AKO-Literatuurprijs 1992

Ga direct naar

Rapport:

Tijdens de laatste vergaderingen van de jury bleek duidelijk dat er binnen de jury grote eenstemmigheid heerste ten aanzien van met name de grote kwaliteiten van de twee romans van de twee schrijfsters bij de zes genomineerden. De jury was unaniem van mening dat één van deze twee romans de prijs diende te krijgen. Ook bleek dat de jury vrijwel unaniem was in haar beslissing welke van die twee romans de prijs diende te krijgen, maar spijt het haar dat de bekroning van één der schrijfsters helaas onvermijdelijk inhoudt dat de andere schrijfster niet bekroond kan worden. Beide schrijfsters hebben een aangrijpende roman geschreven, die uitmunt door superieur taalgebruik en die vragen opwerpt die dwingen tot nadenken en tot het zoeken naar antwoorden. Voor beide schrijfsters geldt ook dat zij een vrouwelijke hoofdpersoon hebben gekozen van wie de zelfstandigheid en de lichamelijke integriteit worden geschonden. De keuze was dus, gegeven de overeenkomst wat betreft thematiek, niet eenvoudig. Eén der romans was echter wat de structuur betreft hoogst origineel van opzet en bleek, waar men de roman ook opensloeg, door het taalgebruik altijd te noden tot verder lezen. Dientengevolge gaat de AKO Literatuurprijs dit jaar naar de roman Eerst grijs dan wit dan blauw van Margriet de Moor.

Met Eerst grijs dan wit dan blauw, de eerste roman van Margriet de Moor, overtreft de schrijfster zelfs de zo beloftevolle verhalen die zij hiervoor publiceerde. Zij schetst in stemmig, sensitivistisch proza, dat trefzeker de complexe ervaringswereld van de personages oproept, een ijle, autistische wereld waarin de vijf hoofdpersonen, in eigen verwarring en isolement verstrikt, als tot eenzaamheid gedoemde planeten in een weids heelal elkaar wel kunnen waarnemen, maar nauwelijks kunnen bereiken. De afstand tot de ander is haast niet te overbruggen. Het motto van de roman - Ich fühle luft von anderem Planeten - vertaalt zich in het werk onnadrukkelijk als astronomische metafoor die perfect weergeeft welke visie de schrijfster op het menselijk leven heeft. Deze visie moge onthutsend en weinig vertroostend zijn, maar typerend is dat de enige persoon in deze roman die echt autistisch is, de jongen Gaby, door de zoveel oudere vriendin op het spoor gezet wordt van studie van de sterrenhemel, welke studie de kiem van bevrijding uit het autisme in zich draagt. Het is alsof de schrijfster met deze metafoor wil zeggen dat bestudering van het ongenaakbare heelal van het mensenleven ons kan redden.

En met deze roman laat zij, in een discrete, suggestieve, aansprekende stijl, waarin op bescheiden wijze doordringende levenswijsheid en treffende menselijke levenservaring zonder een schijn van spektakelzucht of literaire aanstellerij verwoord worden, vervolgens zien hoe zijzelf zo'n studie maakt. In de vier gedeelten van het werk worden wij achtereenvolgens ingeleid in de levens van vier verschillende personen: twee mannen, één vrouw en één kind. Wij zien en volgen deze mensen van binnenuit, waarbij de raadselachtigheid van hun werkelijkheid complex en intact blijft, zonder dat de schrijfster daarbij beroep doet op een sprookjesachtige of surrealistische weergave van de werkelijkheid. De enige, nogal schokkende trouvaille waar de schrijfster gebruik van maakt om haar visie te verwoorden is de beschrijving van een moord, maar deze brute ingreep wordt perfect aannemelijk gemaakt door de onnadrukkelijke, maar tegelijkertijd ook onontkoombaar naar voren gebrachte visie dat mensen elkaar nooit werkelijk kennen, ook al leven ze jaren lang als man en vrouw met elkaar. De man die voor de tweejarige afwezigheid van zijn vrouw zelf geen verklaring heeft, en ook niet op een verklaring van haar mag rekenen, bezwijkt ten slotte onder deze druk.

In de lange beschrijving van de vlucht van Magda laat de schrijfster zien dat zij ook momenten van gelukzaligheid weet te verwoorden en in dit gedeelte van de roman laat zich zelfs een zekere joyeusheid gelden die, hoe verdienstelijk en verkwikkend, de beklemmende werking van de twee voorgaande gedeelten van het vierluik verlicht.

Zowel wat het taalgebruik als de opbouw betreft is de roman hoogst origineel te noemen. Hier is een nieuwe vorm van de monologue intérieure geschapen (die de lezer overigens toch niet de verwachte toegang tot het binnenste van de romanpersonages verschaft), men zou het een monologue extérieure kunnen noemen, waar de voorname, en toch nooit plechtstatige stijl zich schitterend voor leent. In technisch opzicht valt een uitgekiende opeenvolging van de gezichtspunten van de personages waar te nemen. Er is sprake van functionele afwisseling van heden en verleden, en de vertelling wordt soms onderbroken door evocerende passages, wisseling van ik-, hij-en jij-persoon: dit creëert beweeglijkheid in een weldoordachte structuur. In deze roman peilt Margriet de Moor, met een lichte verwondering over de gebeurlijkheden van mensen op doortocht in hun bestaan, naar de waarde en de werking van essentiële levenservaringen. Een roman, kortom, van zeldzame overtuigingskracht waarin een weliswaar desolate, maar niet zwartgallige levensbeschouwing onder woorden wordt gebracht in een met bewonderenswaardige beheersing en grote luciditeit geschreven verhaal.

