Libris Literatuur Prijs 2015

Ga direct naar

Details:

De shortlist van de Libris Literatuur Prijs 2015 is bekend gemaakt op 2 maart 2015. De uitreiking van de prijs was op maandag 11 mei in het Amstel Hotel in Amsterdam. De uitreiking werd live uitgezonden in Nieuwsuur op Nederland 2.

De jury van de Libris Literatuur Prijs 2015:
Wim Pijbes, voorzitter
Jacqueline Bel
Rob van Essen
Maria Goos
Marnix Verplancke



Rapport:

Juryrapport nominaties Libris Literatuur Prijs 2015:

Waar de literatuur een bloei doormaakt, met mooie romans, veelbelovende debutanten en dit jaar een recordaantal ingezonden titels, maakt het boekenvak zware tijden door. Het jaar 2014 werd bovenal opgeschrikt door het failliet van Polare, uitgerekend in aanloop naar de Boekenweek. Een jaar later blijkt uit de doorstart van verschillende vestigingen gelukkig de veerkracht van het boekenvak. Oorspronkelijke winkelnamen keerden terug in het straatbeeld, tot vreugde van velen, zoals Broese in Utrecht, Donner in Rotterdam of Scheltema in Amsterdam. Lezers beseften opeens hoe belangrijk het is om boeken bij ‘hun’ boekhandel te kopen: een boekwinkel is een love brand, om in marketingtaal te spreken.

Het boek krijgt gelukkig nog steeds volop belangstelling, niet alleen in de literaire bijlagen van de kranten en op de radio of internet, maar ook in de vele talkshows op tv, waar binnen de beperkte mogelijkheden die de reclamecodecommissie biedt, een schrijver zijn of haar jongste boek mag aanprijzen.

Dat laat onverlet dat de wereld van het boek drastisch verandert. Uit recente cijfers van het SCP blijkt dat er al jarenlang sprake is van een afname van het aantal uren dat gelezen wordt. En dat vertaalt zich uiteraard in de verkoopcijfers die jaarlijks met procenten afnemen. Bij bibliotheken zien we eveneens een dalende trend, het aantal filialen is in twintig jaar gehalveerd. Er zijn ook positieve ontwikkelingen. Het aantal boekwinkels daalt niet langer. De minister maakte onlangs bekend dat de vaste boekenprijs vooralsnog vier jaar lang gehandhaafd blijft. En internationaal gezien blijft Nederland met 7,8 boek per capita gemiddeld nog steeds een land van lezers, ook al lezen die niet allemaal literaire romans. En in 2016 zijn Nederland en Vlaanderen opnieuw themaland van de Frankfurter Buchmesse, wereldwijd het belangrijkste evenement in zijn soort.

In verband met de toenemende digitalisering duikt regelmatig de stelling op dat de roman als fysiek object het e-book niet zal overleven. Inderdaad neemt het aanbod van e-books voortdurend toe. Het Centraal Boekhuis liet vorig jaar weten dat in het tweede kwartaal van 2014 535.835 digitale exemplaren werden verkocht, een flinke stijging ten opzichte van dezelfde periode het jaar ervoor, toen het ging om 468.352 e-books. Daar staat tegenover dat het aandeel van verkochte papieren boeken nog steeds 95.3 procent bedroeg. Het e-book maakt dus slechts een fractie uit van de totale boekenverkoop.

De online verkoop toont echter andere cijfers: hier gaat het volgens bepaalde bronnen maar liefst om 26 procent e-books tegenover 74 procent fysieke boeken. Ook nemen uitgevers initiatieven om lezers via abonnementen en online-boekenclubs warm te maken voor e-books. Door concurrentie tussen uitgevers is de prijs van e-books het laatste jaar sterk gedaald en hoewel auteurs voor een e-book over het algemeen een hogere royalty ontvangen dan voor een fysiek boek, is er geen vaste prijs voor het e-book. Auteurs en liefhebbers van het papieren boek moeten zich dus wel degelijk zorgen maken.

De jury constateert dan ook verheugd dat uitgevers in antwoord op de opkomst van het e-book meer aandacht zijn gaan besteden aan het uiterlijk van het papieren boek. Dit heeft niet alleen betrekking op omslagontwerpen, er wordt ook nagedacht over hoe het omslag aanvoelt en hoe het boek als geheel in de hand ligt. Bij het ontwerp van het boek wordt aan de lezer gedacht: steeds meer boeken komen met een leeslint of hun eigen, alvast door de uitgeverij meegeleverde boekenlegger. Deze ontwikkeling benadrukt nog maar eens dat het papieren boek geen wegwerpproduct is, maar een te koesteren object, een kleinood dat zowel door vorm als inhoud zijn prijs meer dan waard is.

Hoe de literaire toekomst van Nederland er uit zal zien? Gezien de oogst van 200 ingestuurde romans zal die toekomst vrouwelijk zijn, zo lijkt het wel. Het viel de jury op hoeveel jonge, vrouwelijke debutanten het voorbije jaar heeft opgeleverd die niet alleen qua kwantiteit, maar ook qua literaire kwaliteit menig mannelijke vakgenoot ver achter zich lieten. Niet alleen hun jonge leeftijd, maar ook hun thematiek verenigt hen. Waar tot voor kort de Nederlandse literatuur vaak niet veel verder keek dan de eigen huiskamer, blijken deze jonge vrouwen alle ramen en deuren open te gooien en de wereld onverschrokken tegemoet te treden. De zoektocht naar het eigen ik en hoe dit in verhouding staat tot de rest van de mensheid is daarbij meer dan eens het onderliggende thema, en kunst blijkt dan een uitgelezen middel om die verhouding uit te klaren. Terwijl jonge vrouwen ooit traditioneel het favoriete onderwerp vormden van ouder wordende kunstenaars, lijkt de blijmoedige conclusie gerechtvaardigd dat de rollen vandaag de dag omgekeerd zijn.




