39. Anne Frank / Jodenvervolging




Anne Frank werd in 1929 geboren in een Joods gezin in Frankfurt. Toen Hitler in 1933 in Duitsland aan de macht kwam, begon hij meteen met het verdrijven van politieke Joden uit het land. Het gezin Frank vluchtte naar Amsterdam en nam zijn intrek in een woning in de Rivierenbuurt. Anne ging er naar school en leerde Nederlands spreken. Na de bezetting in mei 1940 nam de Duitse overheid ook in Nederland maatregelen om Joden af te zonderen van de rest van de bevolking. Voor Anne was het een ingrijpend moment toen zij afscheid moest nemen van haar medeleerlingen en onderwijzeres, en overgeplaatst werd naar een Joodse school.

Joden moesten een Davidster gaan dragen om herkenbaar te zijn op straat. Bij bioscopen, cafés en theaters kwamen bordjes 'Voor Joden verboden'. Vanaf juli 1942 zette de Duitse bezettingsmacht ook in Nederland een grote operatie in gang om de Joden af te voeren naar Oost-Europa. Joodse gezinnen kregen het bericht dat ze hun koffers moesten pakken om daar te gaan werken. Ze werden van huis opgehaald, op de trein gezet naar het doorgangskamp Westerbork in Drenthe en van daaruit naar vernietigingskampen in Oost-Europa gebracht. Meer dan 100.000 Joodse mannen, vrouwen en kinderen uit Nederland werden er vermoord. In totaal zijn zo'n zes miljoen Europese Joden gedood.

In 1942 dook het gezin Frank samen met vier andere mensen onder in een huis achter het bedrijf van vader Otto Frank aan de Prinsengracht. Daar begon Anne aan haar dagboek waarmee ze na de oorlog bekend zou worden. Ze schreef over haar ervaringen als jong, ambitieus meisje op een benauwd kamertje. Later - als ze weer vrij was - wilde ze schrijfster worden. Twee jaar lang wisten de onderduikers zich voor de Duitsers te verbergen, maar toen werden ze verraden en opgepakt. Anne stierf in 1945, vijftien jaar oud, in het Duitse concentratiekamp Bergen-Belsen. Ook haar zus Margot stierf daar. Haar moeder kwam om in Auschwitz. Vader Otto Frank overleefde het kamp en keerde terug uit Polen.

Na de oorlog kreeg hij van Miep Gies, die de familie bij de onderduik had geholpen, een stapel schriften overhandigd. Het waren de dagboeken van Anne. Hij ging er een paar uitgeverijen mee langs en in 1947 werd het dagboek uitgeven onder de titel Het Achterhuis. Wereldberoemd werd het na een Amerikaanse toneelbewerking in 1955, net op tijd om het Achterhuis, dat op de nominatie stond om gesloopt te worden, te sparen.


Boeken en uitgaven van Anne Frank


Het Achterhuis : dagboekbrieven 12 juni 1942-1 augustus 1944
Amsterdam : Prometheus, 2009. 55e dr. Samenstelling: Otto Frank en Mirjam Pressler.
ISBN: 978-90-446-1617-0.
Dagboek van een Joods meisje dat in de Tweede Wereldoorlog met haar ouders, zusje en anderen ondergedoken is in een achterhuis op een Amsterdamse gracht en dat met grote openhartigheid schrijft over alles wat haar van haar dertiende tot haar vijftiende jaar bezighoudt.

De dagboeken van Anne Frank
Amsterdam : Bert Bakker, 2001. 5e, verbeterde dr. Samenstelling: Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie. Tekstverzorging: David Barnouw en Gerrold van der Stroom.
ISBN: 90-351-2199-6.
Integrale tekstuitgave van beide versies van de dagboekbrieven van Anne Frank, aangevuld met Het Achterhuis, uitvoerige informatie over de geschiedenis van de familie Frank en de samenvatting van het rapport van het Gerechtelijk Laboratorium naar de authenticiteit van het dagboek.

Mooie-zinnenboek
Amsterdam : Bert Bakker, 2004. Bezorging: Gerrold van der Stroom.
ISBN: 90-351-2647-5.
Uit de boeken die ze las tijdens de onderduikperiode schreef Anne Frank in haar Mooie-zinnenboek de zinnen over die haar aanspraken. Uit haar keuze blijkt een grote belezenheid.

Verhaaltjes, en gebeurtenissen uit het Achterhuis ; Cady's leven
Amsterdam : Bert Bakker, 2005. 3e dr. 1ste dr.: 2001.
ISBN: 90-351-2804-4.
Herdruk van de wetenschappelijke uitgave uit 2001 (een verbeterde editie van de uitgave uit 1982) van de verhalen die Anne Frank schreef tijdens haar onderduikperiode in 1943-1944.

Verzameld werk : uitgegeven onder auspiciën van het Anne Frank Fonds Basel
Amsterdam : Prometheus, 2013.
ISBN: 978-90-446-2376-5.
Bundeling van alle bekende teksten van Anne Frank. Deel I bevat naast Het Achterhuis (in de editie van Mirjam Pressler), Verhaaltjes en gebeurtenissen uit Het Achterhuis, Overige verhaaltjes, Cady’s leven, Brieven, Versjes in poëziealbums, Het mooie-zinnenboek en Het Egypteboek, deel II bestaat uit meer dan 30 pagina’s foto’s die een beeld geven van de verschillende levensfasen van Anne, deel III bevat bijdragen over het leven van Anne Frank en haar familie, over de historische achtergrond en over de receptiegeschiedenis van het dagboek door Mirjam Pressler, Gerhard Hirschfeld en Francine Prose en deel IV onder meer twee versies van het dagboek, een stamboom van de familie Frank en een tijdlijn.

Over Anne Frank (non-fictie)


El-Mahdi Acherchour e.a., Het andere huis van Anne Frank : geschiedenis en toekomst van een schrijvershuis
Bussum : THOTH, 2006.
ISBN: 90-6868-428-0.
Het andere huis van Anne Frank is Merwedeplein 37 II in Amsterdam, waar de familie Frank woonde vanaf de vlucht uit Duitsland in december 1933 tot de onderduik in juli 1942. Na een restauratie werd het een schrijvershuis waar gevluchte schrijvers een jaar kunnen werken.

David Barnouw, Het fenomeen Anne Frank
Amsterdam : Bert Bakker, 2012.
ISBN: 978-90-351-3520-8.
Speurtocht naar de redenen waarom Anne Frank met haar dagboek en andere geschriften zo bekend is geworden, waarbij ook wordt gekeken naar de toneelstukken en films over haar leven.

David Barnouw en Gerrold van der Stroom, Wie verraadde Anne Frank?
Amsterdam : Boom, 2003.
ISBN: 90-5352-932-2.
Wetenschappelijk onderzoek door het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie naar de verrader van Anne Frank, mede op basis van de theorieën daarover in de biografieën door Melissa Müller en Carol Ann Lee en de biografie van Otto Frank.

Jacob Boas, Lotgenoten van Anne Frank : oorlogsdagboeken van Joodse kinderen
Amsterdam : Singel Pockets, 2000. 2e dr. Oorspronkelijke titel: Éva, Dawid, Moshe, Yitschak en Anne (1994). Vertaling: Arnan Oberski.
ISBN: 90-413-5029-2.
In dit boek vergelijkt een medewerker van het Holocaust Center in San Francisco het dagboek van Anne Frank met vier andere dagboeken van Joodse tieners die tijdens de Tweede Wereldoorlog werden vervolgd.

Theo Coster, Klasgenoten van Anne Frank
Amsterdam : Carrera, 2009. Tekst: Martien Bos.
ISBN: 978-90-488-0321-7.
Herinneringen aan Anne Frank en de Tweede Wereldoorlog van oud-klasgenoten van het Joods Lyceum in Amsterdam in 1941-1942.

Bart Funnekotter, Anne Frank in een notendop
Amsterdam : Bert Bakker. 2011.
ISBN: 978-90-351-3605-2.
Beknopt overzicht van het leven van Anne Frank en van de ontwikkelingen rond haar persoon na haar dood, waarbij ze van een naamloze dode tot een symbool van de Holocaust werd.

Miep Gies en Alison Leslie Gold, Herinneringen aan Anne Frank : het verhaal van Miep Gies, de steun en toeverlaat van de familie Frank in het Achterhuis
Amsterdam : Bert Bakker, 2009. 15e dr. Vertaling van Anne Frank Remembered : the Story of the Woman Who Helped to Hide the Frank Family (1987). Vertaling: Molly van Gelder e.a.
ISBN: 978-90-351-3363-1.
Herinneringen van Miep Gies die de familie Frank hielp in het Achterhuis, aan Anne en aan de periode van de onderduik.

Marian Hoefnagel, Anne Frank, haar leven
Amsterdam : Eenvoudig Communiceren, 2008. (Leeslicht; 6).
ISBN: 978-90-869603-9-2.
Het verhaal van Anne Frank in korte zinnen en makkelijke woorden.