De jury:
dr. W.F. Duisenberg, voorzitter
Jos Borré
Maarten t'Hart
prof. dr. Elrud Ibsch
drs. Gerda Meijerink


Winnaar

  • Margriet de Moor - Eerst grijs dan wit dan blauw

    Met Eerst grijs dan wit dan blauw, de eerste roman van Margriet de Moor, overtreft de schrijfster zelfs de zo beloftevolle verhalen die zij hiervoor publiceerde. Zij schetst in deze roman een autistische wereld waarin de vijf hoofdpersonen, in eigen verwarring en isolement verstrikt, als tot eenzaamheid gedoemde planeten in een weids heelal elkaar wel kunnen waarnemen, maar nauwelijks kunnen bereiken. het motto van de roman - "Ich fühle "Luft von anderem Planeten" - vertaalt zich in het werk onnadrukkelijk als astronomische metafoor die perfect weergeeft welke visie de schrijfster op het menselijk leven heeft. Deze visie moge onthutsend en weinig vertroostend zijn, maar typerend voor de visie van de schrijfster is dat de enige persoon in deze roman die echt autistisch is, de jongste Gaby, door de zoveel oudere vriendin op het spoor gezet wordt van de studie van de sterrenhemel, welke studie de kiem van bevrijding uit het autisme in zich draagt. Het is alsof de schrijfster met deze metafoor wil zeggen dat bestudering van het ongenaakbare heelal van het mensenleven ons kan redden.

    En met deze roman laat zij vervolgens zien hoe zij zelf zo'n studie maak. In de vier gedeeltes van het werk worden wij achtereenvolgens ingeleid in de levens van vier verschillende personen: twee mannen, één vrouw en één kind. Wij zien en volgen deze mensen van binnenuit, waarbij de raadselachtigheid van hun werkelijkheid complex en intact blijft zonder dat de schrijfster daarbij beroep doet op een sprookjesachtige of surrealistische weergave van de werkelijkheid. De enige, nogal schokkende trouvaille waar de schrijfster gebruik van maakt om haar visie te verwoorden is de beschrijving van een moord, maar ook deze brute ingreep wordt perfect aannemelijk gemaakt in de loop van dit met bewonderenswaardige beheersing en grote luciditeit geschreven verhaal.

    In de lange beschrijving van de vlucht van Magda laat de schrijfster zien dat zij ook momenten van gelukzaligheid weet te verwoorden en in dit gedeelte van de roman laat zich zelfs een zekere joyeusheid gelden die, hoe verdienstelijk en verkwikkend ook, overigens enigszins ten koste gaat van de beklemmende werking van de twee voorgaande gedeeltes van het vierluik.

    Zowel wat het taalgebruik als de opbouw betreft is de roman hoogst origineel te noemen. Hier is een nieuwe vorm van de monologue intérieure geschapen - men zou het een monologue extérieure kunnen noemen - waar de voorname, en toch nooit plechtstatige stijl zich schitterend voor leent. Als er al een aanmerking op deze roman gemaakt zou kunnen worden, dan is het dat er voor humor in deze wereld weinig plaats is en dat er dientengevolge soms een geur van hoogdravendheid valt op te snuiven, maar dat wordt volledig goedgemaakt door de zeldzame overtuigingskracht waarmee een weliswaar desolate, maar niet zwartgallige levensbeschouwing onder woorden wordt gebracht.

Genomineerd

  • Eric De Kuyper - Grand Hotel Solitude

    Rapport Eric De Kuyper:
    In Grand Hotel Solitude, het vierde deel van een autobiografische cyclus, brengt Eric de Kuyper het België van de late jaren vijftig in beeld, de periode die hij typeert als de jaren van zijn "verbanning" naar Antwerpen. Zij beslaat de jaren van zijn puberteit waarin hem, de wat achteloze en soms naïeve adolescent, keuzes worden voorgelegd in verband met "Geloof, Seksualiteit en Toekomst". De evocatie van zijn persoonlijke leven is gesitueerd tegen de achtergrond van de grote gebeurtenissen uit die tijd ( de onderdrukking van de Hongaarse opstand, de Wereldtentoonstelling in Brussel in 1958) en wordt afgewisseld met indringende bespiegelingen over het wezen en de functie van de kunst.

    Zeer subtiel schetst Eric de Kuyper zijn groei, vanuit zijn bewondering voor de wereld van de film en het theater, naar zijn artistieke volwassenheid en zijn essentiële overtuiging dat de kunst de werkelijkheid sublimeert tot een fascinerende ervaringswereld voor de verbeelding. Ook introduceert de auteur zijn afzijdige hoofdfiguur behoedzaam, via de beroezende lichamelijkheid in de artistieke expressie, in een referentiekader waarin hij zijn latente homoseksualiteit kan duiden. Deze innerlijke ontplooiing wordt versneld door de Wereldtentoonstelling, die de nieuwste culturele stromingen concentreert en tot uiting brengt, en hem dirigeert in zijn keuzes. Tegelijk blijkt deze gebeurtenis voor heel België een mentaliteitsverandering te concretiseren, die overmoedig wordt aangevoeld als de aanzet tot een realisatie van een groots toekomstvisioen.

    In dit zeer beeldend geschreven verslag van een adolescentie zit een knap tijdsbeeld verwerkt van een periode waarin allerlei culturele invloeden van buitenaf het aanzien van het leven in België hebben veranderd. Eric de Kuyper spreidt een bijzondere gevoeligheid en opmerkingsgave tentoon voor de processen die de ontwikkelingen zowel op persoonlijk als op maatschappelijk gebied hebben gestimuleerd. Zijn proza treft de lezer bovendien door de zeer persoonlijke, intimistische en toch ook afstandelijk observerende toon, door de evocatieve kracht en de intellectuele en culturele rijkdom.