Winnaar

  • Adriaan van Dis - Ik kom terug

    Juryrapport Libris Literatuur Prijs 2015:

    De relatie tussen een moeder en haar zoon is een niet weg te denken thema uit de wereldliteratuur. Hoe belangrijk is Oedipus bijvoorbeeld niet gebleken, zeker nadat Freud met hem aan de haal ging en hem de hoofdrol schonk in een heus complex? En wat te denken van Hamlet die zich in confrontatie met een schedel afvroeg of zijn leven na het verraad van zijn moeder nog wel de moeite waard was? Een meer eigentijdse en misschien ook subtielere aanpak van deze thematiek brengt Adriaan van Dis in Ik kom terug.

    Van Dis schreef al eerder over zijn ouders, in Indische duinen bijvoorbeeld, en in Familieziek. Hij schreef over zijn ook in vredestijd oorlogszuchtige vader die zijn gezin terroriseerde en over zijn kille moeder met wie het kwaad kersen eten was voor een opgroeiende jongen. In Ik kom terug zijn de ouders echter kwetsbare mensen die ondanks alles hun best deden in het leven.

    In deze roman sluit de 98-jarige moeder van de schrijver een deal met haar zoon: zij vertelt hem haar verhaal en in ruil bezorgt hij haar de pillen die een zachte dood garanderen. Samen met haar gaat hij vervolgens op zoek naar de verloren tijd. Geleidelijk aan krijgt hij het verhaal van zijn ouders te horen, en dan blijkt die boeman van een vader opeens ook een goede minnaar geweest te zijn. De moeder vertelt ook over de drie jaar in de Jappenkampen die haar bestaan voor altijd overhoop hebben gegooid, en wanneer ze het over de details van zijn eigen conceptie heeft, beseft de schrijver hoe intiem hij inmiddels is geworden met zijn stervende moeder.

    Ik kom terug boeit vanaf de eerste bladzijden en laat je als lezer nadien niet meer los. Je verdwijnt in de wereld van de hoofdpersonages, pakt met hen een paar emotionele stroomversnellingen en berust uiteindelijk samen met de schrijver met een zekere gelatenheid in de dood van een moeder.

    Dat dit boek je als lezer vasthoudt heeft veel te maken met de menselijke complexiteit die Van Dis zijn personages heeft meegegeven. Geen van hen is eenduidig of doorzichtig. Nee, zij zitten vol contradicties, dubbelzinnigheden en leugens. Ook al is de moeder bijna dood, zij is niet bereid haar zoon de hele waarheid te vertellen, en blijft met hem een spel van feit en fictie spelen.

    Dé grote valstrik bij het schrijven van een boek als Ik kom terug is natuurlijk die van het egocentrisme, waarbij de schrijver zo verstrikt raakt in zijn eigen preoccupaties dat hij vergeet dat hij uiteindelijk toch voor een lezerspubliek aan het werk is. Van Dis stelt dit publiek echter nooit teleur.
    Navelstaarderig wordt Ik kom terug nooit, mede door de concrete verbondenheid van de roman met plaats en tijd: het Nederland van de voorbije eeuw. Niet alleen neemt de zoon zijn moeder mee naar haar Zeeuws-Vlaamse streek van afkomst, zij vergezelt hem in haar verhalen ook naar het koloniale Java waar zij omhuld werd door een fijne nevel van erotiek en extase.

    Empathie kan ook pijnlijk zijn, bedenkt de schrijver in Ik kom terug. De precieuze beschrijving van de pijn die zowel hem als zijn moeder treft, maakt deze roman uitzonderlijk. Zij doet bekentenissen die ze decennialang voor zich heeft gehouden en hij beseft dat hun gesprekken veel weg hebben van een analyse bij een psychotherapeut. Daar ga je ook tot op het bot in de hoop te ontdekken waar het ooit fout liep. Ik kom terug is psychotherapie zonder therapeut, een relaas over feilbaarheid, erfelijke belasting en uiteindelijk ook over de manier waarop lichaam en taal met elkaar verbonden zijn.

    Adriaan van Dis’ Ik kom terug is een roman die emotioneel is zonder pathetisch te worden, intellectueel, maar niet belerend. Het is een boek dat de taaldiscipline van een geoefend schrijver verraadt en op tragikomische wijze naar de kern van het menszijn graaft. Redenen te over dus om deze uitzonderlijke roman te bekronen met de Libris Literatuur Prijs 2015.


    Nominatierapport Adriaan van Dis:

    Adriaan van Dis schreef al eerder over zijn ouders; over zijn ook in vredestijd oorlogszuchtige vader die zijn gezin terroriseerde en over zijn kille moeder waarmee het kwaad kersen eten was voor een opgroeiende jongen. In Ik kom terug schildert hij echter een heel ander portret van hen: kwetsbare mensen die ondanks alles hun best deden in het leven.

    In deze roman krijgt een schrijver het voorstel van zijn 98-jarige moeder om een deal te sluiten: zij vertelt hem haar verhaal en in ruil bezorgt hij haar de pillen die een zachte, vredevolle dood garanderen. De man gaat erop in en komt zo het verhaal van zijn ouders te weten, van de goede minnaar die zijn vader wel was, over de drie jaar in de Jappenkampen die het bestaan van zijn moeder voor altijd overhoop gooiden, tot de details van zijn eigen conceptie.

    Ik kom terug boeit vanaf de eerste bladzijden en laat je als lezer nadien ook nooit meer los. Je verdwijnt in de wereld van de hoofdpersonages, pakt met hen een paar emotionele stroomversnellingen en berust uiteindelijk samen met de schrijver in een gelatenheid kenmerkend voor de dood van een moeder.

    Empathie kan ook pijnlijk zijn, bedenkt de schrijver in Ik kom terug, en het is precies de precieuze beschrijving van deze pijnlijkheid, zowel voor hem als voor zijn moeder, die deze roman zo uitzonderlijk maken. Zij doet bekentenissen die ze decennialang voor zich heeft gehouden en hij beseft dat waar ze mee bezig zijn veel weg heeft van een analyse bij een psychotherapeut. Daar ga je tot op het bot in de hoop te ontdekken waar het ooit fout liep. Alleen gaat Ik kom terug niet over fouten maken, maar wel over feilbaarheid, over psychologische erfelijkheid en uiteindelijk ook over de manier waarop lichaam en taal met elkaar verbonden zijn.