Ronald Wilfred Jansen, Anne Frank : een herdenkingstocht in aktuele beelden : Frankfurt am Main, Aken, Amsterdam, Kamp Westerbork, Auschwitz-Birkenau, Bergen-Belsen : 80 fotografische impressies
S.l. : RWJ-Publishing, 2009.
ISBN: 978-90-814238-1-6.
Impressies in tekst en foto’s van de plekken die in het leven van Anne Frank op de een of andere manier een rol hebben gespeeld.

Sid Jacobson (scenario) en Ernie Colón (tekeningen), Het leven van Anne Frank : de grafische biografie
Amsterdam : Uitgeverij L, 2010. Vertaling van Anne Frank : the Anne Frank House Authorized Graphic Biography (2010). Vertaling: Gerard Suurmeijer.
ISBN: 978-90-245-3243-8.
Ballonstrip over het leven van Anne Frank en de publicatie van haar dagboek.

Jos van der Lans en Herman Vuijsje, Het Anne Frank Huis : een biografie
Amsterdam : Boom, 2010.
ISBN: 978-90-8506-939-3.
Geschiedenis van het Anne Frank Huis aan de Prinsengracht als onderduikadres van de familie Frank gedurende de Tweede Wereldoorlog en later als museum.

Carol Ann Lee, Anne Frank : 1929-1945 : het leven van een jong meisje : de definitieve biografie
Amsterdam : Balans, 2009. Vertaling: Marja de Bruijn.
ISBN: 978-94-6003012-3.
Deze biografie van de Engelse auteur die eerder boeken over Anne en Otto Frank schreef, is een uitgebreide versie van haar boek Anne Frank 1929-1945 : pluk rozen op aarde en vergeet mij niet uit 1998, geschreven op basis van nieuw bronnenmateriaal.

Carol Ann Lee, Anne Frank en haar lotgenoten : het leven van Anne Frank en de geschiedenis van de Holocaust verteld voor jongeren
Utrecht : het Spectrum, 2005. Vertaling van Anne Frank and the Holocaust : the Life of Anne Frank and the History of the Holocaust for Children. Vertaling: Chrétien Breukers.
ISBN: 90-274-1502-1.
Het levensverhaal van Anne Frank, afgewisseld met ervaringen van andere Joodse kinderen tijdens de Tweede wereldoorlog en een overzicht van de geschiedenis van de Holocaust.

Carol Ann Lee, Het verborgen leven van Otto Frank : de biografie
Amsterdam : Balans, 2002. Vertaling van The Hidden Life of Otto Frank (2002). Vertaling: Bab Westerveld.
ISBN: 90-5018-555-X.
Biografie van Otto Frank (1889-1980), vader van Anne, met in het bijzonder aandacht voor het onderduiken en het verraden van het gezin Frank tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Willy Lindwer, De laatste zeven maanden van Anne Frank : het ongeschreven laatste hoofdstuk van het dagboek
Hilversum : Just Publishers, 2008. Met dvd.
ISBN: 978-90-77895-72-6.
Bundeling van een met een International Emmy Award bekroonde documentaire uit 1988 en de uitgewerkte tekst in boekvorm van documentairemaker Willy Lindwer. Zeven Joodse vrouwen die Anne Frank hebben gekend in de laatste maanden van haar leven, vertellen hoe ze zelf Auschwitz en Bergen-Belsen hebben overleefd.

Jacqueline van Maarsen, Ik heet Anne, zei ze, Anne Frank : herinneringen van Jacqueline van Maarsen
Hilversum : Just Publishers, 2008. Met Dagboek van Anne Frank op dvd.
ISBN: 978-90-77895-54-2.
De in 1929 geboren Jacqueline van Maarsen, dochter van een Joodse Nederlander en een katholieke Française, door Anne Frank in haar dagboek Jopie genoemd, vertelt over het leven van haar ouders en haar vriendschap met Anne. In 2004 schreef zij een vervolg, over haar leven na 1947, onder de titel De erflaters : herinneringen van Jacqueline van Maarsen.

Berthe Meijer, Leven na Anne Frank
Amsterdam : De Bezige Bij, 2010.
ISBN: 978-90-234-6624-6.
Memoires van de Joodse culinair journaliste (1938-2012), die de familie Frank heeft gekend en een relatie had met Ischa Meijer.

Melissa Müller, Anne Frank : de biografie
Amsterdam : Ooievaar, 2000. 4e dr. 1ste dr.: 1998. Vertaling van Das Mädchen Anne Frank : die Biographie (1998). Vertaling: Gerda Meijerink. Nawoord: Miep Gies.
ISBN: 90-5713-443-8.
Biografie van Anne Frank waarin verbanden worden gelegd tussen personen en gebeurtenissen en nieuwe feiten worden onthuld.

Bob Polak, Naar buiten, lucht en lachen! : een literaire wandeling door het Amsterdam van Anne Frank
Amsterdam : Lubberhuizen, 2006.
ISBN: 90-5937-124-0.
Drie wandelingen (uiteenlopend van 45 minuten tot 2,5 uur) rond belangrijke plaatsen uit het leven van Anne Frank: haar woonhuis (van 1934 tot 1942) in de Rivierenbuurt, het onderduikadres op de Prinsengracht en de omgeving van het Achterhuis.

Mirjam Pressler, ‘Groeten en liefs aan allen’ : het verhaal van de familie van Anne Frank
Amsterdam : Bert Bakker, 2010. Vertaling van 'Grüße und Küsse an alle' : die Geschichte der Familie von Anne Frank (2009). Vertaling: Pim Lukkenaer.
ISBN: 978-90-351-3527-7.
Aan de hand van brieven en documenten die werden gevonden in het huis van een Zwitserse neef van Anne Frank, wordt haar familiegeschiedenis verteld. Eerder schreef Pressler Daar verlang ik zo naar : het levensverhaal van Anne Frank (1992).

Francine Prose, Anne Frank : haar boek, haar leven, haar voortbestaan
Amsterdam : Atlas, 2009. Vertaling van Anne Frank : the Book, the Life, the Afterlife (2009). Vertaling: Inge Kok.
ISBN: 978-90-450-1094-6.
Persoonlijke analyse van de dagboeken van Anne Frank die worden benaderd vanuit literair standpunt, waarbij de aandacht wordt gevestigd op Anne als een talentvol schrijfster.

Eva Schloss, Herinneringen van een joods meisje, 1938-1945
Breda : De Geus, 2005. 3e dr. 1ste dr.: 1989. Vertaling van Eva's Story : a Survivor's Tale by the Stepsister of Anne Frank (1988). Vertaling: Robert Dorsman.
ISBN: 90-445-0780-X.
Oorlogsherinneringen van het uit Wenen met haar ouders en broer gevluchte stiefzusje van Anne Frank die in Amsterdam in dezelfde straat woonde als Anne en Auschwitz overleefde.

Nanda van der Zee, De kamergenoot van Anne Frank
Soesterberg : Aspekt, 2001.
ISBN: 90-5911-025-0.
Studie over Fritz Peffer (1889-1944), de tandarts die een van de onderduikers was met wie Anne Frank het Achterhuis deelde en die zij in haar dagboek Dussel noemde.

Over Anne Frank (romans en verhalen)


Shalom Auslander, Anne Frank leeft en woont op zolder
[Amsterdam] : Nieuw Amsterdam, 2012. Vertaling van Hope : a Tragedy (2012). Vertaling: Tjadine Stheeman.
ISBN: 978-90-468-1266-2.
Nadat een jonge Joodse man in de staat New York een rustige boerderij heeft gekocht, ontdekt hij op zolder een stokoude vrouw die beweert Anne Frank te zijn.

Nathan Englander, Waar we het over hebben wanneer we het over Anne Frank hebben
Amsterdam : Athos, 2012. Vertaling van What We Talk About When We Talk About Anne Frank (2012)> Vertaling: Paul Bruijn en Nicolette Hoekmeijer.
ISBN: 978-90-414-2094-7.
Bundel verhalen over luchtige en diepzinnige joodse onderwerpen. In het titelverhaal spelen twee Joodse echtparen een bizar spel rond de vraag wie hen zou helpen onderduiken bij een nieuwe Holocaust.

Ellen Feldman, In de schaduw van het Achterhuis
Amsterdam : Sijthoff, 2005. Vertaling van The Boy Who Loved Anne Frank (2004). Vertaling: Caecile de Hoog.
ISBN: 90-245-5176-5.
Roman over de jongen die met zijn ouders bij Anne Frank en haar familie in het Achterhuis zat ondergedoken. Hij overleeft de oorlog en begint in de Verenigde Staten anoniem een nieuw leven, maar kan zijn verleden niet blijven ontkennen.

Philip Roth, De ghostwriter
Amsterdam : Meulenhoff, 2000. Vertaling van The Ghost Writer (1979). Vertaling: Else Hoog.
ISBN: 90-290-6790-X.
Een jonge, Joodse schrijver die te gast is in het huis van een oudere collega die hij als een mentor beschouwt, fantaseert dat een van oorsprong Europese studente die er ook logeert, Anna Frank zou zijn.