  • Nico Dros - Noorderburen

    Rapport Nico Dros:
    De roman Noorderburen van Nico Dros speelt zich af in het begin van de negentiende eeuw. Een aristocraat die een opstandig pamflet tegen de Franse overheersing heeft geschreven, wordt voor drie jaar verbannen naar een afgelegen nederzetting in het noordelijke deel van Texel. Hij treft er schamele, bijgelovige mensen, die hun weinig benijdenswaardige lot lijdzaam ondergaan. Onder invloed van nieuwe denkbeelden tracht de hoofdpersoon de dorpelingen uit hun achterlijke isolement te bevrijden: hij onderricht ze, leert ze hoe ze zich tegen de natuurelementen kunnen beveiligen en vervangt hun verlammend bijgeloof geleidelijk door rationalisme, ondernemingszin en emancipatie. Noorderburen gaat over de eenzame, verbeten stijd, met vallen en opstaan, van een verlichte enkeling met de remmende krachten van een behoudsgezinde gemeenschap. In dit concrete geval voltrekt zich ook een grote historische ontwikkeling.

    Het verhaal evolueert dwingend naar een spannende climax toe, waarin de vrouw van de hoofdpersoon een bevalling met complicaties tegemoetgaat en hij, tijdens een nachtelijke sneeuwstorm, tracht met haar een dokter te bereiken. Deze wanhopige inspanning om het kind ter wereld te brengen, een meeslepend vertelde krachtmeting tussen mens en natuur, symboliseert de moeilijke geboorte van een nieuwe tijd die hij probeert door te drukken, het vooruitzicht van een "nieuwe, grootse filosofie van de geest", de overwinning van de rede en de democratie op de onderworpenheid.

    In Noorderburen is prachtig de strijd tussen de duisternis en de Verlichting uitgebeeld in de tijd waarin die de strijd aan de orde was. Nico Dros brengt dit verhaal in een authentieke stijl, met een fraseologie die perfect is aangepast aan de historische situering en het behandelde gedachtengoed. Hiermee vindt hij opnieuw aansluiting bij de oorspronkelijke epische traditie. De jury bewondert in dit gave debuut in het bijzonder de knappe opbouw, de krachtige symboolwerking en het fraaie Nederlands van de auteur.

  • Nelleke Noordervliet - Het oog van de engel

    Rapport Nelleke Noordervliet:
    Het einde van de achttiende eeuw, enkele jaren voor de Franse revolutie: in Haarlem groeit een meisje op dat door haar vader onderwezen wordt in de beginselen van de moderne wetenschap. Zij is getuige van een demonstratie van de elektriseermachine die door het Teyler Genootschap is aangeschaft. De explosie die met behulp van het instrument wordt opgewekt is symbolisch voor de explosieve politieke krachten die in heel Europa onrust en oproer teweegbrengen.

    Elisabeth Lestevenon gaat, gedwongen door de nationale onlusten, met haar vader en haar doofstomme zusje de weg terug die haar hugenootse voorouders wegens weer andere onlusten hebben afgelegd: ze komt in Noord-Frankrijk terecht en vervolgens in Parijs. Daar is zij niet alleen ooggetuige van de gebeurtenissen die aan de Grote Omwenteling voorafgaan, zij neemt er ook actief aan deel. Als 'zieneres" geeft zij seances waarbij zij zich ternauwernood handhaaft op het slappe koord dat tussen bedrog en waarheid is gespannen.

    Het oog van de engel is een historische roman die terugvoert naar een verleden dat een onontkoombare gelijkenis vertoont met het heden: tweehonderd jaar later staat opnieuw het waarden- en normenstelstel op de helling, is Europa in beweging geraakt, is een oude orde ongeldig geworden en is men op zoek naar een idee, een ideologie wellicht, die een leidraad zou kunnen zijn voor de toekomst.

    Zijn we erop vooruitgegaan in die tweehonderd jaar? Is de wereld beter, rechtvaardiger geworden? Heeft het rationele en humane principe gezegevierd en zijn we de irrationele krachten de baas geworden? De fragmentarisch vertelde roman van Nelleke Noordervliet stelt deze vragen aan de orde, het historisch verhaal is de mantel waarin een filosofisch vertoog gehuld gaat. Dit vertoog is opgebouwd volgens het socratische, dialogische principe.

    In de figuur van Elisabeth Lestevenon zijn de gedachten, gevoelens en ervaringen van een epoche geconcentreerd. Dat deze concentratie in de figuur van een vrouw plaatsvindt, voegt aan de socratische dialoog een dimensie toe: de wrijving tussen de krachten van waarheid en leugen, van goed en kwaad, van liefde en bereking ervaart Elisabeth Lestevenon namelijk aan den lijve. Enerzijds uit de tegenstrijdigheden der dingen zich in de vorm van een gezwel dat haar rechteroog - haar zienersoog - tot monstrueze proporties doet opzwellen, anderzijds komt de paradox tot uitdrukking in de verkrachting waarmee haar zelfstandigheid en haar lichamelijke integriteit worden geschonden. Het vrouwelijke lichaam is in deze roman de maat der dingen en de uitkomst van het onderzoek is negatief. Of is er toch , tenslotte, in deze roman nog een sprankje hoopop de kracht van de liefde?

    Nelleke Noordervliet heeft een belangwekkend en aangrijpend boek geschreven dat van begin tot einde boeit. De vragen die zij opwerpt dwingen tot nadenken en tot het zoeken naar antwoorden. Zij reikt het materiaal daartoe met gulle hand aan. Haar kortaangebonden zinnen geven het wezenlijke weer, nergens is sprake van overbodige geschrijf. Sfeer in stemmingen, het beeld van de tijd zet zij met korte, sterke streken neer. Veel wordt ter invulling overgelaten aan de lezer, die precies genoeg informatie en ruim genoeg impulsen krijgt om de sprongen in het verhaal te kunnen volgen.