Genomineerd

  • Esther Gerritsen - Roxy

    Rapport Esther Gerritsen:
    Volgens de handboeken kent rouw verschillende stadia. Het hals over kop beginnen aan een road trip naar het zuiden, in gezelschap van je kind, de oppas en de persoonlijk assistent van je overleden man zal je tussen die stadia niet aantreffen. Toch is dat precies wat Roxy, de heldin uit Esther Gerritsens gelijknamige roman, doet nadat ze haar man heeft begraven. Die man is verongelukt, en hij was niet alleen; zijn stagiaire zat bij hem in de auto, en beiden waren naakt. De roman begint met de scène waarin twee agenten Roxy het slechte nieuws vertellen. Meteen valt de lezer Roxy’s vreemde gedrag op.

    De personages van Esther Gerritsen lijken nooit precies te weten wat van hen wordt verwacht; iemand heeft de gebruiksaanwijzing verdonkeremaand en nu moeten ze zich maar zien te redden. Roxy is zo’n rondtastend personage bij uitstek. Ze tast rond op een wijze die de mensen in haar omgeving die wél over een gebruiksaanwijzing beschikken, zowel begeestert als afschrikt.

    Datzelfde effect heeft Roxy op de lezers. De impulsieve manier waarop ze haar gang gaat, werkt zowel beklemmend als bevrijdend. Door middel van een krachtige, laconieke stijl en veel ogenschijnlijk normale, maar vervreemdende dialogen neemt Gerritsen ons mee op haar trip. Wanneer we tegen het einde van de roman denken dat we Roxy kennen, schrikken we toch nog, wanneer Roxy de hand slaat aan ‘weerloos vee’, om het aan Sofocles ontleende motto van het boek te citeren.

    Dat is de kracht van Roxy: Esther Gerritsen heeft ons verleid met haar Roxy mee te gaan, helemaal tot aan Zuid-Frankrijk, en daar krijgen we de rekening van onze loyaliteit gepresenteerd. Opeens voelen we ons ontheemd, misschien wel net zo ontheemd als Roxy zich haar hele leven gevoeld moet hebben. Roxy is een uiterst knappe roman die de lezer in de goede betekenis van het woord met gemengde gevoelens achterlaat.



  • Kees 't Hart - Teatro Olimpico

    Rapport Kees 't Hart:
    Nessun problema - geen probleem. Met deze woorden probeert de hoofdpersoon in Teatro Olimpico, de hilarische roman van Kees ’t Hart, telkens het drama te bezweren dat zich langzaam maar zeker ontvouwt: twee Nederlandse theatermakers, Hein en Kees, willen hun droom realiseren: op uitnodiging van enkele Italiaanse collega’s gaan ze hun toneelstuk Rousseau opvoeren in het mooie Teatro Olimpico van de beroemde zestiende-eeuwse architect Palladio in Vicenza. Ze reizen daadwerkelijk af naar Italië, maar hun prestigieuze plan loopt totaal uit de hand - werkelijk alles wat mis kan gaan, loopt mis. Grootste pijnpunt is dat de Italianen de tekst van het toneelstuk zodanig aanpassen dat het een tegengestelde strekking krijgt. Hein en Kees zetten zich scherp af tegen het absurdistische toneel van Beckett, maar uiteindelijk krijgt Rousseau tot hun grote ellende zelf Beckett-achtige trekken. Omdat ze geld willen besparen slapen ze op de camping en om een deel van de uit de pan rijzende kosten te dekken besluiten ze een bijrol te spelen in wat al snel een pornofilm blijkt te zijn - opnieuw een uiterst geestig intermezzo.

    Het is een originele vondst dat ‘t Hart – ook in deze roman weer een begenadigd stilist – het relaas verpakt heeft als een verslag achteraf, waarin Kees ten behoeve van de subsidieverstrekker een gedetailleerd overzicht geeft van de ontwikkelingen: een aaneenrijging van foute beslissingen en misverstanden. De roman is opgebouwd uit tegenstellingen: het teatro staat tegenover de camping, de torenhoge ambities van het tweetal staan tegenover hun knullige optreden – ze lopen in elke val. De toon van het verslag is droog, maar doorspekt met uitspraken over het toneel, korte emotionele uitlatingen, onbenullige bekentenissen en zakelijke uitlatingen aan het adres van de subsidiërende instantie.

    Alles gaat mis en de lezer ziet het aankomen, maar dat verhindert niet dat het boek een meeslepende pageturner is. Teatro Olimpico kan gelezen worden als een geslaagde satire over de bureaucratie van het hedendaags subsidiestelsel en is een slapstickroman die uniek is in de Nederlandse literatuur.



  • Gustaaf Peek - Godin, held

    Rapport Gustaaf Peek:
    Gustaaf Peek gaf zijn roman de stoere titel Godin, held mee. De godin is de schrijfster Tessa, de held is journalist Marius. Ze kennen elkaar al vanaf de middelbare school, ze vallen even voor elkaar en krijgen later een gepassioneerde clandestiene verhouding die zich vooral afspeelt in anonieme hotelkamers. Met zevenmijlslaarzen voert Peek ons door deze relatie, niet van het begin tot het einde, maar van het einde tot het begin – want het verhaal van Godin, held wordt van achteren naar voren verteld.

    We beginnen met Tessa die Marius overleeft, en sterft, en we eindigen met Tessa die Marius nog niet kent en zich een toekomstige minnaar voorstelt. Met andere woorden, we beginnen met de eenzaamheid van het gemis en we eindigen met de eenzaamheid van nog onvervulde verwachting. We zien Tessa en Marius jonger worden, maar we weten hoe het met ze zal aflopen, en die wetenschap voorziet de met verve beschreven erotische passages van een melancholische ondertoon – en juist die combinatie maakt van Godin, held een rijke, gelaagde roman.

    Peeks minnaars zijn geen uitzonderlijke mensen met bovennatuurlijke krachten. Ze hebben elkaar, en lijken zichzelf alleen bij elkáár te kunnen vinden. Die lichamelijk gevoelde hartstocht die ze naar elkaar toe drijft en waarin ze zich verwezenlijken, maakt ze tot menselijke en sterfelijke helden en goden.

    Godin, held is een zinnelijk boek, maar je doet het te kort als je het beschouwt als een boek dat alleen over seks gaat. Het gaat over het leven. De zinnelijke, zinderende relatie tussen Tessa en Marius wordt door Peek zorgvuldig en zintuiglijk beschreven, bijna met ontzag, op een toon die een perfect gevoel voor stijl en ritme verraadt. Het resultaat is proza dat zich niet haast, maar voortdurend onder spanning staat en de lezer nieuwsgierig maakt naar de afloop, of beter, naar het begin.



  • Peter Terrin - Monte Carlo

    Rapport Peter Terrin:
    Dat Peter Terrin ooit een Formule 1-roman op papier zou zetten stond in de sterren geschreven. De koninginneklasse van de autosport speelt immers in een wereld waar roem, gevaar en dramatiek heel sterk met elkaar verweven zijn; een wereld die Terrin, zo weten we uit zijn vorige boeken, na aan het hart ligt.

    Monte Carlo speelt in de zomer van 1968, en wel in de hoofdstad van Monaco waar het jaarlijkse Formule 1-circus is neergestreken voor een zonovergoten weekend glamour en champagne. Maar niet zo voor Jack Preston, een mechanicus werkzaam voor het Lotus-team, voor wie dat weekend een kantelpunt in zijn leven zal worden. Wanneer filmster Deedee de pits bezoekt en daarbij ook de Lotus-box aandoet, gebeurt er immers een vreselijk ongeluk. Jack weet Deedee nog net te redden uit een vlammenzee, maar zelf loopt hij daar wel een paar vreselijke brandwonden bij op. Zijn carrière in de Formule 1 mag hij nadien vergeten, maar hij zal er wel de roem aan overhouden dat hij de man was die Deedee heeft gered, denkt hij. Alleen worden zijn verwachtingen geen realiteit. In interviews verwijst de actrice nooit naar zijn heldendaad, meer zelfs, ze lijkt er zich helemaal niet van bewust dat die kleine garnaal van een Jack haar leven heeft gered.

    Monte Carlo is een scherpzinnige studie geworden in wat beroemdheid en teleurstelling met een mens doen, en dit geformuleerd in een strakke, melodieuze stijl waarbij over ieder woord nagedacht lijkt te zijn. Terrin plaatst zijn verhaal ook middenin de jaren zestig. Grace Kelly loopt voorbij de camera, het journaal brengt het nieuws over de glorieuze missie van Apollo 11 en wie herinnert zich niet De Wrekers, de tv-reeks waar toen heel Nederland en Vlaanderen voor thuisbleef? Monte Carlo is daardoor meer dan een roman over twee mensen, maar ook een over de wereld in verandering die hen - vol hoop en tragiek - verbond.



  • Niña Weijers - De consequenties

    Rapport Niña Weijers:
    Bestaat Minnie Panis? Negative selves. Nothing Personal. Zo heten de kunstprojecten van de jonge en succesvolle kunstenares Minnie Panis, hoofdpersoon van De consequenties, het wervelende romandebuut van Niña Weijers. Minnie Panis maakt foto’s van haar afval – ze begint met foto’s van een aantal glanzende sushi die in haar vuilnisbak zijn verdwenen. Ze probeert zich, als medicijn tegen liefdesverdriet, te ontdoen van al haar bezittingen. Een voor een zet ze haar eigendommen te koop op internet, zelfs haar paspoort, en documenteert dit zorgvuldig: een ander kunstproject.

    Ze heeft belangstelling voor de grenzen tussen kunst en leven, zijn en niet-zijn, privacy en openbaarheid en streeft naar onthechting. Zo heeft de muziek van de middeleeuwse mystica Hildegard von Bingen op haar een bijzondere invloed. Ook is ze gefascineerd door body art-kunstenaars als Marina Abramovic. Kijken en bekeken worden is een centraal thema. Wanneer een ex-vriend en fotograaf Minnie zonder dat ze het weet slapend fotografeert en deze foto’s in het internationale modeblad Vogue plaatst onder de titel ‘Minnie - sleeping’, besluit zij hem – alweer een kunstproject - in te huren om haar drie weken als een stalker te volgen. De afspraken worden contractueel vastgelegd bij de notaris: Minnie zet haar eigen leven in als kunstwerk – niet zonder risico, zoals blijkt uit de verhaalloop.

    De consequenties is een ijzersterke, hecht gecomponeerde en goed geschreven roman, vol pakkende beelden, waarin een spannend intertekstueel spel wordt gespeeld met allerlei andere kunstuitingen. De roman is doorspekt met discussies over moderne kunst die goed te verteren zijn door de ironiserende en kritische toon. Het boek is uiteindelijk ook een fascinerende zoektocht naar de geschiedenis van Minnie, van vroeggeboorte tot huiltherapie, waarbij een goeroe een belangrijke rol speelt. ‘De consequenties waren verankerd in het ontwerp’, zegt Minnie over de brug die door een bouwkundige fout instortte. En zo hebben ook de vroegere jaren van Minnie consequenties voor haar verdere leven.


Longlist

Naar de overzichtspagina

Agenda

Theater

  • Er zijn voor vandaag geen theatervoorstellingen aangemeld

Film

  • Er zijn voor vandaag geen films aangemeld

Video's & Podcasts

  • Maria Barnas

    Podcast van Erik Jan Harmens met Maria Barnas over haar in januari verschenen roman Altijd Augustus

    Opname: 12-04-2017
    Erik Jan Harmens
  • Kluun

    Podcast van Erik Jan Harmens met Kluun over zijn roman DJ

    Opname: 31-03-2017
    Erik Jan Harmens
  • Ronald Snijders

    Podcast van Erik Jan Harmens met Ronald Snijders over diens gedichtenverzameling Kopdichtbundel.