Sophie Zijlstra, Margot
Amsterdam [etc.] : Querido, 2012.
ISBN: 978-90-214-4265-5.
Het zorgeloze leven in Amsterdam van Margot Frank, de oudere zus van Anne, verandert drastisch in 1941. Zelfs bij haar roeiteam is ze niet meer welkom, maar toch zet ze alles op alles om het uitstapje ter afsluiting van het roeiseizoen te organiseren.

Over Anne Frank (poëzie)


Wim Ramaker (samenstelling), Dag Anne Frank : een groet in woorden
Den Haag : Omniboek, 1982.
ISBN: 90-6207-066-3.
Gedichten en verhalen naar aanleiding van het 25-jarig bestaan van de Anne Frank Stichting die voor het grootste deel zijn geschreven door jongeren van elf tot zestien en voor een kleiner deel door volwassenen.

Henk van Zuiden (samenstelling), Dichter bij Anne
Den Haag : Leopold, 1985.
ISBN: 90-258-4936-9.
Zestig dichters, ook van liedteksten, onder wie C.O. Jellema, Rutger Kopland, Robert Long, Theun de Vries, Leo Vroman en Willem Wilmink, werkten mee aan deze bundel naar aanleiding van de veertigste sterfdag van Anne Frank.

Over Anne Frank (DVD’s)


Robert Dornhelm (regie), Anne Frank
Amsterdam : Rubinstein, 2008. 1 dvd (190 min.).
ISBN: 978-90-476-0262-0.
Film uit 2001 die via historische filmfragmenten en nagespeelde scènes een beeld geeft van het leven van Anne Frank.

John Erman (regie), De schuilplaats van Anne Frank
Amsterdam : Memphis Belle, 2006. 1 dvd (95 min.).
Videoversie van de met een Emmy voor het scenario bekroonde televisiefilm The Attic (1998), gebaseerd op Anne Frank Remembered van Miep Gies en Alison Leslie Gold.

David de Jongh (regie), Otto Frank, Father of Anne
Amsterdam : Living Colour Entertainment, 2010. 1 dvd (75 min.).
Documentaire over Otto Frank (1889-1980), de vader van Anne, ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van het Anne Frank Huis in Amsterdam.

George Stevens, The Diary of Anne Frank
S.l. : 20th Century Fox Home Entertainment, 2004. 1 dvd (ca. 172 min.).
Videoversie van de gelijknamige speelfilm in zwart-wit uit 1959 naar het dagboek van Anne Frank, met onder anderen Millie Perkins, Joseph Schildkraut en Shelley Winters.

Over Anne Frank (CD’s)


Anne Frank, Het Achterhuis : dagboekbrieven 12 juni 1942-1 augustus : luisterboek voorgelezen door Carice van Houten
Amsterdam : Bert Bakker, 2007. 8 cd’s (circa 10 uur).
ISBN: 978-90-351-3218-4.
Luisterboek van de dagboekbrieven van Anne Frank, voorgelezen door actrice Carice van Houten.

Ad de Bont, Anne & Zef : Anne Frank en Zef Bunga : twee onderduikers
[Loenen] : Hoorspelfabriek, 2009.
ISBN: 978-90-77858-07-3.
‘Audiofilm’ over de Albanese jongen Zef Bunga die na zijn dood Anne Frank ontmoet. Beiden leefden twee jaar ondergedoken, Anne omdat zij Joods was en Zef uit angst voor bloedwraak.

Jacqueline van Maarsen, Ik heet Anne, zei ze
Amsterdam : Cossee, 2007. 1 cd (56 min.)
ISBN: 978-90-5936-162-1.
Door de auteur zelf voorgelezen editie van haar boek met herinneringen aan Anne Frank.

De Jodenvervolging in Nederland (non-fictie)


J.J. Amesz en J.A. Honout, Altijd weer Auschwitz : een biografische schets van Eva Tas 1915-2007
[Landgraaf] : Azul Press, 2011.
ISBN: 978-94-906871-0-6.
Levensbeschrijving van een Joodse vrouw die de Tweede Wereldoorlog overleefde en zich daarna inzette in de strijd tegen het naoorlogse fascisme en voor Joodse concentratiekampslachtoffers.

Flory van Beek, Flory's oorlog
Amsterdam : Boekerij, 2012. Vertaling van Flory, Survival in the Valley of Death (1998). Vertaling: Carla Benink.
ISBN: 978-90-225-5753-2.
Herinneringen van een Joodse vrouw die na een vergeefse poging naar de nieuwe wereld te vluchten naar Nederland terugkeert en er tijdens de onderduik angstige tijden doormaakt.

Benno Benninga, Ondergedoken : met de angst van verraad
Laren (NH) : Verbum, 2010.
ISBN: 978-90-74274-39-5.
Belevenissen van de Joodse familie Benninga die gedurende de twee jaar dat ze zaten ondergedoken bij een agrarisch echtpaar in Kortenhoef, werden geterroriseerd en uitgebuit.

Cees Biezeveld (samenstelling), Kamp Amersfoort : de bevochten nalatenschap van de Tweede Wereldoorlog
Barneveld : Regio-Boek, 2011.
ISBN: 978-90-878813-7-5.
Geschiedenis van het Nederlandse concentratiekamp Amersfoort en de succesvolle pogingen om er na de Tweede Wereldoorlog een Nationaal Monument en gedenkplaats van te maken.

Bart van der Boom, ‘Wij weten niets van hun lot’ : gewone Nederlanders en de Holocaust
Amsterdam : Boom, 2012.
ISBN: 978-94-610-5477-7.
Historisch onderzoek naar de mening over en de houding ten aanzien van de Jodenvervolging van de Nederlandse bevolking tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Erik Borgman en Liesbeth Hoeven, Sporen van afwezigheid : gedenken in stemmen, stenen en stilte
Zoetermeer : Klement, 2011.
ISBN: 978-90-868708-4-4.
Beschouwing over de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog, de herdenkingscultuur naar aanleiding daarvan en de betekenis van herinneringsplaatsen.

Max Cahen, Ik heb dit alles opgeschreven... : Vught-Auschwitz-Vught : memoires van Max Cahen 1939-1945
’s-Hertogenbosch : Wolfaert Uitgevers, 2010.
ISBN: 978-94-910440-6-9.
Op verzoek van Lou de Jong tekende Max Cahen, lid van het zogeheten ‘Philips-Kommando’, dertig jaar na de oorlog zijn herinneringen op aan de concentratiekampen, die hij ternauwernood wist te overleven.

Ernst Cohen, Ernst Cohen 1869-1944 : 'Ik had mij vast voorgenomen, niet over mijne toekomst te denken...' : slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog aan de Universiteit Utrecht
Utrecht : Matrijs, 2011.
ISBN: 978-90-5345-429-9.
Autobiografische verslag van een Joodse professor, E.J. Cohen, emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht, over zijn arrestatie en opsluiting in Amsterdam en Vught (maart-juni 1943).

Helga Deen, Dit is om nooit meer te vergeten : dagboek en brieven van Helga Deen 1943
Amsterdam : Balans, 2007. Bezorging: Rob Tempelaars.
ISBN: 978-90-5018-841-8.
Dagboek en brieven van een 18-jarig Joods meisje uit Tilburg, geschreven in de concentratiekampen Vught en Westerbork.

Wim van den Doel (redactie), Nederland in de twintigste eeuw
Amsterdam : Bert Bakker, 2005.
ISBN: 90-351-2856-7.
In dit vierde en laatste deel van Plaatsen van herinnering is van Bart van der Boom de bijdrage ‘Westerbork : de ondergang van de Nederlandse joden’ opgenomen.

Paul Glaser, Tante Roosje : het oorlogsgeheim van mijn familie
Laren (NH) : Uitgeverij Verbum, 2010.
ISBN: 978-90-74274-43-2.
Het levensverhaal van danslerares Roosje Glaser (1915-2000) die tijdens de Tweede Wereldoorlog een aantal concentratiekampen en het vernietigingskamp Auschwitz overleefde, verteld door een van haar bloedverwanten.

Pim Griffioen & Ron Zeller, Jodenvervolging in Nederland, Frankrijk en België, 1940-1945 : overeenkomsten, verschillen, oorzaken
Amsterdam : Boom, 2011.
ISBN: 978-90-850681-1-2.
Op basis van vergelijkend onderzoek wordt een verklaring gegeven van het feit dat in de oorlog uit Nederland meer Joden werden weggevoerd en vermoord (circa 75%) dan uit België (40%) en uit Frankrijk (25%).

Ron van Hasselt, De oorlog van mijn vader
Bedlum : Profiel, 2012.
ISBN: 978-90-5294-527-9.
Geschiedenis van een Joodse familie voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog, waaruit mede blijkt hoe men in Joodse kringen in de jaren dertig en veertig tegen de Duitse dreiging aankeek en hoe verschillend men daarop reageerde.

Paul Hellman, Klein kwaad : het proces-Demjanjuk en de speurtocht naar het verraad van mijn vader
Amsterdam [etc.] : Augustus, 2011.
ISBN: 978-90-457-0488-3.
Dagboekaantekeningen van een Nederlandse Nebenanklager bij het proces-Demjanjuk, die tijdens dat proces ontdekte hoe zijn Joodse vader in de oorlog werd verraden, opgepakt en om het leven gebracht.