    Het oog van de engel is een roman die diep bewogen ernst maakt met de crises van onze tijd. Door het superieure taalgebruik in deze roman wordt alvast één crisis, die van de zogenaamde ontoereikendheid van de taal als communicatiemiddel, op overtuigende wijze bedwongen.

    Het zienerschap van de figuur Elisabeth Lestevenon dat zich in deze roman beweegt tussen polen waarheid en bedrog, vindt zijn parallel in wat zich bij Nelleke Noordervliet als verbeeldingskracht voltrekt tussen de polen werkelijkheid en fictie. Een grote prestatie!

  • Jacq Vogelaar - De dood als meisje van acht

    Rapport Jacq Vogelaar:
    De dood als meisje van acht verdraagt geen snelle lezer die zich naar de ontknoping van het verhaal toehaast. Het boek vraagt om een geduldige lezer, liefst een die zich de moeite van een tweede lezing getroost, om de kracht van het lyrische proza tot zich door te laten dringen en de patronen ervan te herkennen. Toch is ook het verhaal in dit werk van Vogelaar duidelijk te volgen, een verhaal geschreven vanuit het perspectief van het meisje ( van acht) wanneer de volwassen vrouw zich bij haar bezoek aan het dorp van haar kinderjaren overgeeft aan de gruwelen van de herinnering.

    De centrale woorden die door de klank met elkaar zijn verbonden en het netwerk van betekenissen vormen zijn: dood en acht, Nora en Mona, Moorgat en oorlog, boom en modder. Half-vreemd en half-vertrouwd in deze reeks is het woord/de naam "de moeder" (steeds met bepalend lidwoord) en als een schrille dissonant een andere naam, Strätter. Deze dissonant motiveert het zwijgen van de moeder op de vragen van het kind: "Mijn vader?" "Hij?" "Waarom ben je uit de stad A. weggegaan?"

    De moeder is naar Moorgat vertrokken, en wel in 1943 of 1944. Deze eenvoudige gegevens van plaats, tijd en eigennaam vormen het raamwerk voor een streekroman die tegelijks oorlogs- en familieroman is (dit laatste echter in de Freudiaanse betekenis, die inhoudt dat een kind in zijn wensdromen naar andere ouders verlangt). Het dorp staat vijandig tegenover vreemden, maar indien een vreemdeling moeite doet zich aan te passen (zoals de moeder), dan is men welwillend en concentreert men zijn haat op het "echt" vreemde: de welhaast mythische gestalte Mona, die met Jean plotseling in de plaats opduikt en door uiterlijk en gedrag een wantrouwen wekt dat later tot geweld uitgroeit.

    Met de vernietiging van Mona door de vlammen zijn tevens het houvast en de liefde van het kind Nora vernietigd, dat nu teruggeworpen wordt in de wereld van walging en leugens waaruit zij door Mona (een droomvrouw?) trachtte te ontkomen. Met lyrische precisie (men herinnere zich Nietzsche: "Man schreibt nur im Angesichte der Poesie gute Prosa") wordt beschreven heo het kind zich in deze wereld beweegt, waarin de normen van het dorp bijvoorbeeld eisen dat gekookt wit spek van een vers geslacht varken niet vol wanhoop wordt afgewezen en waarin er nimmer een waarachtig antwoord wordt ontvangen op de vragen die men stelt aan de naaste, de vreemde: de moeder.

    De kracht van deze roman van Vogelaar is dat er iets tegen dood en leugens is opgewassen en dat is de dichterlijke taal, die taal die de plaats inneemt van verzwijgen en niet-weten.

  • Joost Zwagerman - Vals licht

    Rapport Joost Zwagerman:
    Vals licht kan worden beschouwd als de eerste twintig-eeuwse fin-de-siècle-romans uit de negentiende eeuw het geval was - denk aan Zola - wordt ons hier een beeld gegeven van de "gevallen vrouw". In de vorige eeuw had zij vaak nog een gouden hart, maar hier wordt zij complexer en raadselachtiger uitgebeeld.

    Vals licht is daarnaast een uitstekende realistische, zelf bijna naturalistische roman waarin de overigens ten onrechte veelgesmade spruitjesgeur (spruitjes ruiken heerlijk) van de Nederlandse letteren vervangen is door de geur van hasj en andere drugs. Zoals dat in vele naturalistische romans het geval was, wordt ons hier de hoofdstedelijke werkelijkheid getoond via de ogen van een jongeman die van buiten komt - uit de provincie afkomstig is en evenals de prtagonist van Les illusions perdues van Balzac zijn illusies verliest. Toch schuilt de triomf van deze, aan zoveel indrukwekkende voorbeelden uit het verleden herinnerende roman niet in de eerste plaats in de uitbeelding van hoofdpersoon Simon Prins, want deze overigens weinig adellijke figuur onderscheidt zich niet wezenlijk van zovele andere Nederlandse en buitenlandse romans naar de hoofdstad des lands trekken.

    Wat echt nieuw is in Vals licht is de uitbeelding van Lizzie Rosenfeld. Zij mag dan in haar leugenachtigheid sterk doen denken aan haar naamgenote Lizzie Eustace uit The Eustace diamonds van Anthony Trollope, maar haar hardheid én gevoeligheid, haar ongrijpbaarheid én haar rechtlijnigheid worden kanp en overtuigend beschreven. Zij roept zowel deernis als walging op; zij is de meest levende, meest complexe en ook meest ontroerende figuur uit deze roman. De beschrijving van haar lot is een bijna sociologische analyse van een even tragische als onontkoombaar afglijden naar een nooit verhoopte bestemming, waarbij zij overigens - en ook dat is nieuw - niet eindigt in de afgrond, niet vermoord wordt of zelfmoord pleegt. De beschrijving van haar verhouding met Simon Prins mag dan, zoals diverse critici schreven, niet volledig overtuigend zijn, maar dat komt ook doordat de verhouding zelf niet overtuigend kan zijn.