    Opname: 13-03-2017
    Erik Jan Harmens

Meer video's & podcasts

Canon van de Nederlandse geschiedenis

  • 1. Hunebedden
  • 2. De Romeinse Limes
  • 3. Willibrord
  • 4. Karel de Grote
  • 5. Hebban olla vogala
  • 6. Floris V
  • 7. De Hanze
  • 8. Erasmus
  • 9. Karel V
  • 10. De Beeldenstorm
  • 11. Willem van Oranje
  • 12. De Republiek
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie
  • 14. De Beemster
  • 15. De grachtengordel
  • 16. Hugo de Groot
  • 17. De Statenbijbel
  • 18. Rembrandt
  • 19. De Atlas Major van Blaeu
  • 20. Michiel de Ruyter
  • 21. Christiaan Huygens
  • 22. Spinoza
  • 23. Slavernij
  • 24. Buitenhuizen
  • 25. Eise Eisinga
  • 26. De patriotten
  • 27. Napoleon Bonaparte
  • 28.  Koning Willem I
  • 29. De eerste spoorlijn
  • 30. De Grondwet
  • 31. Max Havelaar
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid
  • 33. Vincent van Gogh
  • 34. Aletta Jacobs
  • 35. De Eerste Wereldoorlog
  • 36. De Stijl
  • 37. De crisisjaren
  • 38. De Tweede Wereldoorlog
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging
  • 40. Indonesië 1945-1949
  • 41. Willem Drees
  • 42. De watersnood
  • 43. De televisie
  • 44. Haven van Rotterdam
  • 45. Annie M.G. Schmidt
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945
  • 47. Srebrenica
  • 48. Veelkleurig Nederland
  • 49. De gasbel
  • 50. Europa
  • 1. Hunebedden

    1. Hunebedden

    Circa 4.000 tot 3.000 v.Chr.
    Hunebedden zijn door mensenhanden geordende steenformaties die dienden als begraafplaats. In Drenthe zijn er ruim vijftig bewaard gebleven.

    Bekijk details
  • 2. De Romeinse Limes

    2. De Romeinse Limes

    47-ca. 400.
    Bij het begin van onze jaartelling vormde de Rijn, die van Xanten via Utrecht en Alphen aan den Rijn naar Katwijk stroomde, de Limes, de grens van het Romeinse rijk.

    Bekijk details
  • 3. Willibrord

    3. Willibrord

    658-739.
    De Engels monnik Willibrord kwam in 690 aan land bij de monding van de Rijn om zich in te zetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen.

    Bekijk details
  • 4. Karel de Grote

    4. Karel de Grote

    724-814.
    Karel de Grote, op kerstdag van het jaar 800 door de paus tot keizer over het Westen gekroond, had het Frankische rijk zo weten uit te breiden dat het grote delen van het huidige Europa omvatte, waaronder de latere Nederlanden.

    Bekijk details
  • 5. Hebban olla vogala

    5. Hebban olla vogala

    Omstreeks 1100.
    Om zijn ganzenveer te scherpen krabbelde een Vlaamse monnik omstreeks het jaar 1100 een paar zinnen neer uit een liefdesliedje. Het is de oudst bewaarde tekst in het Nederlands.

    Bekijk details
  • 6. Floris V

    6. Floris V

    1254-1296.
    Floris V was de graaf die in de dertiende eeuw het machtsgebied van Holland aanzienlijk wist uit te breiden, tot drie van zijn vazallen zich tegen hem keerden.

    Bekijk details
  • 7. De Hanze

    7. De Hanze

    1356-ca. 1450
    Door het Hanzeverbond tussen steden in Nederland, België, de Baltische Staten, Noorwegen en Polen waren Zutphen, Deventer, Tiel, Kampen, Zwolle en meer steden in het oosten van het land van de twaalfde tot de zestiende eeuw welvarende handelscentra.

    Bekijk details
  • 8. Erasmus

    8. Erasmus

    1469?-1536
    Naast etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze christenen, publiceerde Erasmus onder meer Adagia, een verzameling klassieke spreekwoorden, en de satire Lof der zotheid.

    Bekijk details
  • 9. Karel V

    9. Karel V

    1500-1558.
    Zo groot was het rijk waarover Karel V heerste dat de zon er letterlijk nooit onderging. Tot dat rijk behoorden de Nederlanden, die hij tot een bestuurlijke eenheid probeerde te smeden.

    Bekijk details
  • 10. De Beeldenstorm

    10. De Beeldenstorm

    1566.
    Dit was het wonderjaar waarin edellieden die zich geuzen noemden, zich steeds openlijker tegen het landsbestuur keerden en waarin in de hele Nederlanden kerken en kloosters werden geplunderd en ontdaan van hun katholieke symbolen.

    Bekijk details
  • 11. Willem van Oranje

    11. Willem van Oranje

    1533-1584.
    Willem van Oranje was een ambitieuze edelman die min of meer zijns ondanks uitgroeide tot een rebel en later werd vereerd als de ‘vader des vaderlands’, als de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat.

    Bekijk details
  • 12. De Republiek

    12. De Republiek

    1588-1795
    Na de oorlog waren de Nederlanden uiteengevallen in de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het vroegmoderne Europa was een republiek een uitzondering.

    Bekijk details
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    1602-1799
    De Verenigde Oostindische Compagnie had het Nederlandse monopolie op de handel in de Aziatische wateren en mocht oorlogen voeren, verdragen sluiten en gebieden besturen. Zo ontwikkelde de VOC zich tot een geduchte macht.

    Bekijk details
  • 14. De Beemster

    14. De Beemster

    1612
    Nadat met 43 windmolens de Beemster was drooggelegd, werd in 1612 met de inrichting van de polder begonnen. Aan het strak geometrische patroon waarvan werd uitgegaan, heeft de Beemster zijn roem te danken.

    Bekijk details
  • 15. De grachtengordel

    15. De grachtengordel

    1613-1662
    Bij de uitbreiding van Amsterdam vanaf 1613 werd nut gecombineerd met schoonheid. Een van de projecten was de grachtengordel, met zijn karakteristieke halfronde vorm en zijn residentiële functie, met tal van ‘stadspaleisjes’ voor kapitaalkrachtige inwoners.

    Bekijk details
  • 16. Hugo de Groot

    16. Hugo de Groot

    1583-1645
    Hugo de Groot is vooral bekend gebleven door zijn ontsnapping in een boekenkist uit slot Loevestein in 1621. Hij staat echter ook te boek als een groot rechtsgeleerde die de beginselen van het volkerenrecht formuleerde.