Etty Hillesum, Het denkende hart van de barak : de brieven van Etty Hillesum
Amsterdam : Balans, 2009. 11e dr. 1ste dr.: 1982.
ISBN: 9789460031830.
In haar brieven uit Westerbork observeert Etty Hillesum (1914-1943) de peilloze misère die in het doorgangskamp heerste en beschrijft ze de overlevingsdrang en angst van de duizenden Joden die op transport gingen en nog zouden gaan.

Etty Hillesum, Op transport: twee brieven uit Westerbork
Amsterdam : Balans, 2013.
ISBN: 978-94-6003-625-5.
Op indringende, soms poëtische wijze beschreef Etty Hillesum in haar brieven wat zich afspeelde in Kamp Westerbork, die halve vierkante kilometer op de Drentse hei vanwaar honderdduizend joden naar de concentratiekampen werden afgevoerd.

Etty Hillesum, Het werk, 1941-1943
Amsterdam : Balans, 2012. 6e, herziene dr. 1e dr.: 1986.
ISBN: 978-94-600-3575-3.
Brieven en dagboekfragmenten van de jonge Joodse schrijfster uit de periode 1914-1943 die getuigen van een sterke persoonlijke ontwikkeling en een subliem literair talent. Voorzien van toelichtingen van biografische, historische en literaire aard.

Etty Hilleseum, Wachten jullie op mij? : Etty Hillesum in beeld
Amsterdam : Balans, 2016. Samenstelling: Ria van den Brandt en Klaas Smelik. Uitgebreide editie. 1e dr.: 2003.
ISBN: 978-94-6003-145-8.
Fotoboek met foto’s van Etty Hillesum zelf, van haar familie en vrienden, van de boeken die zij las, de plaatsen die in haar geschriften een belangrijke rol spelen, en van de vervolging die aan haar leven een voortijdig einde heeft gemaakt.

Hella de Jonge, Los van de wereld
Amsterdam : Balans, 2007. 9e dr. 1ste dr.: 2006.
ISBN: 978-90-5018-888-3.
De Joodse tekstdichter Eli Asser en zijn vrouw verliezen in de Tweede Wereldoorlog bijna al hun dierbaren, een verlies dat ze nooit te boven kwamen. Hun dochter (beeldend kunstenaar, vrouw van cabaretier Freek de Jonge) beschrijft de invloed hiervan op haar jeugd en verdere leven.

Levie de Lange, Het verhaal van mijn leven
Amsterdam : van Oorschot, 2011. 3e dr. 1e dr.: 1964.
ISBN: 978-90-282-4157-2.
Het levensverhaal van een ongeschoolde Joodse arbeider die met zijn vrouw en hun vijftien kinderen naar Auschwitz gezonden werd en als enige uit het gezin de beproevingen in verschillende concentratiekampen doorstond.

Ellis Lehman-Cohen Paraira en Shulamith Bitran-Lehman, De dagboeken van Bernie & Ellis : een Scheveningse liefde in oorlogstijd
Amsterdam : Balans, 2011.
ISBN: 978-94-600-3347-6.
Dagboekaantekeningen van een zeventienjarige Joodse jongen en meisje, die begin 1942 verliefd werden op elkaar, maar vanwege de anti-Joodse maatregelen van de Duitsers in datzelfde jaar gescheiden moesten onderduiken.

Lex Lesgever, Nooit verleden tijd
Amsterdam : De Boekerij, 2001. 3e dr. 1e dr.: 2010.
ISBN: 978-90-225-5883-6.
Herinneringen van een Joodse man aan zijn ervaringen in de oorlog, toen hij in juni 1942 op zijn dertiende als enige van zijn Amsterdamse gezin kon ontsnappen aan deportatie en kon onderduiken.

Ad van Liempt en Jan Kompagnie, Jodenjacht : de onthutsende rol van de Nederlandse politie in de Tweede Wereldoorlog
Amsterdam : Balans, 2011.
ISBN: 978-94-600-3368-1.
Historische studie over de betrokkenheid van de Nederlandse politie bij de vervolging van Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Ad van Liempt, Kopgeld : Nederlandse premiejagers op zoek naar joden, 1943
Amsterdam : Olympus, 2005. 6e dr. 1ste dr.: 2002.
ISBN: 90-467-0111-5.
Beschrijving van de activiteiten van de Colonne Henneicke, een groep van zo'n vijftig Nederlandse jodenjagers, die in en vanuit Amsterdam ruim 8.000 joden opspoorde.

Guus Luijters, In memoriam : de gedeporteerde en vermoorde Joodse, Roma en Sinti kinderen 1942-1945
Amsterdam : Nieuw Amsterdam, 2012.
ISBN: 978-90-468-1230-3.
Monument voor alle 17.964 kinderen die in de oorlog vanuit Nederland werden gedeporteerd. Ze krijgen hun naam terug en waar mogelijk weer een gezicht.

Daphne Meijer, Onbekende kinderen : de laatste trein uit Westerbork
Amsterdam : Mets & Schilt, 2001.
ISBN: 90-5330-311-1.
Reconstructie van de geschiedenis van een groep van vijftig Joodse kinderen die in september 1944 zonder ouders op transport werden gesteld vanuit Westerbork naar Bergen-Belsen en vandaar verder werden getransporteerd naar Theresienstadt.

Jaap Meijer, Een lint van wanhoop : herinneringen aan Esther en Betje Cohen
Barneveld : BDU Boeken, 2011.
ISBN: 978-90-878814-2-9.
Geschiedenis van de Joodse familie Cohen uit Renkum, speciaal de zussen Esther en Betje, die zichzelf van het leven beroofden vanwege de Jodenvervolging.

Bob Moore, Slachtoffers en overlevenden : de nazi-vervolging van de joden in Nederland
Amsterdam : Bert Bakker, 1998. Vertaling van Victims and Survivors : the Nazi Persecution of the Jews in the Netherlands 1940-1945 (1997).
ISBN: 90-351-1937-1.
Hernieuwd overzicht van de Jodenvervolging in Nederland op basis van veranderde inzichten en recente literatuur. De auteurs is historicus aan de universiteit van Manchester.

Daniël Otten, Annie : een Joodse weduwe en haar zoon in de greep van bezetting en vervolging
Zutphen : Walburg Pers, 2012.
ISBN: 978-90-5730-836-9.
Selectie uit de brieven die de Joodse weduwe Annie Wolff in de oorlog aan haar familieleden schreef over haar uiteindelijk vergeefse pogingen overeind te blijven in een steeds vijandiger wereld.

Debby Petter, Ik ben er nog : het verhaal van mijn moeder Hélène Egger
Amsterdam : Thomas Rap, 2012. 3e dr. 1e dr.: 2009.
ISBN: 978-94-004-0015-3.
Persoonlijk verslag van de wederwaardigheden van een Joods gezin tijdens de Tweede Wereldoorlog.

J. Presser, Ondergang : de vervolging en verdelging van het Nederlandse jodendom 1940-1945
Soesterberg : Aspekt, 2005. Herdr. 1e dr.: 1965. Voorwoord: Ronny Naftaniel.
ISBN: 90-5911-291-1.
Wetenschappelijke beschrijving van de vervolging en de uitroeiing van de Nederlandse joden vanaf de eerste tegen hen gerichte maatregelen van de Duitse bezetter tot aan de terugkeer van kleine groepjes in 1945.

Redactie Noordhoff Atlasproducties, De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland
Groningen : Noordhoff Atlasproducties, 2011.
ISBN: 978-90-01-12094-8.
In 14 hoofdstukken met meer dan 1.500 kaarten geeft de atlas de vaderlandse geschiedenis een ruimtelijke dimensie. Niet alleen politieke, sociaal-economische en religieuze thema's komen aan bod, maar ook historische cartografie, landschapsgeschiedenis en cultureel erfgoed. De Jodenvervolging komt aan bod in de pagina’s 434-437 en 456-457.

Jan Willem Regenhardt, Mischa’s spel en de ondergang van de familie Hillesum
Amsterdam : Balans, 2012.
ISBN: 978-94-600-3371-1.
Het leven van Mischa Hillesum (1920-1943/44), de zeer muzikaal begaafde jongere broer van Etty Hillesum.

Coen Rood, Onze dagen : herinneringen aan de Jodenvervolging
Amsterdam : Boom, 2011.
ISBN: 978-94-610-5552-1.
Autobiografisch verslag van een Joodse kleermaker uit Amsterdam, die tijdens de Tweede Wereldoorlog als dwangarbeider acht werkkampen overleefde.

Gordon F. Sander, De familie Frank die de oorlog overleefde : het verhaal van een in Den Haag ondergedoken gezin dat de Tweede Wereldoorlog wel overleefde
Amsterdam : Bert Bakker, 2006. Vertaling van The Frank Family that Survived (2004). Vertaling: Richard Kruis.
ISBN: 90-351-2851-6.
Verhalen over de belevenissen van de Duits-Joodse familie Frank (geen familie van Anne Frank) die tijdens de Tweede Wereldoorlog onderdook in Nederland en op miraculeuze wijze wist te overleven.