    Hoewel de roman hier en daar plechtstatig geschreven is en Zwagerman soms terugvalt op retorische formules, heeft de roman in zijn beste scènes vaart en grote overtuigingskracht. Speciaal dient daarbij de beschrijving van de avond op het politiebureau gememoreerd te worden. Daar laat Zwagerman zien dat hij ook een overtuigende mannelijke protagonist weet te schetsen (Jasper). De roman als geheel is aangrijpend, ontroerend en gedurfd in zijn poging om een reeds zo vaak behandeld thema nieuw leven in te blazen.

Naar de overzichtspagina

Agenda

Video's

  • Johan Goossens

    Kort na verschijnen is Wie heeft er wél een boek bij zich van Johan Goossens, over zijn ervaringen als leraar op een ROC, al aan de derde druk toe.

    Opname: 09-09-2014
    Iris Koppe en Bart Voorsluis
  • Peter d'Hamecourt

    Het schrijven van Rusland in oorlog was voor Peter d’Hamecourt een hele aangrijpende periode. Te zien hoe een land zichzelf aan het vernietigen is, greep hem sterk aan.

    Opname: 04-09-2014
    Iris Koppe en Bart Voorsluis
  • J.A. Brongers

    Ayolt Brongers, auteur van onder meer Boekwoorden woordenboek, een ‘handleiding voor boekensneupers’, bezit meer dan 80.000 boeken. Hoe deel je die in? Hij vertelt het Iris Koppe en Bart Voorsluis.

    Opname: 01-08-2014
    Iris Koppe en Bart Voorsluis

Meer video's

Canon van de Nederlandse geschiedenis

  • 1. Hunebedden
  • 2. De Romeinse Limes
  • 3. Willibrord
  • 4. Karel de Grote
  • 5. Hebban olla vogala
  • 6. Floris V
  • 7. De Hanze
  • 8. Erasmus
  • 9. Karel V
  • 10. De Beeldenstorm
  • 11. Willem van Oranje
  • 12. De Republiek
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie
  • 14. De Beemster
  • 15. De grachtengordel
  • 16. Hugo de Groot
  • 17. De Statenbijbel
  • 18. Rembrandt
  • 19. De Atlas Major van Blaeu
  • 20. Michiel de Ruyter
  • 21. Christiaan Huygens
  • 22. Spinoza
  • 23. Slavernij
  • 24. Buitenhuizen
  • 25. Eise Eisinga
  • 26. De patriotten
  • 27. Napoleon Bonaparte
  • 28.  Koning Willem I
  • 29. De eerste spoorlijn
  • 30. De Grondwet
  • 31. Max Havelaar
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid
  • 33. Vincent van Gogh
  • 34. Aletta Jacobs
  • 35. De Eerste Wereldoorlog
  • 36. De Stijl
  • 37. De crisisjaren
  • 38. De Tweede Wereldoorlog
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging
  • 40. Indonesië 1945-1949
  • 41. Willem Drees
  • 42. De watersnood
  • 43. De televisie
  • 44. Haven van Rotterdam
  • 45. Annie M.G. Schmidt
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945
  • 47. Srebrenica
  • 48. Veelkleurig Nederland
  • 49. De gasbel
  • 50. Europa
  • 1. Hunebedden

    1. Hunebedden

    Circa 4.000 tot 3.000 v.Chr.
    Hunebedden zijn door mensenhanden geordende steenformaties die dienden als begraafplaats. In Drenthe zijn er ruim vijftig bewaard gebleven.

    Bekijk details
  • 2. De Romeinse Limes

    2. De Romeinse Limes

    47-ca. 400.
    Bij het begin van onze jaartelling vormde de Rijn, die van Xanten via Utrecht en Alphen aan den Rijn naar Katwijk stroomde, de Limes, de grens van het Romeinse rijk.

    Bekijk details
  • 3. Willibrord

    3. Willibrord

    658-739.
    De Engels monnik Willibrord kwam in 690 aan land bij de monding van de Rijn om zich in te zetten voor de verspreiding van het christendom in het land van de Friezen.

    Bekijk details
  • 4. Karel de Grote

    4. Karel de Grote

    724-814.
    Karel de Grote, op kerstdag van het jaar 800 door de paus tot keizer over het Westen gekroond, had het Frankische rijk zo weten uit te breiden dat het grote delen van het huidige Europa omvatte, waaronder de latere Nederlanden.

    Bekijk details
  • 5. Hebban olla vogala

    5. Hebban olla vogala

    Omstreeks 1100.
    Om zijn ganzenveer te scherpen krabbelde een Vlaamse monnik omstreeks het jaar 1100 een paar zinnen neer uit een liefdesliedje. Het is de oudst bewaarde tekst in het Nederlands.

    Bekijk details
  • 6. Floris V

    6. Floris V

    1254-1296.
    Floris V was de graaf die in de dertiende eeuw het machtsgebied van Holland aanzienlijk wist uit te breiden, tot drie van zijn vazallen zich tegen hem keerden.

    Bekijk details
  • 7. De Hanze

    7. De Hanze

    1356-ca. 1450
    Door het Hanzeverbond tussen steden in Nederland, België, de Baltische Staten, Noorwegen en Polen waren Zutphen, Deventer, Tiel, Kampen, Zwolle en meer steden in het oosten van het land van de twaalfde tot de zestiende eeuw welvarende handelscentra.