    Bekijk details
  • 17. De Statenbijbel

    17. De Statenbijbel

    1637
    In 1618 gaf de gereformeerde synode opdracht een Nederlandse vertaling van de bijbel te maken. Die verscheen in 1637 en zou in de loop der eeuwen een groot stempel drukken op de Nederlandse taal en cultuur.

    Bekijk details
  • 18. Rembrandt

    18. Rembrandt

    1606-1669
    Van de circa 175 kunstschilders die Amsterdam omstreeks 1650 rijk was en die de culturele bloei in de Gouden Eeuw symboliseren, was Rembrandt een van de succesrijkste. Met zijn dure portretten en schilderijen bediende hij een elite van welgestelde burgers en kunstkenners.

    Bekijk details
  • 19. De Atlas Major van Blaeu

    19. De Atlas Major van Blaeu

    1662-1665
    Met kennis van zaken zette Willem Jansz Blaeu in 1605 in Amsterdam een drukkerij en uitgeverij van hoogwaardige kaarten en atlassen op, die door zijn zoon Joan werd voortgezet, onder meer met de uigave van de Atlas Major.

    Bekijk details
  • 20. Michiel de Ruyter

    20. Michiel de Ruyter

    1607-1676
    Conflicterende handelsbelangen leidden ertoe dat de Republiek in de zeventiende eeuw voortdurend oorlog op zee moest voeren. De beroemdste van alle zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die het bracht tot luitenant-admiraal van de marine.

    Bekijk details
  • 21. Christiaan Huygens

    21. Christiaan Huygens

    1629-1695
    Christiaan Huygens was een van de grootste geleerden van zijn tijd, wiens verdiensten op vele terreinen liggen. Zo vond hij onder meer het slingeruurwerk uit en ontdekte hij de maan Titan bij de planeet Saturnus.

    Bekijk details
  • 22. Spinoza

    22. Spinoza

    1632-1677
    Al behoort hij tot de filosofen die het westerse denken hebben gevormd, tijdens zijn leven moest Spinoza zo voorzichtig zijn dat zelfs zijn hoofdwerk, de Ethica, pas na zijn dood werd uitgebracht.

    Bekijk details
  • 23. Slavernij

    23. Slavernij

    1621-1863
    De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie en eindigde bijna 250 jaar later met de afschaffing van de slavernij in Suriname.

    Bekijk details
  • 24. Buitenhuizen

    24. Buitenhuizen

    17e en 18e eeuw
    In de Gouden Eeuw lieten vooral rijke Amsterdamse kooplieden langs de Vecht en andere rivieren riante buitenhuizen bouwen, met vaak prachtige tuinen.

    Bekijk details
  • 25. Eise Eisinga

    25. Eise Eisinga

    1744-1828.
    Geïnspireerd door de Verlichting bouwde Eise Eisinga in zijn werkkamer een bewegend model van het zonnestelsel, nu nog altijd het oudste werkende planetarium ter wereld.

    Bekijk details
  • 26. De patriotten

    26. De patriotten

    1780-1795
    Na de bloeitijd van de Republiek werden burgers een politieke macht die zich tegen stadhouder Willem V keerde en ernaar streefde het land tot een politieke eenheid te smeden.

    Bekijk details
  • 27. Napoleon Bonaparte

    27. Napoleon Bonaparte

    1769-1821
    Als keizer bracht Napoleon zowat heel Europa onder zijn gezag. In Nederland introduceerde hij aanvankelijk de monarchie en moderniseerde hij het bestuur en de rechtspraak.

    Bekijk details
  • 28.  Koning Willem I

    28. Koning Willem I

    1772-1843
    Na het congres van Wenen in 1815 werden noord en zuid samen het Verenigd Koninkrijk, onder koning Willem I. Ondanks diens inspanningen de economie te verbeteren, kwam het zuiden in 1830 in opstand.

    Bekijk details
  • 29. De eerste spoorlijn

    29. De eerste spoorlijn

    1839
    Ondanks de aanvankelijke scepsis heeft de komst in 1839 van de trein in Nederland veel bijgedragen tot de ontsluiting van het land en een versnelde industrialisatie ervan.

    Bekijk details
  • 30. De Grondwet

    30. De Grondwet

    1848
    Omdat de Grondwet bepaalt wie de macht uitoefent en hoe dat gebeurt, is het voornaamste wet van een staat. De Nederlandse Grondwet werd ingevoerd in 1798 en herzien in 1815 en 1848.

    Bekijk details
  • 31. Max Havelaar

    31. Max Havelaar

    1860
    De ervaringen van Eduard Douwes Dekker als assistent-resident in Nederlands-Indië vormden de basis voor de felle aanklacht tegen het koloniale regime die hij als Multatuli in de vorm van de roman Max Havelaar zou schrijven.

    Bekijk details
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid

    32. Verzet tegen kinderarbeid

    19e eeuw
    Toen kinderen door de Industriële Revolutie ook massaal in fabrieken aan het werk werden gezet, nam het verzet daartegen toe. Het zou tot 1874 duren voordat een wet de inzet van kinderen in fabrieken verbood.

    Bekijk details
  • 33. Vincent van Gogh

    33. Vincent van Gogh

    1853-1890
    Met zijn kleurrijke, eigenzinnige schilderijen en zijn door amoureuze, persoonlijke en zakelijke tegenspoed getekende leven is Vincent van Gogh een van de meest tot de verbeelding sprekende kunstenaars.

    Bekijk details
  • 34. Aletta Jacobs

    34. Aletta Jacobs

    1854-1929
    Haar hele leven heeft Aletta Jacobs gestreden voor de rechten van vrouwen, onder meer voor het in 1919 ingevoerde algemeen vrouwenkiesrecht. Ook als arts kwam ze op voor de belangen van vrouwen.

    Bekijk details
  • 35. De Eerste Wereldoorlog

    35. De Eerste Wereldoorlog

    1914-1918
    Al wist Nederland in 1914 neutraal te blijven, toch zou de Grote Oorlog niet helemaal aan het land voorbijgaan. Ook de Nederlanders voelden steeds meer de consequenties ervan.

    Bekijk details
  • 36. De Stijl

    36. De Stijl

    1917-1981
    Opgericht in de chaos van de Eerste Wereldoorlog, streefden de beweging en het tijdschrift De Stijl naar harmonie door het gebruik van geometrische vormen en van de primaire kleuren en de niet-kleuren.

    Bekijk details
  • 37. De crisisjaren

    37. De crisisjaren

    1929-1940
    Elke dag urenlang aanschuiven in stempellokalen. Dat was het vernederende lot van de steuntrekkende werklozen in de jaren van 1929 tot 1940, die de geschiedenis zijn ingegaan als de crisisjaren.

    Bekijk details
  • 38. De Tweede Wereldoorlog

    38. De Tweede Wereldoorlog

    1940-1945
    Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 capituleerde de Nederlandse legerleiding. Het was het begin van de Duitse bezetting van Nederland, die zo’n vijf jaar zou duren.

    Bekijk details
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging

    39. Anne Frank / Jodenvervolging

    1942-1945
    Door de publicatie van het dagboek zij tijdens de onderduik bijhield, groeide Anne Frank uit van een naamloze dode, omgekomen in Bergen-Belsen, tot het internationale symbool van de Holocaust.

    Bekijk details
  • 40. Indonesië 1945-1949

    40. Indonesië 1945-1949

    1945-1949
    Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit, maar pas na twee ‘politionele acties’ en onder grote internationale druk legde Nederland zich daar eind 1949 bij neer.

    Bekijk details
  • 41. Willem Drees

    41. Willem Drees

    1886-1988
    Van 1948 tot 1958 was Willem Drees als minister-president leider van de rood-roomse coalitie. Het waren de jaren waarin de verzorgingsstaat werd opgebouwd, met regelingen als de AOW.

    Bekijk details
  • 42. De watersnood

    42. De watersnood

    1 februari 1953
    De watersnood van 1953 kostte ongeveer 1800 mensen het leven, nog eens 72.000 werden dakloos. De Deltawerken moesten verhinderen dat zich nog eens een ramp van die omvang zou voltrekken.

    Bekijk details
  • 43. De televisie

    43. De televisie

    Vanaf 1948
    In 1948 gestart met experimentele uitzendingen, heeft de televisie vanaf eind jaren ’50 een enorme vlucht genomen. Zowel in tijdsbesteding als in meningsvorming bracht het nieuwe medium ingrijpende veranderingen.

    Bekijk details
  • 44. Haven van Rotterdam

    44. Haven van Rotterdam

    Vanaf circa 1889
    Net als Schiphol is de haven van Rotterdam een mainport, een knooppunt voor de Nederlandse handel met het buitenland. Er wordt dan ook voortdurend gewerkt aan de verdere uitbouw ervan.

    Bekijk details
  • 45. Annie M.G. Schmidt

    45. Annie M.G. Schmidt

    1911-1995.
    De versjes en liedjes, toneelstukken en musicals, verhalen en hoorspelen van Annie M.G. Schmidt waren zo geliefd en tegelijk zo invloedrijk dat zij wel de echte koningin van Nederland werd genoemd.

    Bekijk details
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden, is gaandeweg ook de verhouding tussen Nederland en de eilanden van de Nederlandse Antillen in meer of mindere mate aangepast.

    Bekijk details
  • 47. Srebrenica

    47. Srebrenica

    1995
    Dat Dutchbat de genocide op zevenduizend moslimmannen in de door haar beveiligde enclave Srebrenica niet heeft kunnen voorkomen, heeft ook in Nederland diepe sporen nagelaten.

    Bekijk details
  • 48. Veelkleurig Nederland

    48. Veelkleurig Nederland

    Vanaf 1945.
    In de vorige eeuw is het aantal inwoners in Nederland verdrievoudigd, van vijf naar meer dan vijftien miljoen. Vanaf de jaren ’60 is ook de diversiteit van die inwoners sterk toegenomen.

    Bekijk details
  • 49. De gasbel

    49. De gasbel

    1959-2030.
    De gaswinning uit het veld bij Slochteren is de kurk genoemd waarop onze welvaart drijft. Maar de eindigheid ervan en een toenemend aantal bevingen vergen wellicht ingrijpende politieke keuzes.

    Bekijk details
  • 50. Europa

    50. Europa

    Vanaf 1945.
    Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Europese samenwerking gestalte gekregen. Lag het initiatief in 1951 bij 6 landen, inmiddels telt de Europese Unie 27 landen en willen er nog meer toetreden.

    Bekijk details

Poëzie

  • Paul Bogaert
  • Charlotte Van den Broeck
  • Hugo Claus
  • Herman de Coninck
  • Ellen Deckwitz
  • Jules Deelder
  • Charles Ducal
  • Christine D’Haen
  • Andy Fierens
  • Maarten van der Graaff
  • Judith Herzberg
  • Hester Knibbe
  • Geert De Kockere
  • Gerrit Kouwenaar
  • Ted van Lieshout
  • Lieke Marsman
  • Els Moors
  • Ilja Leonard Pfeijffer
  • Alfred Schaffer
  • Peter Verhelst
  • Miriam Van hee
  • Paul Bogaert

    Paul Bogaert

    Paul Bogaert is een dichter met een bijzonder scherp oor voor de kleinste nuances waarmee de hedendaagse taal uit verschillende domeinen bewust of onbewust geladen is. Hij weet die nuances op bijzonder ingenieuze wijze uit te buiten.

    Bekijk details
  • Charlotte Van den Broeck

    Charlotte Van den Broeck

    Nadat ze als performing poet naam had gemaakt, debuteerde Charlotte Van den Broeck met Kameleon, in januari 2016 bekroond met de Herman de Coninckprijs voor het beste debuut.

    Bekijk details
  • Hugo Claus

    Hugo Claus

    Na in 1947 zijn debuut te hebben gemaakt met de lyrische Kleine reek, evolueert Hugo Claus in zijn poëzie naar het modernisme van de jaren vijftig met als hoogtepunt De Oostakkerse gedichten uit 1955. Zijn later dichtwerk mag dan weer klassiek genoemd worden.