Mark Schellekens, Walter Süskind : hoe een zakenman honderden Joodse kinderen uit handen van de nazi’s redde
Amsterdam : Athenaeum - Polak & Van Gennep, 2011.
ISBN: 978-90-253-6924-8.
Biografie van de Joodse zakenman (1906-1945) die in 1942 directeur werd van de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam, van waar uit de jodentransporten naar de concentratiekampen plaatsvonden, en die in deze positie honderden levens wist te redden.

Anna Timmerman, Machteloos? : ooggetuigen van de Jodenvervolging
Amsterdam : Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2007.
ISBN: 978-90-253-5339-1
Elf interviews waarin Nederlanders vertellen wat zij destijds merkten en al dan niet begrepen van de Jodenvervolging. De auteur, historica, is betrokken bij het internationale project ‘Ooggetuigen van de Jodenvervolging’.

Judith Uyterlinde, De vrouw die zegt dat ze mijn moeder is : een familiegeschiedenis
Amsterdam : Ambo, 2010.
ISBN: 978-90-263-2296-9.
Persoonlijke geschiedenis van een deels Joodse familie waarbinnen veel geadopteerde kinderen opgroeiden, tegen de achtergrond van de Tweede Wereldoorlog.

Harm van der Veen, Opgepakt : verhalen van kinderen in kamp Westerbork
Hooghalen : Herinneringscentrum Kamp Westerbork, 2003.
ISBN: 90-72486-26-9.
Verhalen over negen Joodse kinderen en een zigeunermeisje, die in de Tweede Wereldoorlog in Kamp Westerbork gevangen zaten.

Harm van der Veen, Westerbork 1939-1945 : het verhaal van vluchtelingenkamp en Durchgangslager Westerbork
Hooghalen : Herinneringscentrum Kamp Westerbork, 2003.
ISBN: 90-72486-23-4.
De geschiedenis van kamp Westerbork, in 1939 gebouwd als vluchtelingenkamp en in de jaren 1942-1945 het doorgangskamp naar de concentratiekampen.

Edith Velmans-van Hessen, Het verhaal van Edith
Amsterdam : Podium, 2005. 5e dr. Vertaling van Edith's Book (1998). Vertaling: Rob van Moppes.
ISBN: 978-90-5759-526-4.
Edith van Hessen (1925), een Joods meisje met een Nederlandse vader en een Duitse moeder, beschrijft haar jeugd tijdens de Tweede Wereldoorlog in Den Haag en vervolgens in de onderduik in Breda.

Dick Verkijk, "Bertje was zo'n lief jongetje" : de tragische ondergang van de familie Sanders
Soesterberg : Aspekt, 2007.
ISBN: 978-90-5911-570-5.
Geschiedenis van een Joodse familie uit Amsterdam, die in 1943 tijdens de Tweede Wereldoorlog werd gearresteerd en vergast in Auschwitz.

Marja Vuijsje, Ons kamp : een min of meer Joodse geschiedenis
Amsterdam : Atlas, 2012.
ISBN: 978-90-450-1617-7.
Geschiedenis van de Joodse bakkersfamilie Vuijsje in de jaren voor en vooral na de Tweede Wereldoorlog, aan de hand van het levensverhaal van de vader van de schrijfster.

Nanda van der Zee, Om erger te voorkomen
Soesterberg : Aspekt, 2011. 8e dr. 1ste dr.: 1997.
ISBN: 978-90-5911-465-4.
De auteur zoekt een antwoord op de vraag waarom in de oorlog zoveel joden uit Nederland zijn omgebracht in de concentratiekampen en houdt de elites verantwoordelijk die het niet zozeer ‘niet wisten’ als wel het niet wilden weten.

Sytze van der Zee, Vogelvrij : de jacht op de Joodse onderduiker
Amsterdam : De Bezige Bij, 2010.
ISBN: 978-90-234-5432-8.
Studie naar de betrokkenheid van Joden bij de jacht op Joodse onderduikers tijdens de Tweede Wereldoorlog, waarin ook wordt gepoogd te achterhalen wie Anne Frank heeft verraden.

Klaartje de Zwarte-Walvisch, Alles ging aan flarden : het oorlogsdagboek van Klaartje de Zwarte-Walvisch
Amsterdam : Balans, 2009.
ISBN: 978-94-6003-218-9.
Tijdens voorbereidingen voor de televisiereeks De Oorlog werd in het Joods Historisch Museum in Amsterdam dit dagboek gevonden. Het is grotendeels in Kamp Vught geschreven door een Joodse vrouw van 32.

De Jodenvervolging in Nederland (romans en verhalen)


G.L. Durlacher, Godvergeten tijd: de verhalen
Amsterdam : Augustus, 2008.
ISBN: 978-90-457-0167-7.
Autobiografisch getinte verhalen over het leven van een Joodse man voor, tijdens en na de Holocaust, oorspronkelijk verschenen in de bundels Strepen aan de hemel, Niet verstaan, Quarantaine en Drenkeling.

Jessica Durlacher, Het geweten
Amsterdam : De Bezige Bij, 2007. 12e dr. 1ste dr.: 1997.
ISBN: 978-90-234-2581-6.
Een Joodse studente slaagt er niet in een relatie in stand te houden, mede omdat zij als dochter van een man de verschrikkingen van de Holocaust heeft meegemaakt en overleefd, zichzelf daarbij te veel in de weg staat.

Merlyn Frank, Koosje : een dinsdagskind : roman
Schoorl : Conserve, 2001. 3e dr. 1e dr.: 1998.
ISBN: 90-5429-092-7.
Een Joodse vrouw reconstrueert het leven van haar moeder die in 1943, op weg naar Westerbork, haar kinderen aan vreemden meegaf in de hoop dat zij zouden overleven.

Carl Friedman, Tralievader
Amsterdam : Van Oorschot, 2010. 15e dr. 1ste dr.: 1991.
ISBN: 978-90-282-4237-1.
De vader in een gezin met drie kinderen ‘heeft kamp’: hij heeft het concentratiekamp overleefd maar kan de herinneringen daaraan niet aan.

Alex van Galen, Süskind : roman
Utrecht [etc.] : De Arbeiderspers, 2012.
ISBN: 978-90-295-7921-6.
De Duits-Joodse zakenman Walter Süskind, in 1942 aangesteld als beheerder van de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam, besluit een levensgevaarlijk dubbelspel te spelen om Joodse kinderen van de dood te redden.

Jan de Hartog, Schipper naast God
Amsterdam : Atlas, 2008. 4e dr. 1ste dr.: 1983.
ISBN: 978-90-8918-018-6.
De jonge, zeer gelovige kapitein van een klein Nederlands vrachtschip zet in de zomer van 1939 met zijn schip met aan boord 250 door de Nazi's uitgewezen Duitse joden, koers naar Zuid-Amerika.

Heere Heeresma, Een jongen uit Plan Zuid : ’38-’46
Amsterdam : De Arbeiderspers, 2007. Herdr. 1ste dr.: 2005.
ISBN: 978-90-295-6542-4.
Oorspronkelijk in twee delen verschenen autobiografisch relaas waarin een jongen te midden van veel Joodse gezinnen de oorlogsjaren in Amsterdam-Zuid beleeft en zich langzamerhand realiseert welke tragedie zich voltrekt.

Hellema, Niet van horen zeggen
Amsterdam : Querido, 2005.
ISBN: 90-214-6733-X.
Kort na zijn dood verschenen eigen keuze uit het werk van de auteur (1921-2005) waarin hij zijn ervaringen in zes concentratiekampen beschrijft.

Yvonne Keuls, Daniël Maandag
Amsterdam : Anthos, 2010. 1ste dr.: 1988.
ISBN: 978-90-414-1583-7.
De belevenissen van een half-Joods, fantasierijk jongetje dat in de oorlogsjaren zijn vader gedeporteerd ziet worden door de Duitsers.

Guus Luijters, Sterrenlied
Amsterdam : Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2011.
ISBN: 978-90-468-0969-3.
Gedicht over een Joods meisje uit Amsterdam dat slachtoffer werd van de Holocaust.

Marga Minco, Achter de muur : verzamelde verhalen
Amsterdam : Bert Bakker, 2010.
ISBN: 978-90-351-3505-5.
Bundeling van de verzamelde en voor deze uitgave herziene verhalen van Marga Minco, waarvan een groot deel niet eerder in boekvorm is verschenen.

Marga Minco, Het bittere kruid : een kleine kroniek
Amsterdam : Bert Bakker, 2007. 46e dr. 1ste dr.: 1957.
ISBN: 978-90-351-3163-7.
In het aangrijpende verhaal van de lotgevallen van een Joods gezin tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft de schrijfster op sobere maar indrukwekkende wijze haar persoonlijke ervaringen verwerkt.