    Bekijk details
  • 8. Erasmus

    8. Erasmus

    1469?-1536
    Naast etiquetteboeken, vorstenspiegels, samenspraken en traktaten die heersers en burgers moesten opvoeden tot wijze christenen, publiceerde Erasmus onder meer Adagia, een verzameling klassieke spreekwoorden, en de satire Lof der zotheid.

    Bekijk details
  • 9. Karel V

    9. Karel V

    1500-1558.
    Zo groot was het rijk waarover Karel V heerste dat de zon er letterlijk nooit onderging. Tot dat rijk behoorden de Nederlanden, die hij tot een bestuurlijke eenheid probeerde te smeden.

    Bekijk details
  • 10. De Beeldenstorm

    10. De Beeldenstorm

    1566.
    Dit was het wonderjaar waarin edellieden die zich geuzen noemden, zich steeds openlijker tegen het landsbestuur keerden en waarin in de hele Nederlanden kerken en kloosters werden geplunderd en ontdaan van hun katholieke symbolen.

    Bekijk details
  • 11. Willem van Oranje

    11. Willem van Oranje

    1533-1584.
    Willem van Oranje was een ambitieuze edelman die min of meer zijns ondanks uitgroeide tot een rebel en later werd vereerd als de ‘vader des vaderlands’, als de grondlegger van een nieuwe Nederlandse staat.

    Bekijk details
  • 12. De Republiek

    12. De Republiek

    1588-1795
    Na de oorlog waren de Nederlanden uiteengevallen in de zuidelijke Spaanse Nederlanden en de noordelijke Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In het vroegmoderne Europa was een republiek een uitzondering.

    Bekijk details
  • 13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    13. De Verenigde Oostindische Compagnie

    1602-1799
    De Verenigde Oostindische Compagnie had het Nederlandse monopolie op de handel in de Aziatische wateren en mocht oorlogen voeren, verdragen sluiten en gebieden besturen. Zo ontwikkelde de VOC zich tot een geduchte macht.

    Bekijk details
  • 14. De Beemster

    14. De Beemster

    1612
    Nadat met 43 windmolens de Beemster was drooggelegd, werd in 1612 met de inrichting van de polder begonnen. Aan het strak geometrische patroon waarvan werd uitgegaan, heeft de Beemster zijn roem te danken.

    Bekijk details
  • 15. De grachtengordel

    15. De grachtengordel

    1613-1662
    Bij de uitbreiding van Amsterdam vanaf 1613 werd nut gecombineerd met schoonheid. Een van de projecten was de grachtengordel, met zijn karakteristieke halfronde vorm en zijn residentiële functie, met tal van ‘stadspaleisjes’ voor kapitaalkrachtige inwoners.

    Bekijk details
  • 16. Hugo de Groot

    16. Hugo de Groot

    1583-1645
    Hugo de Groot is vooral bekend gebleven door zijn ontsnapping in een boekenkist uit slot Loevestein in 1621. Hij staat echter ook te boek als een groot rechtsgeleerde die de beginselen van het volkerenrecht formuleerde.

    Bekijk details
  • 17. De Statenbijbel

    17. De Statenbijbel

    1637
    In 1618 gaf de gereformeerde synode opdracht een Nederlandse vertaling van de bijbel te maken. Die verscheen in 1637 en zou in de loop der eeuwen een groot stempel drukken op de Nederlandse taal en cultuur.

    Bekijk details
  • 18. Rembrandt

    18. Rembrandt

    1606-1669
    Van de circa 175 kunstschilders die Amsterdam omstreeks 1650 rijk was en die de culturele bloei in de Gouden Eeuw symboliseren, was Rembrandt een van de succesrijkste. Met zijn dure portretten en schilderijen bediende hij een elite van welgestelde burgers en kunstkenners.

    Bekijk details
  • 19. De Atlas Major van Blaeu

    19. De Atlas Major van Blaeu

    1662-1665
    Met kennis van zaken zette Willem Jansz Blaeu in 1605 in Amsterdam een drukkerij en uitgeverij van hoogwaardige kaarten en atlassen op, die door zijn zoon Joan werd voortgezet, onder meer met de uigave van de Atlas Major.

    Bekijk details
  • 20. Michiel de Ruyter

    20. Michiel de Ruyter

    1607-1676
    Conflicterende handelsbelangen leidden ertoe dat de Republiek in de zeventiende eeuw voortdurend oorlog op zee moest voeren. De beroemdste van alle zeehelden was Michiel Adriaenszoon de Ruyter, die het bracht tot luitenant-admiraal van de marine.

    Bekijk details
  • 21. Christiaan Huygens

    21. Christiaan Huygens

    1629-1695
    Christiaan Huygens was een van de grootste geleerden van zijn tijd, wiens verdiensten op vele terreinen liggen. Zo vond hij onder meer het slingeruurwerk uit en ontdekte hij de maan Titan bij de planeet Saturnus.

    Bekijk details
  • 22. Spinoza

    22. Spinoza

    1632-1677
    Al behoort hij tot de filosofen die het westerse denken hebben gevormd, tijdens zijn leven moest Spinoza zo voorzichtig zijn dat zelfs zijn hoofdwerk, de Ethica, pas na zijn dood werd uitgebracht.

    Bekijk details
  • 23. Slavernij

    23. Slavernij

    1621-1863
    De Nederlandse slavenhandel begon in 1621 met de oprichting van de West-Indische Compagnie en eindigde bijna 250 jaar later met de afschaffing van de slavernij in Suriname.

    Bekijk details
  • 24. Buitenhuizen

    24. Buitenhuizen

    17e en 18e eeuw
    In de Gouden Eeuw lieten vooral rijke Amsterdamse kooplieden langs de Vecht en andere rivieren riante buitenhuizen bouwen, met vaak prachtige tuinen.

    Bekijk details
  • 25. Eise Eisinga

    25. Eise Eisinga

    1744-1828.
    Geïnspireerd door de Verlichting bouwde Eise Eisinga in zijn werkkamer een bewegend model van het zonnestelsel, nu nog altijd het oudste werkende planetarium ter wereld.

    Bekijk details
  • 26. De patriotten

    26. De patriotten

    1780-1795
    Na de bloeitijd van de Republiek werden burgers een politieke macht die zich tegen stadhouder Willem V keerde en ernaar streefde het land tot een politieke eenheid te smeden.

    Bekijk details
  • 27. Napoleon Bonaparte

    27. Napoleon Bonaparte

    1769-1821
    Als keizer bracht Napoleon zowat heel Europa onder zijn gezag. In Nederland introduceerde hij aanvankelijk de monarchie en moderniseerde hij het bestuur en de rechtspraak.

    Bekijk details
  • 28.  Koning Willem I

    28. Koning Willem I

    1772-1843
    Na het congres van Wenen in 1815 werden noord en zuid samen het Verenigd Koninkrijk, onder koning Willem I. Ondanks diens inspanningen de economie te verbeteren, kwam het zuiden in 1830 in opstand.

    Bekijk details
  • 29. De eerste spoorlijn

    29. De eerste spoorlijn

    1839
    Ondanks de aanvankelijke scepsis heeft de komst in 1839 van de trein in Nederland veel bijgedragen tot de ontsluiting van het land en een versnelde industrialisatie ervan.

    Bekijk details
  • 30. De Grondwet

    30. De Grondwet

    1848
    Omdat de Grondwet bepaalt wie de macht uitoefent en hoe dat gebeurt, is het voornaamste wet van een staat. De Nederlandse Grondwet werd ingevoerd in 1798 en herzien in 1815 en 1848.

    Bekijk details
  • 31. Max Havelaar

    31. Max Havelaar

    1860
    De ervaringen van Eduard Douwes Dekker als assistent-resident in Nederlands-Indië vormden de basis voor de felle aanklacht tegen het koloniale regime die hij als Multatuli in de vorm van de roman Max Havelaar zou schrijven.

    Bekijk details
  • 32. Verzet tegen kinderarbeid

    32. Verzet tegen kinderarbeid

    19e eeuw
    Toen kinderen door de Industriële Revolutie ook massaal in fabrieken aan het werk werden gezet, nam het verzet daartegen toe. Het zou tot 1874 duren voordat een wet de inzet van kinderen in fabrieken verbood.

    Bekijk details
  • 33. Vincent van Gogh

    33. Vincent van Gogh

    1853-1890
    Met zijn kleurrijke, eigenzinnige schilderijen en zijn door amoureuze, persoonlijke en zakelijke tegenspoed getekende leven is Vincent van Gogh een van de meest tot de verbeelding sprekende kunstenaars.

    Bekijk details
  • 34. Aletta Jacobs

    34. Aletta Jacobs

    1854-1929
    Haar hele leven heeft Aletta Jacobs gestreden voor de rechten van vrouwen, onder meer voor het in 1919 ingevoerde algemeen vrouwenkiesrecht. Ook als arts kwam ze op voor de belangen van vrouwen.

    Bekijk details
  • 35. De Eerste Wereldoorlog

    35. De Eerste Wereldoorlog

    1914-1918
    Al wist Nederland in 1914 neutraal te blijven, toch zou de Grote Oorlog niet helemaal aan het land voorbijgaan. Ook de Nederlanders voelden steeds meer de consequenties ervan.

    Bekijk details
  • 36. De Stijl

    36. De Stijl

    1917-1981
    Opgericht in de chaos van de Eerste Wereldoorlog, streefden de beweging en het tijdschrift De Stijl naar harmonie door het gebruik van geometrische vormen en van de primaire kleuren en de niet-kleuren.

    Bekijk details
  • 37. De crisisjaren

    37. De crisisjaren

    1929-1940
    Elke dag urenlang aanschuiven in stempellokalen. Dat was het vernederende lot van de steuntrekkende werklozen in de jaren van 1929 tot 1940, die de geschiedenis zijn ingegaan als de crisisjaren.

    Bekijk details
  • 38. De Tweede Wereldoorlog

    38. De Tweede Wereldoorlog

    1940-1945
    Na het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 capituleerde de Nederlandse legerleiding. Het was het begin van de Duitse bezetting van Nederland, die zo’n vijf jaar zou duren.

    Bekijk details
  • 39. Anne Frank / Jodenvervolging

    39. Anne Frank / Jodenvervolging

    1942-1945
    Door de publicatie van het dagboek zij tijdens de onderduik bijhield, groeide Anne Frank uit van een naamloze dode, omgekomen in Bergen-Belsen, tot het internationale symbool van de Holocaust.

    Bekijk details
  • 40. Indonesië 1945-1949

    40. Indonesië 1945-1949

    1945-1949
    Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit, maar pas na twee ‘politionele acties’ en onder grote internationale druk legde Nederland zich daar eind 1949 bij neer.

    Bekijk details
  • 41. Willem Drees

    41. Willem Drees

    1886-1988
    Van 1948 tot 1958 was Willem Drees als minister-president leider van de rood-roomse coalitie. Het waren de jaren waarin de verzorgingsstaat werd opgebouwd, met regelingen als de AOW.

    Bekijk details
  • 42. De watersnood

    42. De watersnood

    1 februari 1953
    De watersnood van 1953 kostte ongeveer 1800 mensen het leven, nog eens 72.000 werden dakloos. De Deltawerken moesten verhinderen dat zich nog eens een ramp van die omvang zou voltrekken.

    Bekijk details
  • 43. De televisie

    43. De televisie

    Vanaf 1948
    In 1948 gestart met experimentele uitzendingen, heeft de televisie vanaf eind jaren ’50 een enorme vlucht genomen. Zowel in tijdsbesteding als in meningsvorming bracht het nieuwe medium ingrijpende veranderingen.

    Bekijk details
  • 44. Haven van Rotterdam

    44. Haven van Rotterdam

    Vanaf circa 1889
    Net als Schiphol is de haven van Rotterdam een mainport, een knooppunt voor de Nederlandse handel met het buitenland. Er wordt dan ook voortdurend gewerkt aan de verdere uitbouw ervan.

    Bekijk details
  • 45. Annie M.G. Schmidt

    45. Annie M.G. Schmidt

    1911-1995.
    De versjes en liedjes, toneelstukken en musicals, verhalen en hoorspelen van Annie M.G. Schmidt waren zo geliefd en tegelijk zo invloedrijk dat zij wel de echte koningin van Nederland werd genoemd.

    Bekijk details
  • 46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    46. Suriname en de Nederlandse Antillen vanaf 1945

    Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk was geworden, is gaandeweg ook de verhouding tussen Nederland en de eilanden van de Nederlandse Antillen in meer of mindere mate aangepast.

    Bekijk details
  • 47. Srebrenica

    47. Srebrenica

    1995
    Dat Dutchbat de genocide op zevenduizend moslimmannen in de door haar beveiligde enclave Srebrenica niet heeft kunnen voorkomen, heeft ook in Nederland diepe sporen nagelaten.

    Bekijk details
  • 48. Veelkleurig Nederland

    48. Veelkleurig Nederland

    Vanaf 1945.
    In de vorige eeuw is het aantal inwoners in Nederland verdrievoudigd, van vijf naar meer dan vijftien miljoen. Vanaf de jaren ’60 is ook de diversiteit van die inwoners sterk toegenomen.

    Bekijk details
  • 49. De gasbel

    49. De gasbel

    1959-2030.
    De gaswinning uit het veld bij Slochteren is de kurk genoemd waarop onze welvaart drijft. Maar de eindigheid ervan en een toenemend aantal bevingen vergen wellicht ingrijpende politieke keuzes.

    Bekijk details
  • 50. Europa

    50. Europa

    Vanaf 1945.
    Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Europese samenwerking gestalte gekregen. Lag het initiatief in 1951 bij 6 landen, inmiddels telt de Europese Unie 27 landen en willen er nog meer toetreden.

    Bekijk details

E-book van de Dag

Het e-bookplatform van de openbare bibliotheek telt momenteel ruim zevenduizend titels. Elke weekdag kiest een enthousiaste lezer daaruit zijn of haar favoriet. Die wordt bekendgemaakt op Twitter. Literatuurplein biedt bij de keuze extra informatie over het boek en de auteur.

Vandaag de favoriet van Gerard van Dijk (Sectorinstituut Openbare Bibliotheken): Publieke werken van Thomas Rosenboom.

Vaktaal (9): Carlos Ruiz Zafón

Wat is het beroepsgeheim van een schrijver? Welke rituelen moet hij of zij afwerken vooraleer aan een boek te beginnen? Waar wordt geschreven? Volgens een vast werkschema of wanneer het maar uitkomt? Op een laptop, met een pen, een potlood…? Moet het stil zijn, of moet er muziek klinken…?

Deze en andere vragen legt Guus Bauer in de serie Vaktaal voor aan een aantal schrijvers. De negende is Carlos Ruiz Zafón.

Leesclubboek van de Maand van Boek-delen

Vijftien jaar heeft Jess Walter geschreven aan Schitterende ruïnes, het verhaal van een onmogelijke maar onverwoestbare liefde die met een tussenpoos van vijftig jaar het landelijke Italië met het hedendaagse Hollywood verbindt.

Voor de bespreking in leesclubs heeft Boek-delen negentien discussietips opgesteld.

Log in

Inloggen

Inloggen hoeft alleen als u een reactie wilt plaatsen of aan een discussie wilt deelnemen.

 

Personaliseer

Personaliseer het Literatuurplein

Bepaal zelf welke rubrieken op de homepage worden getoond.

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Site nieuws

Nieuw: Video van Iris Koppe en Bart Voorsluis met Johan Goossens over Wie heeft er wél een boek bij zich?, een bundeling van de columns over zijn ervaringen als docent in een ROC.
Nieuw: De eenduidigheid van oorlog en marionettenpolitiek versus de diepte en cpmplexiteit van de literatuur in de column van Annemiek Neefjes.
Nieuw: ‘Een schrijver is een eiland,’ aldus de IJslandse schrijver Jón Kalman Stefánsson in een interview met Guus Bauer en Ezra de Haan.
Nieuw: recensies door Guus Bauer van Bloedbroeders van Ernst Haffner, Inktspot! van Aldje Bertrams en Niels Beugeling, Schlump van Hans Herbert Grimm, Mrs Bridge van Evan S. Connell, Huis van herinneringen van Nicci Gerrard, Emiel en zijn detectives van Erich Kästner, De terugkeer van de wespendief van Aimée de Jongh, Alleen in Berlijn van Hans Fallada en Het hout van Jeroen Brouwers, door Ezra de Haan van Bauer maakt vrienden van Guus Bauer en Tempels in woestijnen van Boeli van Leeuwen, door H.A. Hofman van Adolf Hitler van Volker Ullrich en Wat er op het spel staat van Cyrille Offermans en door Elvira van Gool van Haar dag van Gayle Forman.