    Bekijk details
  • Herman de Coninck

    Herman de Coninck

    Herman de Coninck maakte de poëzie voor veel lezers toegankelijk. Vanaf zijn debuut in 1969 met De lenige liefde excelleren zijn gedichten in relativering, lichte ironie en hun grote toegankelijkheid.

    Bekijk details
  • Ellen Deckwitz

    Ellen Deckwitz

    De poëzie van Ellen Deckwitz is broeierig en griezelig en vliegt hier en daar uit de bocht, maar wel op zo’n manier dat je wenst dat dit bij meer dichters zou gebeuren.

    Bekijk details
  • Jules Deelder

    Jules Deelder

    Tijdens optredens lardeert Deelder zijn gedichten met anekdotes en moppen – of misschien is het andersom. Vaste thema’s in die gedichten zijn de Tweede Wereldoorlog, voetbalclub Sparta en Rotterdam.

    Bekijk details
  • Charles Ducal

    Charles Ducal

    Naast poëzie publiceerde Charles Ducal (pseudoniem van Frans Dumortier) ook een veelgeprezen verhalenbundel en onder meer een Gedichtendagessay. In 2014 werd hij gekozen tot de eerste Dichter des Vanderlands van België.

    Bekijk details
  • Christine D’Haen

    Christine D’Haen

    Het oeuvre van Christine D’Haenzal steeds nieuwe lezers weten aan te trekken. Deze poëzie vraagt veel van de lezer, maar geeft in ruil brede vergezichten die uitnodigen tot reflectie over leven en cultuur.

    Bekijk details
  • Andy Fierens

    Andy Fierens

    Wie nog dacht dat de poëzie steeds verheven onderwerpen bezingt op een haast sacrale, eerbiedige toon, moet die opvatting na lectuur van de gedichten van Andy Fierens grondig bijstellen.

    Bekijk details
  • Maarten van der Graaff

    Maarten van der Graaff

    ‘Een uiterst beweeglijke en vindingrijke dichter,’ zo typeerde de jury van de C. Buddingh’-prijs voor nieuwe Nederlandstalige poëzie 2014 Maarten van der Graaff op basis van zijn door haar bekroonde bundel Vluchtautogedichten.

    Bekijk details
  • Judith Herzberg

    Judith Herzberg

    Het is vreemd dat Judith Herzberg nog niet verkozen is als Dichter des Vaderlands, want ze is een van de meest toegankelijke en invoelbare dichters die er zijn. Maar hoe toegankelijk en invoelbaar ook, er is altijd een diepere betekenis.

    Bekijk details
  • Hester Knibbe

    Hester Knibbe

    Vanaf haar debuut in 1982 is Hester Knibbe een klassieke dichteres in een moderne wereld. Ze schrijft poëzie die het niet zoekt in onbegrijpelijke formuleringen, maar in de wereld aan betekenis die schuilgaat achter een heldere zin. Haar gedichten zijn helder en precies en getuigen immer van een groot vakmanschap.

    Bekijk details
  • Geert De Kockere

    Geert De Kockere

    Geert De Kockerede debuteerde in 1989 met Vingers in de jam, een poëziebundel voor kleuters. Daarna volgden snel ook prentenboeken, filosofische verhalenbundels, fotoboeken en, meer recent, boeken voor volwassen lezers.

    Bekijk details
  • Gerrit Kouwenaar

    Gerrit Kouwenaar

    Het barst van de emotie, maar je moet het er wel uithalen.’ Dat zei Gerrit Kouwenaar in een interview met Kenneth van Zijl op Cultura over het vooroordeel dat hij een kille, emotieloze dichter van kille en emotieloze verzen zou zijn.

    Bekijk details
  • Ted van Lieshout

    Ted van Lieshout

    Iedere keer weer bewijst Ted van Lieshout dat hij in geen enkel hokje past en niet vastzit aan één vorm en één doelgroep. Deze geanimeerde verteller en tegendraadse vernieuwer publiceerde al meer dan zestig kinderboeken.

    Bekijk details
  • Lieke Marsman

    Lieke Marsman

    Lieke Marsman debuteerde als dichter in het tijdschrift Tirade. Voor de bundel Wat ik mijzelf graag voorhoud werd ze driemaal bekroond. De eerste letter is haar tweede bundel.

    Bekijk details
  • Els Moors

    Els Moors

    Els Moors werd door de kritiek met lof overladen voor haar debuut Er hangt een hoge lucht boven ons (2006). In 2008 debuteerde zij als prozaschrijver met Het verlangen naar een eiland, een roman over liefde, seks en de hunkering naar de ander. Daarna verscheen nog de verhalenbundel Vliegtijd.

    Bekijk details
  • Ilja Leonard Pfeijffer

    Ilja Leonard Pfeijffer

    ‘Ik heb het nog nooit zo koud gehad/ als toen ik alles snapte,’ dichtte Ilja Leonard Pfeijffer in de niet separaat verschenen bundel Doka, die is opgenomen in De man van vele manieren, zijn verzameld dichtwerk.

    Bekijk details
  • Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer

    Alfred Schaffer (1973) publiceerde vijf dichtbundels en won de Jo Peters Poëzieprijs, de Hugues C. Pernathprijs, de Ida Gerhardt Poëzieprijs en de Jan Campertprijs. Hij doceert aan de universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika.

    Bekijk details
  • Peter Verhelst

    Peter Verhelst

    Naast dichter is Peter Verhelst ook romancier en regisseur. Voor zijn werk ontving hij prestigieuze prijzen als De Gouden Uil, de Vlaamse Cultuurprijs, de F. Bordewijkprijs, de Herman de Coninckprijs en de Jan Campertprijs.

    Bekijk details
  • Miriam Van hee

    Miriam Van hee

    Veel bundels van de in 1952 geboren dichter en slaviste Miriam Van hee werden bekroond, onder meer met de Herman de Coninck-prijs 2008, en genomineerd, onder meer voor de VSB Poëzieprijs 2014.

    Bekijk details

Log in

Inloggen

Inloggen hoeft alleen als u een reactie wilt plaatsen of aan een discussie wilt deelnemen.

 

Personaliseer

Personaliseer het Literatuurplein

Bepaal zelf welke rubrieken op de homepage worden getoond.

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •