in De Grote Oorlog, een serie waarin in op zichzelf staande essays zowel militaire, economische politieke en diplomatieke zaken worden behandeld.

Henk van der Linden en Leo van der Vliet (samenstelling), Zeeland en de Eerste Wereldoorlog : de oorlog en het Brabantse [i.e. Zeeuwse] land
Soesterberg : Aspekt, 2015.
ISBN: 978-94-6153-478-1.
Bundel met twintig grote en kleine stukken over Zeeland in de Eerste Wereldoorlog. Samen tonen ze hoe die in Zeeland werd ervaren, hoe dat internationale conflict, ondanks de Nederlandse neutraliteit, toch verweven raakte in het dagelijks leven.

Hans van Lith, Plotseling een vreselijke knal : bommen en mijnen treffen neutraal Nederland, 1914-1918
Zaltbommel : Europese Bibliotheek, 2005.
ISBN: 90-288-2690-4.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog zijn er circa vijfentwintig keer bommen gevallen op het grondgebied van het neutrale Nederland. Ze veroorzaakten bijna altijd schade en in één geval vielen er doden en gewonden.

Paul Moeyes, Buiten schot : Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog : 1914-1918
Amsterdam : De Arbeiderspers, 2001.
ISBN: 978-90-295-3830-5.
De eerste min of meer complete geschiedschrijving van het neutrale Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog, met aandacht voor veel verschillende aspecten, van de handhaving van de neutraliteit tot de maatschappelijke onrust naar aanleiding van de voedsel- en brandstofschaarste in 1918.

Onze Eerste Wereldoorlog
Doetinchem : Reed Business, 2014.
ISBN: 978-90-352-5189-2.
Speciale editie van Elsevier over de ingrijpende gevolgen die de Eerste Wereldoorlog ook voor het neutrale Nederland had.

Redactie Noordhoff Atlasproducties, De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland
Groningen : Noordhoff Atlasproducties, 2011.
ISBN: 978-90-01-12094-8.
In 14 hoofdstukken met meer dan 1.500 kaarten geeft de atlas de vaderlandse geschiedenis een ruimtelijke dimensie. Niet alleen politieke, sociaal-economische en religieuze thema's komen aan bod, maar ook historische cartografie, landschapsgeschiedenis en cultureel erfgoed. De Eerste Wereldoorlog komt aan bod in de pagina’s 378-391.

Anton Reijngoudt, Gehalveerde mensen : het Belgenkamp in Harderwijk 1914-1918
Barneveld : BDU/Boeken, 2004.
ISBN: 90-70150-65-4.
De Belgische soldaten die naar Nederland waren gevlucht om uit krijgsgevangenschap te blijven, werden opgevangen in diverse kampen. In deze uitgave wordt het dagelijks leven geschetst in één ervan, dat in Harderwijk.

Evelyn de Roodt, Oorlogsgasten : vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog
Zaltbommel : Europese Bibliotheek, 2000.
ISBN: 90-288-1426-4.
Het verhaal van de burgervluchtelingen, uitgeweken militairen, deserteurs en ontsnapte krijgsgevangenen die hun toevlucht zochten in het neutrale Nederland en van de tienduizenden in Duitsland vrijgekomen krijgsgevangenen die na de wapenstilstand op terugreis naar hun vaderland in Nederland werden opgevangen.

Edwin Ruis, Spionnennest 1914-1918 : spionage vanuit Nederland in België, Duitsland en Engeland
[Meppel] : Just Publishers, 2012.
ISBN: 978-90-897520-4-8.
Geschiedenis van de spionage vanuit het tijdens de Eerste Wereldoorlog neutrale Nederland in Groot-Brittannië, Duitsland en vooral bezet België, waarbij buitenlandse spionnen soms gebruik maakten van Nederlandse informanten.

Hans Sakkers, Johan den Hollander en Ruud Murk, De Hollandstellung : van Knokke tot Antwerpen : stille getuige van de Eerste Wereldoorlog
[Antwerpen] : Witsand Uitgevers, 2011.
ISBN: 978-94-90382-36-0.
Geschiedenis van de Hollandlinie, de linie bunkers langs de Nederlands-Belgische grens waardoor Nederland buiten de Eerste Wereldoorlog kon blijven.

Alfred Staarman, Verre van vredig : Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog 1914-1918
Delft : Legermuseum, 2004.
ISBN: 978-90-70793-21-0.
Catalogus bij een tentoonstelling in het Legermuseum in Delft (15 oktober 2004 t/m 29 mei 2005) over de positie van het neutrale Nederland tussen oorlogvoerende landen, waarbij wel duidelijk is dat ook een neutraal land voortdurend in staat van paraatheid verkeerde.