Jona Oberski, Kinderjaren
Amsterdam : Anthos, 2010. Herdr. 1e dr.: 1978.
ISBN: 978-90-414-1642-1.
Gevoelens en ervaringen van een Joodse kleuter, die tijdens de Tweede Wereldoorlog met zijn ouders enkele jaren in een concentratiekamp doorbrengt.

Jacques Presser, Homo submersus : roman uit de onderduik
Amsterdam : Boom, 2010.
ISBN: 978-90-850671-5-3.
Een in dagboekvorm geschreven verslag uit de onderduik, waarin historicus Presser ook verhalen van andere onderduikers en van verzetsmensen heeft verwerkt.

J. Presser, De nacht der Girondijnen
Amsterdam : Meulenhoff, 2011. 10e dr. 1ste dr.: 1957. Inleiding: Primo Levi.
ISBN: 978-90-290-8741-4.
Een Portugese Jood die in de oorlog in het doorgangskamp Westerbork een baan heeft bij de Ordedienst, wordt zo verscheurd door wanhoop dat hij een daad van verzet pleegt.

Gerard Reve, Werther Nieland ; De ondergang van de familie Boslowits
Amsterdam : De Bezige Bij, 2009. 25e dr. 1ste dr.: 1949 en 1950.
ISBN: 978-90-234-5501-1.
Bundeling van twee vroege novellen, waarvan in de tweede vanuit de beleving van een jongetje van zeven de ondergang van een Joodse familie in de oorlog wordt beschreven.

Naar de overzichtspagina

Agenda

Film

  • Er zijn voor vandaag geen films aangemeld

Video's & Podcasts

  • Ronald Snijders

    Podcast van Erik Jan Harmens met Ronald Snijders over diens gedichtenverzameling Kopdichtbundel.

    Opname: 13-03-2017
    Erik Jan Harmens
  • Teun van de Keuken

    Podcast van Erik Jan Harmens met Teun van de Keuken over diens romandebuut Goed volk.

    Opname: 08-02-2017
    Erik Jan Harmens
  • K. Michel

    Podcast van Erik Jan Harmens met K. Michel over zijn dichtbundels Speling zoeken en Te voet is het heelal drie dagen ver

    Opname: 17-01-2017
    Erik Jan Harmens

Meer video's & podcasts

Canon van de Nederlandse geschiedenis

  • 1. Hunebedden
  • 2. De Romeinse Limes
  • 3. Willibrord
  • 4. Karel de Grote
  • 5. Hebban olla vogala
  • 6. Floris V
  • 7. De Hanze
  • 8. Erasmus
  • 9. Karel V
  • 10. De Beeldenstorm
  • 11. Willem van Oranje
  • 12. De Republiek
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie
  • 14. De Beemster
  • 15. De grachtengordel
  • 16. Hugo de Groot
  • 17. De Statenbijbel
  • 18. Rembrandt
  • 19. De Atlas Major van Blaeu
  • 20. Michiel de Ruyter
  • 21. Christiaan Huygens
  • 22. Spinoza
  • 23. Slavernij
  • 24. Buitenhuizen
  • 25. Eise Eisinga
  • 26. De patriotten
  • 27. Napoleon Bonaparte
  • 28.  Koning Willem I
  • 29. De eerste spoorlijn
  • 30. De Grondwet
  • 31. Max Havelaar
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid
  • 33. Vincent van Gogh
  • 34. Aletta Jacobs
  • 35. De Eerste Wereldoorlog
  • 36. De Stijl
  • 37. De crisisjaren
  • 38. De Tweede Wereldoorlog
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging
  • 40. Indonesië 1945-1949
  • 41. Willem Drees
  • 42. De watersnood
  • 43. De televisie
  • 44. Haven van Rotterdam
  • 45. Annie M.G. Schmidt
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945
  • 47. Srebrenica
  • 48. Veelkleurig Nederland
  • 49. De gasbel
  • 50. Europa
  • 1. Hunebedden

    1. Hunebedden

    Circa 4.000 tot 3.000 v.Chr.
    Hunebedden zijn door mensenhanden geordende steenformaties die dienden als begraafplaats. In Drenthe zijn er ruim vijftig bewaard gebleven.

    Bekijk details
  • 2. De Romeinse Limes

    2. De Romeinse Limes

    47-ca. 400.
    Bij het begin van onze jaartelling vormde de Rijn, die van Xanten via Utrecht en Alphen aan den Rijn naar Katwijk stroomde, de Limes, de grens van het Romeinse rijk.

    Bekijk details
  • 3. Willibrord

    3. Willibrord

    658-739.
    De Engels monnik Willibrord kwam in 690 aan land bij de monding van de Rijn om zich in te zetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen.

    Bekijk details
  • 4. Karel de Grote

    4. Karel de Grote

    724-814.
    Karel de Grote, op kerstdag van het jaar 800 door de paus tot keizer over het Westen gekroond, had het Frankische rijk zo weten uit te breiden dat het grote delen van het huidige Europa omvatte, waaronder de latere Nederlanden.

    Bekijk details
  • 5. Hebban olla vogala

    5. Hebban olla vogala

    Omstreeks 1100.
    Om zijn ganzenveer te scherpen krabbelde een Vlaamse monnik omstreeks het jaar 1100 een paar zinnen neer uit een liefdesliedje. Het is de oudst bewaarde tekst in het Nederlands.

    Bekijk details
  • 6. Floris V

    6. Floris V

    1254-1296.
    Floris V was de graaf die in de dertiende eeuw het machtsgebied van Holland aanzienlijk wist uit te breiden, tot drie van zijn vazallen zich tegen hem keerden.

    Bekijk details
  • 7. De Hanze

    7. De Hanze

    1356-ca. 1450
    Door het Hanzeverbond tussen steden in Nederland, België, de Baltische Staten, Noorwegen en Polen waren Zutphen, Deventer, Tiel, Kampen, Zwolle en meer steden in het oosten van het land van de twaalfde tot de zestiende eeuw welvarende handelscentra.

    Bekijk details
  • 8. Erasmus

    8. Erasmus

    1469?-1536
    Naast etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze christenen, publiceerde Erasmus onder meer Adagia, een verzameling klassieke spreekwoorden, en de satire Lof der zotheid.

    Bekijk details
  • 9. Karel V

    9. Karel V

    1500-1558.
    Zo groot was het rijk waarover Karel V heerste dat de zon er letterlijk nooit onderging. Tot dat rijk behoorden de Nederlanden, die hij tot een bestuurlijke eenheid probeerde te smeden.

    Bekijk details
  • 10. De Beeldenstorm

    10. De Beeldenstorm

    1566.
    Dit was het wonderjaar waarin edellieden die zich geuzen noemden, zich steeds openlijker tegen het landsbestuur keerden en waarin in de hele Nederlanden kerken en kloosters werden geplunderd en ontdaan van hun katholieke symbolen.

    Bekijk details
  • 11. Willem van Oranje

    11. Willem van Oranje

    1533-1584.
    Willem van Oranje was een ambitieuze edelman die min of meer zijns ondanks uitgroeide tot een rebel en later werd vereerd als de ‘vader des vaderlands’, als de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat.

    Bekijk details
  • 12. De Republiek

    12. De Republiek

    1588-1795
    Na de oorlog waren de Nederlanden uiteengevallen in de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het vroegmoderne Europa was een republiek een uitzondering.

    Bekijk details
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    1602-1799
    De Verenigde Oostindische Compagnie had het Nederlandse monopolie op de handel in de Aziatische wateren en mocht oorlogen voeren, verdragen sluiten en gebieden besturen. Zo ontwikkelde de VOC zich tot een geduchte macht.

    Bekijk details
  • 14. De Beemster

    14. De Beemster

    1612
    Nadat met 43 windmolens de Beemster was drooggelegd, werd in 1612 met de inrichting van de polder begonnen. Aan het strak geometrische patroon waarvan werd uitgegaan, heeft de Beemster zijn roem te danken.

    Bekijk details
  • 15. De grachtengordel

    15. De grachtengordel

    1613-1662
    Bij de uitbreiding van Amsterdam vanaf 1613 werd nut gecombineerd met schoonheid. Een van de projecten was de grachtengordel, met zijn karakteristieke halfronde vorm en zijn residentiële functie, met tal van ‘stadspaleisjes’ voor kapitaalkrachtige inwoners.

    Bekijk details
  • 16. Hugo de Groot

    16. Hugo de Groot

    1583-1645
    Hugo de Groot is vooral bekend gebleven door zijn ontsnapping in een boekenkist uit slot Loevestein in 1621. Hij staat echter ook te boek als een groot rechtsgeleerde die de beginselen van het volkerenrecht formuleerde.

    Bekijk details
  • 17. De Statenbijbel

    17. De Statenbijbel

    1637
    In 1618 gaf de gereformeerde synode opdracht een Nederlandse vertaling van de bijbel te maken. Die verscheen in 1637 en zou in de loop der eeuwen een groot stempel drukken op de Nederlandse taal en cultuur.

    Bekijk details
  • 18. Rembrandt

    18. Rembrandt

    1606-1669
    Van de circa 175 kunstschilders die Amsterdam omstreeks 1650 rijk was en die de culturele bloei in de Gouden Eeuw symboliseren, was Rembrandt een van de succesrijkste. Met zijn dure portretten en schilderijen bediende hij een elite van welgestelde burgers en kunstkenners.

    Bekijk details
  • 19. De Atlas Major van Blaeu

    19. De Atlas Major van Blaeu

    1662-1665
    Met kennis van zaken zette Willem Jansz Blaeu in 1605 in Amsterdam een drukkerij en uitgeverij van hoogwaardige kaarten en atlassen op, die door zijn zoon Joan werd voortgezet, onder meer met de uigave van de Atlas Major.

    Bekijk details
  • 20. Michiel de Ruyter

    20. Michiel de Ruyter

    1607-1676
    Conflicterende handelsbelangen leidden ertoe dat de Republiek in de zeventiende eeuw voortdurend oorlog op zee moest voeren. De beroemdste van alle zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die het bracht tot luitenant-admiraal van de marine.

    Bekijk details
  • 21. Christiaan Huygens

    21. Christiaan Huygens

    1629-1695
    Christiaan Huygens was een van de grootste geleerden van zijn tijd, wiens verdiensten op vele terreinen liggen. Zo vond hij onder meer het slingeruurwerk uit en ontdekte hij de maan Titan bij de planeet Saturnus.

    Bekijk details
  • 22. Spinoza

    22. Spinoza

    1632-1677
    Al behoort hij tot de filosofen die het westerse denken hebben gevormd, tijdens zijn leven moest Spinoza zo voorzichtig zijn dat zelfs zijn hoofdwerk, de Ethica, pas na zijn dood werd uitgebracht.

    Bekijk details
  • 23. Slavernij

    23. Slavernij

    1621-1863
    De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie en eindigde bijna 250 jaar later met de afschaffing van de slavernij in Suriname.

    Bekijk details
  • 24. Buitenhuizen

    24. Buitenhuizen

    17e en 18e eeuw
    In de Gouden Eeuw lieten vooral rijke Amsterdamse kooplieden langs de Vecht en andere rivieren riante buitenhuizen bouwen, met vaak prachtige tuinen.

    Bekijk details
  • 25. Eise Eisinga

    25. Eise Eisinga

    1744-1828.
    Geïnspireerd door de Verlichting bouwde Eise Eisinga in zijn werkkamer een bewegend model van het zonnestelsel, nu nog altijd het oudste werkende planetarium ter wereld.

    Bekijk details
  • 26. De patriotten

    26. De patriotten

    1780-1795
    Na de bloeitijd van de Republiek werden burgers een politieke macht die zich tegen stadhouder Willem V keerde en ernaar streefde het land tot een politieke eenheid te smeden.

    Bekijk details
  • 27. Napoleon Bonaparte

    27. Napoleon Bonaparte

    1769-1821
    Als keizer bracht Napoleon zowat heel Europa onder zijn gezag. In Nederland introduceerde hij aanvankelijk de monarchie en moderniseerde hij het bestuur en de rechtspraak.

    Bekijk details
  • 28.  Koning Willem I

    28. Koning Willem I

    1772-1843
    Na het congres van Wenen in 1815 werden noord en zuid samen het Verenigd Koninkrijk, onder koning Willem I. Ondanks diens inspanningen de economie te verbeteren, kwam het zuiden in 1830 in opstand.

    Bekijk details
  • 29. De eerste spoorlijn

    29. De eerste spoorlijn

    1839
    Ondanks de aanvankelijke scepsis heeft de komst in 1839 van de trein in Nederland veel bijgedragen tot de ontsluiting van het land en een versnelde industrialisatie ervan.

    Bekijk details
  • 30. De Grondwet

    30. De Grondwet

    1848
    Omdat de Grondwet bepaalt wie de macht uitoefent en hoe dat gebeurt, is het voornaamste wet van een staat. De Nederlandse Grondwet werd ingevoerd in 1798 en herzien in 1815 en 1848.

    Bekijk details
  • 31. Max Havelaar

    31. Max Havelaar

    1860
    De ervaringen van Eduard Douwes Dekker als assistent-resident in Nederlands-Indië vormden de basis voor de felle aanklacht tegen het koloniale regime die hij als Multatuli in de vorm van de roman Max Havelaar zou schrijven.

    Bekijk details
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid

    32. Verzet tegen kinderarbeid

    19e eeuw
    Toen kinderen door de Industriële Revolutie ook massaal in fabrieken aan het werk werden gezet, nam het verzet daartegen toe. Het zou tot 1874 duren voordat een wet de inzet van kinderen in fabrieken verbood.

    Bekijk details
  • 33. Vincent van Gogh

    33. Vincent van Gogh

    1853-1890
    Met zijn kleurrijke, eigenzinnige schilderijen en zijn door amoureuze, persoonlijke en zakelijke tegenspoed getekende leven is Vincent van Gogh een van de meest tot de verbeelding sprekende kunstenaars.

    Bekijk details
  • 34. Aletta Jacobs

    34. Aletta Jacobs

    1854-1929
    Haar hele leven heeft Aletta Jacobs gestreden voor de rechten van vrouwen, onder meer voor het in 1919 ingevoerde algemeen vrouwenkiesrecht. Ook als arts kwam ze op voor de belangen van vrouwen.

    Bekijk details
  • 35. De Eerste Wereldoorlog

    35. De Eerste Wereldoorlog

    1914-1918
    Al wist Nederland in 1914 neutraal te blijven, toch zou de Grote Oorlog niet helemaal aan het land voorbijgaan. Ook de Nederlanders voelden steeds meer de consequenties ervan.

    Bekijk details
  • 36. De Stijl

    36. De Stijl

    1917-1981
    Opgericht in de chaos van de Eerste Wereldoorlog, streefden de beweging en het tijdschrift De Stijl naar harmonie door het gebruik van geometrische vormen en van de primaire kleuren en de niet-kleuren.

    Bekijk details
  • 37. De crisisjaren

    37. De crisisjaren

    1929-1940
    Elke dag urenlang aanschuiven in stempellokalen. Dat was het vernederende lot van de steuntrekkende werklozen in de jaren van 1929 tot 1940, die de geschiedenis zijn ingegaan als de crisisjaren.

    Bekijk details
  • 38. De Tweede Wereldoorlog

    38. De Tweede Wereldoorlog

    1940-1945
    Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 capituleerde de Nederlandse legerleiding. Het was het begin van de Duitse bezetting van Nederland, die zo’n vijf jaar zou duren.

    Bekijk details
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging

    39. Anne Frank / Jodenvervolging

    1942-1945
    Door de publicatie van het dagboek zij tijdens de onderduik bijhield, groeide Anne Frank uit van een naamloze dode, omgekomen in Bergen-Belsen, tot het internationale symbool van de Holocaust.

    Bekijk details
  • 40. Indonesië 1945-1949

    40. Indonesië 1945-1949

    1945-1949
    Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit, maar pas na twee ‘politionele acties’ en onder grote internationale druk legde Nederland zich daar eind 1949 bij neer.

    Bekijk details
  • 41. Willem Drees

    41. Willem Drees

    1886-1988
    Van 1948 tot 1958 was Willem Drees als minister-president leider van de rood-roomse coalitie. Het waren de jaren waarin de verzorgingsstaat werd opgebouwd, met regelingen als de AOW.

    Bekijk details
  • 42. De watersnood

    42. De watersnood

    1 februari 1953
    De watersnood van 1953 kostte ongeveer 1800 mensen het leven, nog eens 72.000 werden dakloos. De Deltawerken moesten verhinderen dat zich nog eens een ramp van die omvang zou voltrekken.

    Bekijk details
  • 43. De televisie

    43. De televisie

    Vanaf 1948
    In 1948 gestart met experimentele uitzendingen, heeft de televisie vanaf eind jaren ’50 een enorme vlucht genomen. Zowel in tijdsbesteding als in meningsvorming bracht het nieuwe medium ingrijpende veranderingen.

    Bekijk details
  • 44. Haven van Rotterdam

    44. Haven van Rotterdam

    Vanaf circa 1889
    Net als Schiphol is de haven van Rotterdam een mainport, een knooppunt voor de Nederlandse handel met het buitenland. Er wordt dan ook voortdurend gewerkt aan de verdere uitbouw ervan.

    Bekijk details
  • 45. Annie M.G. Schmidt

    45. Annie M.G. Schmidt

    1911-1995.
    De versjes en liedjes, toneelstukken en musicals, verhalen en hoorspelen van Annie M.G. Schmidt waren zo geliefd en tegelijk zo invloedrijk dat zij wel de echte koningin van Nederland werd genoemd.

    Bekijk details
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden, is gaandeweg ook de verhouding tussen Nederland en de eilanden van de Nederlandse Antillen in meer of mindere mate aangepast.

    Bekijk details
  • 47. Srebrenica

    47. Srebrenica

    1995
    Dat Dutchbat de genocide op zevenduizend moslimmannen in de door haar beveiligde enclave Srebrenica niet heeft kunnen voorkomen, heeft ook in Nederland diepe sporen nagelaten.

    Bekijk details
  • 48. Veelkleurig Nederland

    48. Veelkleurig Nederland

    Vanaf 1945.
    In de vorige eeuw is het aantal inwoners in Nederland verdrievoudigd, van vijf naar meer dan vijftien miljoen. Vanaf de jaren ’60 is ook de diversiteit van die inwoners sterk toegenomen.

    Bekijk details
  • 49. De gasbel

    49. De gasbel

    1959-2030.
    De gaswinning uit het veld bij Slochteren is de kurk genoemd waarop onze welvaart drijft. Maar de eindigheid ervan en een toenemend aantal bevingen vergen wellicht ingrijpende politieke keuzes.

    Bekijk details
  • 50. Europa

    50. Europa

    Vanaf 1945.
    Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Europese samenwerking gestalte gekregen. Lag het initiatief in 1951 bij 6 landen, inmiddels telt de Europese Unie 27 landen en willen er nog meer toetreden.

    Bekijk details

Poëzie

  • Paul Bogaert
  • Charlotte Van den Broeck
  • Hugo Claus
  • Herman de Coninck
  • Ellen Deckwitz
  • Jules Deelder
  • Charles Ducal
  • Christine D’Haen
  • Andy Fierens
  • Maarten van der Graaff
  • Judith Herzberg
  • Hester Knibbe
  • Geert De Kockere
  • Gerrit Kouwenaar
  • Ted van Lieshout
  • Lieke Marsman
  • Els Moors
  • Ilja Leonard Pfeijffer
  • Alfred Schaffer
  • Peter Verhelst
  • Miriam Van hee
  • Paul Bogaert

    Paul Bogaert

    Paul Bogaert is een dichter met een bijzonder scherp oor voor de kleinste nuances waarmee de hedendaagse taal uit verschillende domeinen bewust of onbewust geladen is. Hij weet die nuances op bijzonder ingenieuze wijze uit te buiten.

    Bekijk details
  • Charlotte Van den Broeck

    Charlotte Van den Broeck

    Nadat ze als performing poet naam had gemaakt, debuteerde Charlotte Van den Broeck met Kameleon, in januari 2016 bekroond met de Herman de Coninckprijs voor het beste debuut.

    Bekijk details
  • Hugo Claus

    Hugo Claus

    Na in 1947 zijn debuut te hebben gemaakt met de lyrische Kleine reek, evolueert Hugo Claus in zijn poëzie naar het modernisme van de jaren vijftig met als hoogtepunt De Oostakkerse gedichten uit 1955. Zijn later dichtwerk mag dan weer klassiek genoemd worden.

    Bekijk details
  • Herman de Coninck

    Herman de Coninck

    Herman de Coninck maakte de poëzie voor veel lezers toegankelijk. Vanaf zijn debuut in 1969 met De lenige liefde excelleren zijn gedichten in relativering, lichte ironie en hun grote toegankelijkheid.

    Bekijk details
  • Ellen Deckwitz

    Ellen Deckwitz

    De poëzie van Ellen Deckwitz is broeierig en griezelig en vliegt hier en daar uit de bocht, maar wel op zo’n manier dat je wenst dat dit bij meer dichters zou gebeuren.

    Bekijk details
  • Jules Deelder

    Jules Deelder

    Tijdens optredens lardeert Deelder zijn gedichten met anekdotes en moppen – of misschien is het andersom. Vaste thema’s in die gedichten zijn de Tweede Wereldoorlog, voetbalclub Sparta en Rotterdam.

    Bekijk details
  • Charles Ducal

    Charles Ducal

    Naast poëzie publiceerde Charles Ducal (pseudoniem van Frans Dumortier) ook een veelgeprezen verhalenbundel en onder meer een Gedichtendagessay. In 2014 werd hij gekozen tot de eerste Dichter des Vanderlands van België.

    Bekijk details
  • Christine D’Haen

    Christine D’Haen

    Het oeuvre van Christine D’Haenzal steeds nieuwe lezers weten aan te trekken. Deze poëzie vraagt veel van de lezer, maar geeft in ruil brede vergezichten die uitnodigen tot reflectie over leven en cultuur.

    Bekijk details
  • Andy Fierens

    Andy Fierens

    Wie nog dacht dat de poëzie steeds verheven onderwerpen bezingt op een haast sacrale, eerbiedige toon, moet die opvatting na lectuur van de gedichten van Andy Fierens grondig bijstellen.

    Bekijk details
  • Maarten van der Graaff

    Maarten van der Graaff

    ‘Een uiterst beweeglijke en vindingrijke dichter,’ zo typeerde de jury van de C. Buddingh’-prijs voor nieuwe Nederlandstalige poëzie 2014 Maarten van der Graaff op basis van zijn door haar bekroonde bundel Vluchtautogedichten.

    Bekijk details
  • Judith Herzberg

    Judith Herzberg

    Het is vreemd dat Judith Herzberg nog niet verkozen is als Dichter des Vaderlands, want ze is een van de meest toegankelijke en invoelbare dichters die er zijn. Maar hoe toegankelijk en invoelbaar ook, er is altijd een diepere betekenis.

    Bekijk details
  • Hester Knibbe

    Hester Knibbe

    Vanaf haar debuut in 1982 is Hester Knibbe een klassieke dichteres in een moderne wereld. Ze schrijft poëzie die het niet zoekt in onbegrijpelijke formuleringen, maar in de wereld aan betekenis die schuilgaat achter een heldere zin. Haar gedichten zijn helder en precies en getuigen immer van een groot vakmanschap.

    Bekijk details
  • Geert De Kockere

    Geert De Kockere

    Geert De Kockerede debuteerde in 1989 met Vingers in de jam, een poëziebundel voor kleuters. Daarna volgden snel ook prentenboeken, filosofische verhalenbundels, fotoboeken en, meer recent, boeken voor volwassen lezers.

    Bekijk details
  • Gerrit Kouwenaar

    Gerrit Kouwenaar

    Het barst van de emotie, maar je moet het er wel uithalen.’ Dat zei Gerrit Kouwenaar in een interview met Kenneth van Zijl op Cultura over het vooroordeel dat hij een kille, emotieloze dichter van kille en emotieloze verzen zou zijn.

    Bekijk details
  • Ted van Lieshout

    Ted van Lieshout

    Iedere keer weer bewijst Ted van Lieshout dat hij in geen enkel hokje past en niet vastzit aan één vorm en één doelgroep. Deze geanimeerde verteller en tegendraadse vernieuwer publiceerde al meer dan zestig kinderboeken.

    Bekijk details
  • Lieke Marsman

    Lieke Marsman

    Lieke Marsman debuteerde als dichter in het tijdschrift Tirade. Voor de bundel Wat ik mijzelf graag voorhoud werd ze driemaal bekroond. De eerste letter is haar tweede bundel.

    Bekijk details
  • Els Moors

    Els Moors

    Els Moors werd door de kritiek met lof overladen voor haar debuut Er hangt een hoge lucht boven ons (2006). In 2008 debuteerde zij als prozaschrijver met Het verlangen naar een eiland, een roman over liefde, seks en de hunkering naar de ander. Daarna verscheen nog de verhalenbundel Vliegtijd.

    Bekijk details
  • Ilja Leonard Pfeijffer

    Ilja Leonard Pfeijffer

    ‘Ik heb het nog nooit zo koud gehad/ als toen ik alles snapte,’ dichtte Ilja Leonard Pfeijffer in de niet separaat verschenen bundel Doka, die is opgenomen in De man van vele manieren, zijn verzameld dichtwerk.

    Bekijk details
  • Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer (1973) publiceerde vijf dichtbundels en won de Jo Peters Poëzieprijs, de Hugues C. Pernathprijs, de Ida Gerhardt Poëzieprijs en de Jan Campertprijs. Hij doceert aan de universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika.

    Bekijk details
  • Peter Verhelst

    Peter Verhelst

    Naast dichter is Peter Verhelst ook romancier en regisseur. Voor zijn werk ontving hij prestigieuze prijzen als De Gouden Uil, de Vlaamse Cultuurprijs, de F. Bordewijkprijs, de Herman de Coninckprijs en de Jan Campertprijs.

    Bekijk details
  • Miriam Van hee

    Miriam Van hee

    Veel bundels van de in 1952 geboren dichter en slaviste Miriam Van hee werden bekroond, onder meer met de Herman de Coninck-prijs 2008, en genomineerd, onder meer voor de VSB Poëzieprijs 2014.

    Bekijk details

Boekenweek 2017



Van zaterdag 25 maart tot en met zondag 2 april wordt voor de 82ste keer de Boekenweek gehouden, met tal van evenementen in bibliotheken, boekhandels en scholen. Het thema is dit jaar 'Verboden vruchten'.

Log in

Inloggen

Inloggen hoeft alleen als u een reactie wilt plaatsen of aan een discussie wilt deelnemen.

 

Personaliseer

Personaliseer het Literatuurplein

Bepaal zelf welke rubrieken op de homepage worden getoond.

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •