Literatuurplein.nl
Kom kijken op het Marktplein! Klik hier!
Marktkraam aanvragen
Wachtwoord vergeten?

Controle op menselijke interactie

Nog geen Literatuurplein-account?

Meld u nu aan om gebruik te maken van alle functionaliteit van het Literatuurplein! Klik hier

Selecteer uw favoriete onderwerpen

Reset portlets

Kies een paginakleur

  • Verras mij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
Keuzes verbergen

Canon van de Nederlandse geschiedenis

De Canon van de Nederlandse Geschiedenis bestaat uit vijftig vensters, van de hunebedden tot ‘Nederlanders en Europa’. In deze special wordt bij elk venster een zorgvuldige en steeds te actualiseren selectie van media geboden. De special bevat nu de eerste veertien vensters en wordt de komende tijd verder aangevuld.
Lees meer...

Leesclubboek van de Maand van Boek-delen

Boek van de Maand van Boek-delen is in mei de roman Nacht over Westwoud van Wanda Reisel, een uitgave van Contact, waarin een waarnemend huisarts in het dorp Westwoud te maken krijgt met een uitbarsting van vreemdelingenhaat.

Voor bespreking in een leeskring stelde Boek-delen elf discussietips samen.
Lees meer...

06-03-2009 Patricia de Martelaere overleden

 
Toon volledige grootte
De Vlaamse schrijfster, filosofe en hoogleraar wijsbegeerte Patricia de Martelaere is overleden aan de gevolgen van kanker. Zij werd 51 jaar. Op 16 april 1957 geboren te Zottegem, volgde ze de academie voor piano, viool, gitaar en harp. In 1973 behaalde zij een Eerste Prijs Notenleer aan het Conservatorium te Brussel. In Leuven studeerde ze vervolgens Germaanse talen en filosofie. Met een studie over het scepticisme van de Schotse wijsgeer David Hume promoveerde zij in 1984 tot doctor in de wijsbegeerte. Ze werd hoogleraar wijsbegeerte aan de universiteiten van Brussel en Leuven.

Vervreemding
‘Het is ondenkbaar dat ik niet zou gaan schrijven,’ heeft ze eens gezegd. Toen ze een jaar of dertien was, debuteerde ze met het verhaal ‘Koning der wildernis’. Vanaf 1976 verschenen er met een behoorlijke regelmaat verhalen, essays en kritieken van haar in bladen en boeken. Haar echte debuut in boekvorm was de in 1988 verschenen roman Nachtboek van een slapeloze, in Vlaanderen bekroond met de Debuutprijs en genomineerd voor de eerste NCR Literair Prijs. Een man van middelbare leeftijd die lijdt aan slapeloosheid, vervreemdt in lange en eenzame nachten steeds meer van zijn omgeving. Haar tweede roman, De schilder en zijn model (1989), gaat over de passie en het ondoorgrondelijk labyrint van de liefde.

Paradox
‘Ik zou, mocht iemand mij ernaar vragen, niet weten waar hij over gaat.’ Dat zei De Martelaere over haar vierde roman, De staart (1992). Als romanschrijfster bekommerde ze zich niet of nauwelijks om de vraag of ze werd begrepen. Maar in een essay wilde ze de informatie ‘zo helder en zo interessant mogelijk’ overbrengen. Als essayiste schreef ze vanuit een filosofische invalshoek over thema’s als lezen en schrijven, taal, literatuur, denken, muziek, kunst, liefde, leven, dood. Tot in de titel van de essaybundel Een verlangen naar ontroostbaarheid blijkt dat de paradox in de menselijke natuur en het menselijk denken de kern is van de twaalf korte en lange opstellen die ze bundelde in dit boek, dat in 1993 werd genomineerd voor de AKO-Literatuurprijs. Een aantal van de teksten veronderstelt behoorlijk wat literaire en filosofische voorkennis, maar andere zijn juist heel toegankelijk.