Paul van der Steen, Schampschot : een klein Nederlands dorp aan de rand van de Groote Oorlog
Amsterdam : Balans, 2014.
ISBN: 978-90-600-3854-9.
Voor een grensdorp als Eijsden was het een illusie dat door de Nederlandse neutraliteit het leven in de Eerste Wereldoorlog zijn gewone gang zou blijven gaan. Na de oorlog bleek het dorp voorgoed veranderd.

Menno Wielinga, Het Engelse Kamp Groningen 1914-1918 : de geschiedenis van 1.500 Engelse militairen tijdens de Eerste Wereldoorlog
Bedum : Profiel, 2014.
ISBN: 978-90-5294-549-1.
Uit archieven, dagboeken, krantenberichten, brieven en contacten met nakomelingen is het verblijf gereconstrueerd van 1.500 Engelse militairen die, nadat ze van het front waren uitgeweken naar Nederland, overeenkomstig de internationale rechtsregels voor de duur van de oorlog werden geïnterneerd in een bewaakt kamp in Groningen.

Jan Zwemer, Onrust en welvaart : het platteland van de Zeeuwse eilanden in het tijdvak van de Eerste Wereldoorlog 1910-1922
Vlissingen : Uitgeverij denBoer/deRuiter, 2011.
ISBN: 978-90-79875-29-0.
Standaardwerk over de geschiedenis van de sociale verhoudingen op de Zeeuwse eilanden tussen de eeuwwisseling en de jaren twintig van de twintigste eeuw, in het bijzonder tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Romans


Guus Bauer, Het geheim van Treurwegen
Utrecht : Signatuur, 2013.
ISBN: 978-90-5672-465-8.
In de Eerste Wereldoorlog probeert een Vlaamse tiener naar het neutrale Nederland te vluchten, waarbij hij in een reeks van wonderlijke avonturen belandt.

Conny Braam, De handelsreiziger van de Nederlandsche Cocaïne Fabriek
Amsterdam : Nieuw Amsterdam, 2011. 4e dr. 1e dr.: 2009.
ISBN: 978-90-468-1049-1.
Een Engelse oorlogsveteraan en een Nederlandse leeftijdsgenoot, handelsreiziger van de Nederlandsche Cocaïne Fabriek in Amsterdam die ondanks de Nederlandse neutraliteit Duitse en Engelse soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog van grote hoeveelheden cocaïne voorziet, ontmoeten elkaar na de oorlog.

Conny Braam, De onweerstaanbare bastaard : roman
Amsterdam : Augustus, 2009. 5e dr. 1e dr: 2002.
ISBN: 978-90-457-0202-5.
Ondanks Nederlands neutraliteit heeft de Eerste Wereldoorlog grote gevolgen voor het leven van een weduwe en haar drie kinderen in IJmuiden. Vervolg op De woede van Abraham en wordt gevolgd door Het schandaal.

Tomas Ross, De tranen van Mata Hari
Amsterdam : Cargo, 2008. 3e dr. 1ste dr.: 2007.
ISBN: 978-90-234-3673-7.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog spelen zich in het neutrale Nederland allerlei intriges af, zoals de ontmoetingen tussen verslaggever Willem Bentinck die wordt gechanteerd om dienst te nemen bij de pas opgerichte Nederlandse geheime dienst, en de berooide Mata Hari die bereid is voor geld spionagewerk te leveren.

Johanna Spaey, Vlucht
Breda : De Geus, 2007.
ISBN: 978-90-445-0823-9.
In de Eerste Wereldoorlog zoekt een Vlaams meisje een goed heenkomen in het Brabantse Oosterhout, waar ze zich probeert te troosten met mannengezelschap.

Poëzie


Rob Kammelar, Jacques Sicking en Menno Wielinga (samenstelling), Het monster van de oorlog : Nederlandse liedjes en gedichten over de Eerste Wereldoorlog
Amsterdam : Nijgh & Van Ditmar, 2004.
ISBN: 90-388-0020-7.
In tien categorieën verdeelde bloemlezing waarin vrijwel alles is bijeengebracht wat er aan Nederlandse liedjes en gedichten over de Eerste Wereldoorlog is te vinden.

CD’s


Willem Melching, Wim Klinkert, Paul Moeyes en Frits Boterman, De Eerste Wereldoorlog
[Diemen] : Historisch Nieuwsblad, 2012.
ISBN: 978-90-857114-4-5.
Vier CD's waarop historici het verhaal van de Eerste Wereldoorlog vertellen. Op de derde CD gaat Paul Moeyes in op het neutrale Nederland dat tussen de klippen van de oorlogsvoerende partijen moest leveren.

Naar de overzichtspagina

Agenda

Video's & Podcasts

  • Diana Ozon

    Podcast van Erik Jan Harmens met Diana Ozon over haar nieuwe bundel Zwerfzang.

    Opname: 21-07-2016
    Erik Jan Harmens
  • Bernard Wesseling

    Podcast van Erik Jan Harmens met Bernard Wesseling over diens bundel & de dag ligt open als een ei in zijn gebroken schaal.

    Opname: 24-06-2016
    Erik Jan Harmens
  • Rodaan Al Galidi

    Podcast van Erik Jan Harmens in gesprek met Rodaan Al Galidi over Hoe ik talent voor het leven kreeg en Koelkastlicht.

    Opname: 01-06-2016
    Erik Jan Harmens

Meer video's & podcasts

Canon van de Nederlandse geschiedenis

  • 1. Hunebedden
  • 2. De Romeinse Limes
  • 3. Willibrord
  • 4. Karel de Grote
  • 5. Hebban olla vogala
  • 6. Floris V
  • 7. De Hanze
  • 8. Erasmus
  • 9. Karel V
  • 10. De Beeldenstorm
  • 11. Willem van Oranje
  • 12. De Republiek
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie
  • 14. De Beemster
  • 15. De grachtengordel
  • 16. Hugo de Groot
  • 17. De Statenbijbel
  • 18. Rembrandt
  • 19. De Atlas Major van Blaeu
  • 20. Michiel de Ruyter
  • 21. Christiaan Huygens
  • 22. Spinoza
  • 23. Slavernij
  • 24. Buitenhuizen
  • 25. Eise Eisinga
  • 26. De patriotten
  • 27. Napoleon Bonaparte
  • 28.  Koning Willem I
  • 29. De eerste spoorlijn
  • 30. De Grondwet
  • 31. Max Havelaar
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid
  • 33. Vincent van Gogh
  • 34. Aletta Jacobs
  • 35. De Eerste Wereldoorlog
  • 36. De Stijl
  • 37. De crisisjaren
  • 38. De Tweede Wereldoorlog
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging
  • 40. Indonesië 1945-1949
  • 41. Willem Drees
  • 42. De watersnood
  • 43. De televisie
  • 44. Haven van Rotterdam
  • 45. Annie M.G. Schmidt
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945
  • 47. Srebrenica
  • 48. Veelkleurig Nederland
  • 49. De gasbel
  • 50. Europa
  • 1. Hunebedden

    1. Hunebedden

    Circa 4.000 tot 3.000 v.Chr.
    Hunebedden zijn door mensenhanden geordende steenformaties die dienden als begraafplaats. In Drenthe zijn er ruim vijftig bewaard gebleven.

    Bekijk details
  • 2. De Romeinse Limes

    2. De Romeinse Limes

    47-ca. 400.
    Bij het begin van onze jaartelling vormde de Rijn, die van Xanten via Utrecht en Alphen aan den Rijn naar Katwijk stroomde, de Limes, de grens van het Romeinse rijk.

    Bekijk details
  • 3. Willibrord

    3. Willibrord

    658-739.
    De Engels monnik Willibrord kwam in 690 aan land bij de monding van de Rijn om zich in te zetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen.

    Bekijk details
  • 4. Karel de Grote

    4. Karel de Grote

    724-814.
    Karel de Grote, op kerstdag van het jaar 800 door de paus tot keizer over het Westen gekroond, had het Frankische rijk zo weten uit te breiden dat het grote delen van het huidige Europa omvatte, waaronder de latere Nederlanden.

    Bekijk details
  • 5. Hebban olla vogala

    5. Hebban olla vogala

    Omstreeks 1100.
    Om zijn ganzenveer te scherpen krabbelde een Vlaamse monnik omstreeks het jaar 1100 een paar zinnen neer uit een liefdesliedje. Het is de oudst bewaarde tekst in het Nederlands.

    Bekijk details
  • 6. Floris V

    6. Floris V

    1254-1296.
    Floris V was de graaf die in de dertiende eeuw het machtsgebied van Holland aanzienlijk wist uit te breiden, tot drie van zijn vazallen zich tegen hem keerden.

    Bekijk details
  • 7. De Hanze

    7. De Hanze

    1356-ca. 1450
    Door het Hanzeverbond tussen steden in Nederland, België, de Baltische Staten, Noorwegen en Polen waren Zutphen, Deventer, Tiel, Kampen, Zwolle en meer steden in het oosten van het land van de twaalfde tot de zestiende eeuw welvarende handelscentra.

    Bekijk details
  • 8. Erasmus

    8. Erasmus

    1469?-1536
    Naast etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze christenen, publiceerde Erasmus onder meer Adagia, een verzameling klassieke spreekwoorden, en de satire Lof der zotheid.

    Bekijk details
  • 9. Karel V

    9. Karel V

    1500-1558.
    Zo groot was het rijk waarover Karel V heerste dat de zon er letterlijk nooit onderging. Tot dat rijk behoorden de Nederlanden, die hij tot een bestuurlijke eenheid probeerde te smeden.

    Bekijk details
  • 10. De Beeldenstorm

    10. De Beeldenstorm

    1566.
    Dit was het wonderjaar waarin edellieden die zich geuzen noemden, zich steeds openlijker tegen het landsbestuur keerden en waarin in de hele Nederlanden kerken en kloosters werden geplunderd en ontdaan van hun katholieke symbolen.

    Bekijk details
  • 11. Willem van Oranje

    11. Willem van Oranje

    1533-1584.
    Willem van Oranje was een ambitieuze edelman die min of meer zijns ondanks uitgroeide tot een rebel en later werd vereerd als de ‘vader des vaderlands’, als de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat.

    Bekijk details
  • 12. De Republiek

    12. De Republiek

    1588-1795
    Na de oorlog waren de Nederlanden uiteengevallen in de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het vroegmoderne Europa was een republiek een uitzondering.

    Bekijk details
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    1602-1799
    De Verenigde Oostindische Compagnie had het Nederlandse monopolie op de handel in de Aziatische wateren en mocht oorlogen voeren, verdragen sluiten en gebieden besturen. Zo ontwikkelde de VOC zich tot een geduchte macht.

    Bekijk details
  • 14. De Beemster

    14. De Beemster

    1612
    Nadat met 43 windmolens de Beemster was drooggelegd, werd in 1612 met de inrichting van de polder begonnen. Aan het strak geometrische patroon waarvan werd uitgegaan, heeft de Beemster zijn roem te danken.

    Bekijk details
  • 15. De grachtengordel

    15. De grachtengordel

    1613-1662
    Bij de uitbreiding van Amsterdam vanaf 1613 werd nut gecombineerd met schoonheid. Een van de projecten was de grachtengordel, met zijn karakteristieke halfronde vorm en zijn residentiële functie, met tal van ‘stadspaleisjes’ voor kapitaalkrachtige inwoners.

    Bekijk details
  • 16. Hugo de Groot

    16. Hugo de Groot

    1583-1645
    Hugo de Groot is vooral bekend gebleven door zijn ontsnapping in een boekenkist uit slot Loevestein in 1621. Hij staat echter ook te boek als een groot rechtsgeleerde die de beginselen van het volkerenrecht formuleerde.

    Bekijk details
  • 17. De Statenbijbel

    17. De Statenbijbel

    1637
    In 1618 gaf de gereformeerde synode opdracht een Nederlandse vertaling van de bijbel te maken. Die verscheen in 1637 en zou in de loop der eeuwen een groot stempel drukken op de Nederlandse taal en cultuur.

    Bekijk details
  • 18. Rembrandt

    18. Rembrandt

    1606-1669
    Van de circa 175 kunstschilders die Amsterdam omstreeks 1650 rijk was en die de culturele bloei in de Gouden Eeuw symboliseren, was Rembrandt een van de succesrijkste. Met zijn dure portretten en schilderijen bediende hij een elite van welgestelde burgers en kunstkenners.

    Bekijk details
  • 19. De Atlas Major van Blaeu

    19. De Atlas Major van Blaeu

    1662-1665
    Met kennis van zaken zette Willem Jansz Blaeu in 1605 in Amsterdam een drukkerij en uitgeverij van hoogwaardige kaarten en atlassen op, die door zijn zoon Joan werd voortgezet, onder meer met de uigave van de Atlas Major.

    Bekijk details
  • 20. Michiel de Ruyter

    20. Michiel de Ruyter

    1607-1676
    Conflicterende handelsbelangen leidden ertoe dat de Republiek in de zeventiende eeuw voortdurend oorlog op zee moest voeren. De beroemdste van alle zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die het bracht tot luitenant-admiraal van de marine.

