Meer Literatuurplein
Kom kijken op het Marktplein! Klik hier!
Selecteer uw favoriete onderwerpen
Kies een paginakleur
- Verras mij
03-12-2009 Servische schrijver Milorad Pavic overleden
| In een interview met HP/De Tijd in 1989 kon de Servische schrijver Milorad Pavic een grote diversiteit aan talen, culturen en godsdiensten binnen één natie nog ‘een verrijking’ noemen. In zijn roman Het Chazaars woordenboek had hij dan ook willen waarschuwen voor ideologieën als de grootste bedreiging van die rijkdom. ‘Ideologieën leiden vaak regelrecht naar het graf.’ Daarbij verwees hij naar Rusland en naar zijn eigen land. ‘Dat is ook een lappendeken van verschillende culturen, waar de Serven worden onderdrukt.’ Twee jaar later begon de oorlog in Joegoslavië. Lexiconroman ‘Ik wil de leescultuur veranderen.’ Dat ambitieuze streven stond Pavic voor ogen bij het schrijven van de ‘lexiconroman’ Het Chazaars woordenboek (1984). De roman is inderdaad opgebouwd als een lexicon. Daarmee wilde hij de traditie doorbreken de lectuur van een boek te beginnen op de eerste pagina en te eindigen op de laatste. De lezer moet zelf de onderbroken verhaallijnen en de over verschillende lemma’s verspreide informatie tot één geheel smeden. ‘Hij kiest zijn eigen ingang, richting en perspectief en maakt zo zijn eigen boek. Lezers hebben veel meer fantasie dan men denkt.’ Mannelijk en vrouwelijk exemplaar Die creativiteit van de lezer trachtte hij verder te stimuleren door Het Chazaars woordenboek uit te brengen in twee versies: ‘een vrouwelijk exemplaar’ en ‘een mannelijk exemplaar’. Het was niet zijn streven dat mensen de beide versies zouden lezen, wel dat mensen die ieder een verschillende versie hadden gelezen, hun leeservaringen zouden uitwisselen, ‘zodat er weer een heel nieuw boek ontstaat’. Veel verschil is er overigens niet tussen het mannelijk en het vrouwelijk exemplaar. Slechts één passage (op pagina 252), vijftien regels lang, is in beide versies verschillend. Drie godsdiensten De Chazaren leefden van de zevende tot de tiende eeuw in het gebied tussen de Zwarte en de Kaspische Zee, de huidige Kaukasus. Ze zijn een mythe geworden in de geschiedenis omdat ze nauwelijks sporen hebben achtergelaten. Eén gebeurtenis staat in de roman centraal: ‘de Chazaarse polemiek’ over de keuze van het volk tussen de islamitische, de christelijke en de joodse godsdienst. De khagan, leider van de Chazaren, nodigt daartoe een vertegenwoordiger van elk van die godsdiensten uit. Bepalend voor de keuze zal de verklaring zijn die zij geven van een droom. De roman is opgedeeld in drie boeken (het rode, het groene en het gele boek) die de Chazaarse polemiek respectievelijk vanuit de christelijke, de islamitische en de joodse bronnen benaderen. Horizontaal en verticaal Over Milorad Pavic is weinig bekend. ‘Ik heb geen biografie, alleen een bibliografie,’ zei hij bij een bezoek in 1989 aan Nederland. Hij was toen hoogleraar Servische literatuurgeschiedenis aan de universiteit van Belgrado. Verder is er nog één roman van hem in het Nederlands vertaald: Landschap geschilderd in thee (1988), een speels relaas over een architect en zijn geliefde, dat net als een kruiswoordraadsel zowel ‘verticaal’ als ‘horizontaal’ kan worden gelezen. Pavic, de meest vertaalde Servische schrijver, is op 30 november in Belgrado aan de gevolgen van een hartaanval overleden. Hij is 80 jaar geworden. Tekst en copyright: Jef van Gool / Literatuurplein (Bron: LiTTerair) |