Littekens
Een verlangen naar ontroostbaarheid was niet het eerste boek van De Martelaere dat werd genomineerd voor de AKO-Literatuurprijs. Eerder viel haar die eer te beurt voor de roman Littekens (1990), over Eva en Vincent, twee studenten die er niet in slagen inhoud aan hun relatie te geven. Ondanks het feit dat ze elkaar steeds weer kwetsen, klampen ze zich aan elkaar vast. De paradoxale aantrekkingskracht van de dood die in de essays zo op de voorgrond treedt, heeft in de roman Eva al in de greep. Als studente geneeskunde ziet zij schoonheid niet in wat leeft, maar in de doden in de anatomiezaal. Die zijn voor haar ‘bijna aantrekkelijk’.

Metafysisch ontbreken
‘Ik eet bij voorkeur wat oneetbaar is, zei Godfried strijdlustig. En nog liever eet ik zelfs niets. Het niets, bedoel ik, het metafysische ontbreken, zoals de gaten in de kaas.’ Metafysisch ontbreken is een kernbegrip in Het onverwachte antwoord (2004), de eerste roman van De Martelaere na twaalf jaar. Zes vrouwen proberen greep te krijgen op het wezen van een man die in hun leven een leegte achterliet, op de cover en in het boek verbeeld door het schilderij La réponse imprévue van René Magritte. Die man is Godfried H., een schrijver en docent wiens persoonlijkheid en leven gaandeweg opdoemen uit hun verhalen. De roman werd genomineerd voor de Gouden Uil, de Libris Literatuur Prijs, de AKO-Literatuurprijs en de Vlaamse Cultuurprijs voor proza, maar bij geen van die prijzen leidde dat tot een bekroning.

Wat blijft
Tot de essaybundels die De Martelaere de afgelopen jaren publiceerde, horen Verrassingen (1997), Wereldvreemdheid (2000) en Wie is er bang voor de dood? (2002). Wij denken de maat te zijn van alle dingen, maar weten de dingen dat ook?, vraagt zij zich af in Wereldvreemdheid. Zijn we niet te vervreemd van de wereld om er nog een zinnig woord over te kunnen zeggen? Wat blijft was de titel van haar essay voor de Maand van de Filosofie 2002. In dat jaar verscheen ook Niets dat zegt, een selectie uit haar gedichten uit de jaren 1980-1997. Taoïsme : de weg om niet te volgen (2006) is een inleiding op het taoïsme.

Tekst en copyright: Jef van Gool / Literatuurplein
Personen
Naar het Nieuwsarchief
Reacties
 

Nieuwe boeken

Help

Terwijl ze neerknielde om zijn pols te voelen, zag ze het touw om zijn nek. Het was dik en gevlochten en het lag losjes onder hem, bijna knus verscholen onder zijn arm. Het andere uiteinde lag op een sneeuwbank – nee, daaronder begraven, en aan de andere kant zag ze dat de tak waaraan hij vastzat, was afgebroken.
Snel maakte ze het touw los en vond het kloppende ritme in zijn hals, daarna trok ze de bovenste drukknopen van zijn jas open in de hoop dat hij zo beter zou kunnen ademen. Zijn gezicht was niet blauw. Hij was ongeveer van haar leeftijd, in de dertig, zijn korte, golvende bruine haar doorschoten met grijs. Nog steeds gingen zijn ogen niet open. Moest ze hem een tik op zijn wang geven? Hartmassage? Ze duwde hem voorzichtig op zijn rug. ‘Monsieur?’ zei ze nog eens. Hij bewoog niet.