    Bekijk details
  • 21. Christiaan Huygens

    21. Christiaan Huygens

    1629-1695
    Christiaan Huygens was een van de grootste geleerden van zijn tijd, wiens verdiensten op vele terreinen liggen. Zo vond hij onder meer het slingeruurwerk uit en ontdekte hij de maan Titan bij de planeet Saturnus.

    Bekijk details
  • 22. Spinoza

    22. Spinoza

    1632-1677
    Al behoort hij tot de filosofen die het westerse denken hebben gevormd, tijdens zijn leven moest Spinoza zo voorzichtig zijn dat zelfs zijn hoofdwerk, de Ethica, pas na zijn dood werd uitgebracht.

    Bekijk details
  • 23. Slavernij

    23. Slavernij

    1621-1863
    De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie en eindigde bijna 250 jaar later met de afschaffing van de slavernij in Suriname.

    Bekijk details
  • 24. Buitenhuizen

    24. Buitenhuizen

    17e en 18e eeuw
    In de Gouden Eeuw lieten vooral rijke Amsterdamse kooplieden langs de Vecht en andere rivieren riante buitenhuizen bouwen, met vaak prachtige tuinen.

    Bekijk details
  • 25. Eise Eisinga

    25. Eise Eisinga

    1744-1828.
    Geïnspireerd door de Verlichting bouwde Eise Eisinga in zijn werkkamer een bewegend model van het zonnestelsel, nu nog altijd het oudste werkende planetarium ter wereld.

    Bekijk details
  • 26. De patriotten

    26. De patriotten

    1780-1795
    Na de bloeitijd van de Republiek werden burgers een politieke macht die zich tegen stadhouder Willem V keerde en ernaar streefde het land tot een politieke eenheid te smeden.

    Bekijk details
  • 27. Napoleon Bonaparte

    27. Napoleon Bonaparte

    1769-1821
    Als keizer bracht Napoleon zowat heel Europa onder zijn gezag. In Nederland introduceerde hij aanvankelijk de monarchie en moderniseerde hij het bestuur en de rechtspraak.

    Bekijk details
  • 28.  Koning Willem I

    28. Koning Willem I

    1772-1843
    Na het congres van Wenen in 1815 werden noord en zuid samen het Verenigd Koninkrijk, onder koning Willem I. Ondanks diens inspanningen de economie te verbeteren, kwam het zuiden in 1830 in opstand.

    Bekijk details
  • 29. De eerste spoorlijn

    29. De eerste spoorlijn

    1839
    Ondanks de aanvankelijke scepsis heeft de komst in 1839 van de trein in Nederland veel bijgedragen tot de ontsluiting van het land en een versnelde industrialisatie ervan.

    Bekijk details
  • 30. De Grondwet

    30. De Grondwet

    1848
    Omdat de Grondwet bepaalt wie de macht uitoefent en hoe dat gebeurt, is het voornaamste wet van een staat. De Nederlandse Grondwet werd ingevoerd in 1798 en herzien in 1815 en 1848.

    Bekijk details
  • 31. Max Havelaar

    31. Max Havelaar

    1860
    De ervaringen van Eduard Douwes Dekker als assistent-resident in Nederlands-Indië vormden de basis voor de felle aanklacht tegen het koloniale regime die hij als Multatuli in de vorm van de roman Max Havelaar zou schrijven.

    Bekijk details
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid

    32. Verzet tegen kinderarbeid

    19e eeuw
    Toen kinderen door de Industriële Revolutie ook massaal in fabrieken aan het werk werden gezet, nam het verzet daartegen toe. Het zou tot 1874 duren voordat een wet de inzet van kinderen in fabrieken verbood.

    Bekijk details
  • 33. Vincent van Gogh

    33. Vincent van Gogh

    1853-1890
    Met zijn kleurrijke, eigenzinnige schilderijen en zijn door amoureuze, persoonlijke en zakelijke tegenspoed getekende leven is Vincent van Gogh een van de meest tot de verbeelding sprekende kunstenaars.

    Bekijk details
  • 34. Aletta Jacobs

    34. Aletta Jacobs

    1854-1929
    Haar hele leven heeft Aletta Jacobs gestreden voor de rechten van vrouwen, onder meer voor het in 1919 ingevoerde algemeen vrouwenkiesrecht. Ook als arts kwam ze op voor de belangen van vrouwen.

    Bekijk details
  • 35. De Eerste Wereldoorlog

    35. De Eerste Wereldoorlog

    1914-1918
    Al wist Nederland in 1914 neutraal te blijven, toch zou de Grote Oorlog niet helemaal aan het land voorbijgaan. Ook de Nederlanders voelden steeds meer de consequenties ervan.

    Bekijk details
  • 36. De Stijl

    36. De Stijl

    1917-1981
    Opgericht in de chaos van de Eerste Wereldoorlog, streefden de beweging en het tijdschrift De Stijl naar harmonie door het gebruik van geometrische vormen en van de primaire kleuren en de niet-kleuren.

    Bekijk details
  • 37. De crisisjaren

    37. De crisisjaren

    1929-1940
    Elke dag urenlang aanschuiven in stempellokalen. Dat was het vernederende lot van de steuntrekkende werklozen in de jaren van 1929 tot 1940, die de geschiedenis zijn ingegaan als de crisisjaren.

    Bekijk details
  • 38. De Tweede Wereldoorlog

    38. De Tweede Wereldoorlog

    1940-1945
    Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 capituleerde de Nederlandse legerleiding. Het was het begin van de Duitse bezetting van Nederland, die zo’n vijf jaar zou duren.

    Bekijk details
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging

    39. Anne Frank / Jodenvervolging

    1942-1945
    Door de publicatie van het dagboek zij tijdens de onderduik bijhield, groeide Anne Frank uit van een naamloze dode, omgekomen in Bergen-Belsen, tot het internationale symbool van de Holocaust.

    Bekijk details
  • 40. Indonesië 1945-1949

    40. Indonesië 1945-1949

    1945-1949
    Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit, maar pas na twee ‘politionele acties’ en onder grote internationale druk legde Nederland zich daar eind 1949 bij neer.

    Bekijk details
  • 41. Willem Drees

    41. Willem Drees

    1886-1988
    Van 1948 tot 1958 was Willem Drees als minister-president leider van de rood-roomse coalitie. Het waren de jaren waarin de verzorgingsstaat werd opgebouwd, met regelingen als de AOW.

    Bekijk details
  • 42. De watersnood

    42. De watersnood

    1 februari 1953
    De watersnood van 1953 kostte ongeveer 1800 mensen het leven, nog eens 72.000 werden dakloos. De Deltawerken moesten verhinderen dat zich nog eens een ramp van die omvang zou voltrekken.

    Bekijk details
  • 43. De televisie

    43. De televisie

    Vanaf 1948
    In 1948 gestart met experimentele uitzendingen, heeft de televisie vanaf eind jaren ’50 een enorme vlucht genomen. Zowel in tijdsbesteding als in meningsvorming bracht het nieuwe medium ingrijpende veranderingen.

    Bekijk details
  • 44. Haven van Rotterdam

    44. Haven van Rotterdam

    Vanaf circa 1889
    Net als Schiphol is de haven van Rotterdam een mainport, een knooppunt voor de Nederlandse handel met het buitenland. Er wordt dan ook voortdurend gewerkt aan de verdere uitbouw ervan.

    Bekijk details
  • 45. Annie M.G. Schmidt

    45. Annie M.G. Schmidt

    1911-1995.
    De versjes en liedjes, toneelstukken en musicals, verhalen en hoorspelen van Annie M.G. Schmidt waren zo geliefd en tegelijk zo invloedrijk dat zij wel de echte koningin van Nederland werd genoemd.

    Bekijk details
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden, is gaandeweg ook de verhouding tussen Nederland en de eilanden van de Nederlandse Antillen in meer of mindere mate aangepast.

    Bekijk details
  • 47. Srebrenica

    47. Srebrenica

    1995
    Dat Dutchbat de genocide op zevenduizend moslimmannen in de door haar beveiligde enclave Srebrenica niet heeft kunnen voorkomen, heeft ook in Nederland diepe sporen nagelaten.

    Bekijk details
  • 48. Veelkleurig Nederland

    48. Veelkleurig Nederland

    Vanaf 1945.
    In de vorige eeuw is het aantal inwoners in Nederland verdrievoudigd, van vijf naar meer dan vijftien miljoen. Vanaf de jaren ’60 is ook de diversiteit van die inwoners sterk toegenomen.

    Bekijk details
  • 49. De gasbel

    49. De gasbel

    1959-2030.
    De gaswinning uit het veld bij Slochteren is de kurk genoemd waarop onze welvaart drijft. Maar de eindigheid ervan en een toenemend aantal bevingen vergen wellicht ingrijpende politieke keuzes.

    Bekijk details
  • 50. Europa

    50. Europa

    Vanaf 1945.
    Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Europese samenwerking gestalte gekregen. Lag het initiatief in 1951 bij 6 landen, inmiddels telt de Europese Unie 27 landen en willen er nog meer toetreden.

    Bekijk details

Poëzie

  • Paul Bogaert
  • Charlotte Van den Broeck
  • Hugo Claus
  • Herman de Coninck
  • Ellen Deckwitz
  • Jules Deelder
  • Charles Ducal
  • Christine D’Haen
  • Andy Fierens
  • Maarten van der Graaff
  • Judith Herzberg
  • Hester Knibbe
  • Geert De Kockere
  • Gerrit Kouwenaar
  • Ted van Lieshout
  • Lieke Marsman
  • Els Moors
  • Ilja Leonard Pfeijffer
  • Alfred Schaffer
  • Peter Verhelst
  • Miriam Van hee
  • Paul Bogaert

    Paul Bogaert

    Paul Bogaert is een dichter met een bijzonder scherp oor voor de kleinste nuances waarmee de hedendaagse taal uit verschillende domeinen bewust of onbewust geladen is. Hij weet die nuances op bijzonder ingenieuze wijze uit te buiten.

    Bekijk details
  • Charlotte Van den Broeck

    Charlotte Van den Broeck

    Nadat ze als performing poet naam had gemaakt, debuteerde Charlotte Van den Broeck met Kameleon, in januari 2016 bekroond met de Herman de Coninckprijs voor het beste debuut.

    Bekijk details
  • Hugo Claus

    Hugo Claus

    Na in 1947 zijn debuut te hebben gemaakt met de lyrische Kleine reek, evolueert Hugo Claus in zijn poëzie naar het modernisme van de jaren vijftig met als hoogtepunt De Oostakkerse gedichten uit 1955. Zijn later dichtwerk mag dan weer klassiek genoemd worden.

    Bekijk details
  • Herman de Coninck

    Herman de Coninck

    Herman de Coninck maakte de poëzie voor veel lezers toegankelijk. Vanaf zijn debuut in 1969 met De lenige liefde excelleren zijn gedichten in relativering, lichte ironie en hun grote toegankelijkheid.

    Bekijk details
  • Ellen Deckwitz

    Ellen Deckwitz

    De poëzie van Ellen Deckwitz is broeierig en griezelig en vliegt hier en daar uit de bocht, maar wel op zo’n manier dat je wenst dat dit bij meer dichters zou gebeuren.

    Bekijk details
  • Jules Deelder

    Jules Deelder

    Tijdens optredens lardeert Deelder zijn gedichten met anekdotes en moppen – of misschien is het andersom. Vaste thema’s in die gedichten zijn de Tweede Wereldoorlog, voetbalclub Sparta en Rotterdam.

    Bekijk details
  • Charles Ducal

    Charles Ducal

    Naast poëzie publiceerde Charles Ducal (pseudoniem van Frans Dumortier) ook een veelgeprezen verhalenbundel en onder meer een Gedichtendagessay. In 2014 werd hij gekozen tot de eerste Dichter des Vanderlands van België.

    Bekijk details
  • Christine D’Haen

    Christine D’Haen

    Het oeuvre van Christine D’Haenzal steeds nieuwe lezers weten aan te trekken. Deze poëzie vraagt veel van de lezer, maar geeft in ruil brede vergezichten die uitnodigen tot reflectie over leven en cultuur.

    Bekijk details
  • Andy Fierens

    Andy Fierens

    Wie nog dacht dat de poëzie steeds verheven onderwerpen bezingt op een haast sacrale, eerbiedige toon, moet die opvatting na lectuur van de gedichten van Andy Fierens grondig bijstellen.

    Bekijk details
  • Maarten van der Graaff

    Maarten van der Graaff

    ‘Een uiterst beweeglijke en vindingrijke dichter,’ zo typeerde de jury van de C. Buddingh’-prijs voor nieuwe Nederlandstalige poëzie 2014 Maarten van der Graaff op basis van zijn door haar bekroonde bundel Vluchtautogedichten.

    Bekijk details
  • Judith Herzberg

    Judith Herzberg

    Het is vreemd dat Judith Herzberg nog niet verkozen is als Dichter des Vaderlands, want ze is een van de meest toegankelijke en invoelbare dichters die er zijn. Maar hoe toegankelijk en invoelbaar ook, er is altijd een diepere betekenis.

    Bekijk details
  • Hester Knibbe

    Hester Knibbe

    Vanaf haar debuut in 1982 is Hester Knibbe een klassieke dichteres in een moderne wereld. Ze schrijft poëzie die het niet zoekt in onbegrijpelijke formuleringen, maar in de wereld aan betekenis die schuilgaat achter een heldere zin. Haar gedichten zijn helder en precies en getuigen immer van een groot vakmanschap.

    Bekijk details
  • Geert De Kockere

    Geert De Kockere

    Geert De Kockerede debuteerde in 1989 met Vingers in de jam, een poëziebundel voor kleuters. Daarna volgden snel ook prentenboeken, filosofische verhalenbundels, fotoboeken en, meer recent, boeken voor volwassen lezers.

    Bekijk details
  • Gerrit Kouwenaar

    Gerrit Kouwenaar

    Het barst van de emotie, maar je moet het er wel uithalen.’ Dat zei Gerrit Kouwenaar in een interview met Kenneth van Zijl op Cultura over het vooroordeel dat hij een kille, emotieloze dichter van kille en emotieloze verzen zou zijn.

    Bekijk details
  • Ted van Lieshout

    Ted van Lieshout

    Iedere keer weer bewijst Ted van Lieshout dat hij in geen enkel hokje past en niet vastzit aan één vorm en één doelgroep. Deze geanimeerde verteller en tegendraadse vernieuwer publiceerde al meer dan zestig kinderboeken.

    Bekijk details
  • Lieke Marsman

    Lieke Marsman

    Lieke Marsman debuteerde als dichter in het tijdschrift Tirade. Voor de bundel Wat ik mijzelf graag voorhoud werd ze driemaal bekroond. De eerste letter is haar tweede bundel.

    Bekijk details
  • Els Moors

    Els Moors

    Els Moors werd door de kritiek met lof overladen voor haar debuut Er hangt een hoge lucht boven ons (2006). In 2008 debuteerde zij als prozaschrijver met Het verlangen naar een eiland, een roman over liefde, seks en de hunkering naar de ander. Daarna verscheen nog de verhalenbundel Vliegtijd.

    Bekijk details
  • Ilja Leonard Pfeijffer

    Ilja Leonard Pfeijffer

    ‘Ik heb het nog nooit zo koud gehad/ als toen ik alles snapte,’ dichtte Ilja Leonard Pfeijffer in de niet separaat verschenen bundel Doka, die is opgenomen in De man van vele manieren, zijn verzameld dichtwerk.

    Bekijk details
  • Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer (1973) publiceerde vijf dichtbundels en won de Jo Peters Poëzieprijs, de Hugues C. Pernathprijs, de Ida Gerhardt Poëzieprijs en de Jan Campertprijs. Hij doceert aan de universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika.

    Bekijk details
  • Peter Verhelst

    Peter Verhelst

    Naast dichter is Peter Verhelst ook romancier en regisseur. Voor zijn werk ontving hij prestigieuze prijzen als De Gouden Uil, de Vlaamse Cultuurprijs, de F. Bordewijkprijs, de Herman de Coninckprijs en de Jan Campertprijs.

    Bekijk details
  • Miriam Van hee

    Miriam Van hee

    Veel bundels van de in 1952 geboren dichter en slaviste Miriam Van hee werden bekroond, onder meer met de Herman de Coninck-prijs 2008, en genomineerd, onder meer voor de VSB Poëzieprijs 2014.

    Bekijk details

Leesclubboek van de Maand

Leesclubboek van de Maand voor de zomerweken is De ochtendgave, de eerste historische roman van A.F.Th. van der Heijden, voortkomend uit een opdracht van de gemeente Nijmegen. Een verhaal over liefde en overspel, spionage en verraad tegen de achtergrond van bekende historische gebeurtenissen.
Voor de bespreking van de roman in leesclubs heeft De Boekensalon elf discussietips opgesteld.

Log in

Inloggen

Inloggen hoeft alleen als u een reactie wilt plaatsen of aan een discussie wilt deelnemen.

 

Personaliseer

Personaliseer het Literatuurplein

Bepaal zelf welke rubrieken op de homepage worden getoond.

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Site nieuws

Nieuw: podcast van Erik Jan Harmens in gesprek met Diana Ozon over haar nieuwe dichtbundel Zwerfzang.
Nieuw: ‘Als je wilt dat iemand onthoudt wat je zegt, moet je veel zwijgen,’ aldus Mathijs Deen in een interview door Guus Bauer over Onder de mensen.
Nieuw: recensies door Guus Bauer van Alles van waarde van Lodewijk van Oord en Open hart van Elie Wiesel, door Ezra de Haan van De Ommeloze van Carl Deseyn en Tussen hond en wolf van Klaas Jager, door H.A. Hofman van Vliegwerk van Matthias Depoorter en De Culturele Revolutie van Frank Dikötter en door Elvira van Gool van Hier was ik van Gayle Forman.