Meer Literatuurplein
Kom kijken op het Marktplein! Klik hier!
Selecteer uw favoriete onderwerpen
Kies een paginakleur
- Verras mij
04-07-2010 Beryl Bainbridge overleden
| Er gaan nogal wat mensen dood in het werk van Beryl Bainbridge. Desondanks valt er bij het lezen van haar romans veel te glimlachen voor wie houdt van sociale komedies waarin het dagelijks leven op ironische wijze wordt beschreven. Over het algemeen schreef zij vlot lezende romans die worden getypeerd door een sterke ‘plot’, levendige dialogen en een scherp oog voor bizarre details. Zo schetste zij in De naaister (The Dressmaker, 1973) het nog door Victoriaanse benepenheid beheerste armoedige arbeidersmilieu in Liverpool. Eigen ervaringen In die stad is zij vrijdag, 75 jaar oud, aan kanker overleden. Ze werd er ook geboren, in 1934, als dochter van een zakenman. Na een korte carrière als actrice bij het Liverpool Repertory Theatre verscheen in 1967 de eerste van haar vele romans: A Weekend With Claude, waarin een antiekhandelaar enkele vrienden voor een weekend bij hem thuis uitnodigt. De aanvankelijke feeststemming duurt maar heel even. In veel van haar vroege romans zijn nogal wat autobiografische elementen verwerkt. ‘I'm not very good at fiction,’ zei ze zelf daarover. ‘It's always me and the experiences I have had.’ Naast dood en geweld is het falen van familierelaties een terugkerend thema. Behalve haar roerige jeugdervaringen zal ook het feit dat haar schoonmoeder ooit een revolver op haar heeft gericht, hierbij een rol hebben gespeeld. Dramatische verwikkelingen Haar doorbraak kwam in 1972 met Harriet Said…, waarin de romantische fantasieën van twee Engelse schoolmeisjes tot dramatische verwikkelingen leiden. Met Lieve William (Sweet William, 1975), over een schrijver die door zijn kinderlijke rechtlijnigheid de ene na de andere vrouw voor zich weet te winnen, en De jonge Adolf (Young Adolf, 1978) verstevigde zij haar reputatie. Die laatste roman gaat over de vijf maanden die Hitler omstreeks 1912 in Liverpool bij zijn halfbroer Alois zou hebben gewoond. Daar probeert hij zich ondanks zijn hallucinaties, nachtmerries en hysterische driftbuien staande te houden. Tragikomisch Haar eigen ervaringen bij het toneel waren de inspiratiebron voor Een ongelofelijk groot avontuur (An Awfully Big Adventure, 1989). Daarin werkt Stella bij een toneelgezelschap dat een opvoering van Peter Pan voorbereidt. De betrekkingen tussen de leden van het gezelschap staan in deze tragikomische geschiedenis centraal. Gelukkige relaties komen niet voor omdat, zoals een Engelse recensent het formuleerde, de roman gaat over ‘people who love people who love somebody else’. Het troosteloze, verwoeste Liverpool van 1950 dat Bainbridge zich herinnerde uit haar jeugd, wordt in deze roman treffend beschreven, terwijl anekdotes over wat er ‘achter de coulissen’ gebeurt, zorgen voor menige komische noot. IJselijk Bainbridge schreef ook historische romans, vaak over rampen die zich in het Britse verleden hebben voltrokken. De laatste verjaardag : Scotts fatale poolreis (The Birthday Boys, 1991) vertelt het verhaal van de vijf mannen die in maart 1912 van ontbering stierven tijdens de expeditie van kapitein Robert Falcon Scott naar de Zuidpool. In deze indrukwekkende roman krijgen de vijf expeditieleden een eigen stem. In vijf monologen - op ieders jaardag een – wordt de vernislaag van deze geromantiseerde geschiedenis geschraapt. Wat rest is een verhaal dat met recht ijselijk mag worden genoemd. Dilemma Met The Dressmaker stond Bainbridge in 1973 voor het eerst op de shortlist van de Booker Prize. Ook een jaar later en in 1990 werd zij voor de prijs genomineerd, respectievelijk met The Bottle Factory Outing (Het uitstapje van de flessenfabriek, waarin een dagje uit dat twee Engelse vrouwen organiseren voor hun Italiaanse collega's op de flessenfabriek, uitloopt op een fiasco) en An Awfully Big Adventure. Een vierde nominatie kreeg zij voor Every Man For Himself (1996), waarin zij de lijn voortzette van The Birthday Boys. Het drama met de Titanic voltrok zich in april 1912, nauwelijks een maand na het tragische einde van de expeditie van Scott. De titel doet vermoeden dat alle opvarenden in de ultieme momenten alleen vechten voor hun eigen hachje. Maar als niets minder dan het leven op het spel staat, strijdt niet ieder louter voor zichzelf. Dit dilemma waarvoor de opvarenden zich geplaatst zien, is het sleutelmoment van de roman. Booker’s Bridesmaid Een vijfde en laatste nominatie voor de Booker Prize kreeg Bainbridge, inmiddels getooid met de wat navrante koosnaam ‘Booker’s Bridesmaid’, wederom voor een historische roman, voor Master Georgie (1998), onder dezelfde titel in vertaling verschenen. Daarin is zij wat dieper in het verleden afgedaald, naar het midden van de 19de eeuw, de tijd van de oorlog op de Krim (1853-1856). In zes episodes wordt door drie verschillende personages het verhaal verteld van George Hardy, de oudste zoon van een rijke koopman in Liverpool. Als arts voelt hij zich geroepen zijn medische gaven in te zetten op de Krim, waar cholera en honger de oorlog beheersen. Ook al worden veel oorlogshandelingen niet direct beschreven, toch zijn de gruwelijke effecten ervan intens voelbaar. Al behoorde zij tot de topfavorieten, ook voor deze roman zag Bainbridge de Booker aan zich voorbijgaan. Tekst en copyright: Jef van Gool / Literatuurplein |