Het jaar dat ik (2x) moeder werd

Naast me lag een groot, maar toch heel klein ventje met een flinke neus, kleine oren, pluizig haar en ogen die ik nog niet open had gezien. En een bijoor - was dat was, had ik vandaag geleerd: een heek klein pieletje aan zijn linkeroor, het schattigste pieletje dat ik ooit had gezien. De hele nacht bleef ik wakker, niet moe, echt klaarwakker. Ik keek naar mijn slapende zoon. Dat ik zo veel liefde zou kunnen voelen voor iemand die ik nog maar een paar uur kende, had ik nooit gedacht, al was het me door iedereen voorspeld. Dat die liefde elke dag nog groter en alomvattender zou worden, wist ik toen nog niet eens.
En een jaar en drie weken later deed ik het allemaal nog eens over. Al was het dit keer heel anders. Een geplande keizersnede geeft je een lam-naar-de-slachtersbankgevoel, maar met omgekeerde uitkomst: nadat je op de bank bent neergelegd en opengesneden, ga je niet dood, maar er komt nieuw leven uit je tevoorschijn.

In een mens

Russell stierf in Larry’s armen; ik weet vrijwel zeker dat Larry zou willen dat het andersom was geweest. (‘Hij woog bijna niets meer,’ zei Larry.) Tegen die tijd gingen Larry en ik ook op bezoek bij vrienden in het St. Vincent’s-Ziekenhuis. Zoals Larry al had voorspeld werd het zo druk in het St. Vincent’s dat je niet bij een vriend of een ex-geliefde op bezoek kon gaan zonder er iemand anders die je kende aan te treffen. Je stak je hoofd om de hoek van een deur en zag iemand liggen van wie je helemaal niet wist dat hij ziek was; Larry beweerde dat hij meer dan eens iemand had zien liggen van wie hij niet eens wist dat hij homo was.
Vrouwen kwamen tot de ontdekking dat hun man iets met andere mannen had gehad - pas op het moment dat hij stervende was. Ouders kwamen tot de ontdekking dat hun jonge zoon stervende was terwijl ze nog niet eens wisten (of hadden bedacht) dat hun kind homo was.

Erfgename van de graal

Ondanks haar paniek merkte ze dat ze opmerkelijk teleurgesteld was. Er was niets te vinden van wat ze zich had voorgesteld: geen schatten zoals in het voorvertrek, geen oude boeken vol magie of wijsheid; geen goudschat. Het leek meer iets wat je overhield na een zolderopruiming. Een verweerde leren koker waar misschien een telescoop in had gezeten, en een vierkanten kartonnen doos op een laag randje. Ze sprong op de bodem van de kuil. De koker was lichter dan ze had verwacht. Ze schudde er zachtjes mee, maar erbinnen bewoog niets. Was hij leeg? Ze stak hem in haar rugzak. Ze zette haar handen op de doos. Die voelde koud aan, zelfs door het karton heen. Ze kon zien dat hij zwaar was. Ze schoof haar vingertoppen eronder en lichtte hem van zijn voetstuk. Ze zou nooit weten wat ze verkeerd had gedaan - alleen dat ondanks al haar voorzorgsmaatregelen en voorbereidingen haar ergens op een of andere manier iets was ontgaan. De valdeuren sprongen dicht, of probeerden dat althans.

Post mortem

Na tien jaar schrijven, na vijf boeken, moest hij zich nog steeds tevredenstellen met kleine blijken van welwillendheid, met dineetjes midden in de week met Estse schrijvers die hier vier weken in een kasteel resideerden, en morgenavond vermaakt dienden te worden op een cultureel verantwoorde wijze. Een uitwisseling van intellectueel kapitaal. Hoeveel van zijn collega’s hadden niet meteen voor de eer bedankt, voor men, uiteindelijk, aan hem had gedacht, aan Steegman, altijd erkentelijk? … Het stond in de sterren geschreven dat hij naast de man met de neusknobbel aan tafel zal komen te zitten. Gedurende de hele maaltijd kan hij van nabij de uitwas bestuderen. Het ontneemt hem alle appetijt en doet hem midden in de nacht met een schreeuw ontwaken uit de ergste nachtmerrie sedert lang.

Video's


Corine Kisling (Iris en Klaas Koppe, 13-05-2012)

Met Corine Kisling en Paul Verhuyck bij de Hedwigepolder en in hun woonplaats Graauw in het land van Reinaert.

 

Meer video's