Kinderen vertrouwd maken met taal en verhalen
| WebColumn 77 |
| Annemiek Neefjes |
| (25 februari 2010) |
Om de week lees ik op een basisschool met kinderen van rond de acht jaar; zij lezen en ik luister. Ik doe dat om de juf te ontlasten. Zij heeft simpelweg geen tijd om met alle kinderen individueel te gaan zitten. Ik houd het leesniveau in de gaten: snappen ze woorden, hoe lange zinnen kunnen ze al lezen, dat soort dingen.
Dit doe ik nu drie jaar met dezelfde kinderen. Ik maak ze dus mee vanaf het eerste moment van leren lezen, in Groep 3. Het is wonderbaarlijk mooi om ze van zo dichtbij te mogen volgen. De meeste kinderen lezen inmiddels prima. Maar het viel me op dat ze het moeilijk vinden om over het boek te praten.
Dat zijn ze niet gewend. Als ik iets vraag kijken ze me verbaasd aan. Of ze het boek spannend, gek, leuk, saai vinden: ze zeggen het niet te weten. Waar het verhaal over gaat: zijn ze vergeten. Ze lezen vaak wel maar denken lang niet altijd na over wát ze lezen. Terwijl, zoals een kind zegt in Vertel eens van Aidan Chambers: ‘Je weet pas wat je van een boek vindt als je erover hebt gepraat.’ Chambers merkt op dat kinderen vaak denken dat er maar één goed antwoord is en dat de juf of meester (of leesmoeder) dat antwoord weet. Ze durven niet vrijuit te spreken.
Het kan dus geen kwaad om kinderen uit te leggen dat over boeken praten iets heel anders is dan een som maken. Sinds ik dit heb gedaan gaat het praten steeds makkelijker. Ze zeggen nu soms dat ze iets niet snappen of moeilijk vinden en we kunnen enorm genieten van een geslaagde passage. Ze zoeken nu als vanzelf naar woorden om mij uit te leggen waarom zij iets goed of minder goed vinden. Langzaam maar zeker beginnen kinderen spontaan vragen te stellen - als uitnodiging aan zichzelf om over het verhaal na te denken.
Mede dankzij mijn ervaring als ‘leesmoeder’ ontdekte ik hoe kinderen in de greep van boeken kunnen raken. Kort geleden richtte ik met een compagnon stichting De Schoolschrijver op, met als doel een kinderboekenschrijver een jaar lang aan een basisschool te koppelen. Komende maand start een pilot met schrijfster Lydia Rood. Want wie beter dan een schrijver kan de nieuwsgierigheid naar boeken opwekken?
De pilot is op twee basisscholen in Amsterdam Nieuw West, scholen met een taalachterstand zoals dat heet. Weinig van deze kinderen zullen thuis een boekenkast hebben. ‘Perhaps it is only in childhood that books have any deep influence on our lives,’ schreef Graham Greene in zijn essay ‘The Lost Childhood’. Hij meent dat na de jeugd boeken vooral nog een bevestiging zijn van wat we al denken.
De scholen die aan de pilot meedoen zijn enorm enthousiast. Zij oefenen de kinderen in het technisch taalonderwijs, maar wat is techniek zonder bezieling, wat is ontwikkeling van woordenschat zonder verbeelding? Kunst, literatuur, zien deze scholen gelukkig niet als een extraatje maar als een voorwaarde om kinderen zich thuis te laten voelen in de taal en in verhalen.
En wie eenmaal met boeken vertrouwd is komt er nooit meer vanaf. Ik merkte het bij mijn dochter van vijf, op wie ik laatst behoorlijk boos was. Ik riep: ‘Je gaat vanavond zonder verhaaltje naar bed!’ Haar wereld stortte in - zoveel was wel duidelijk. ‘Maar dan kan ik niet slapen!’ riep ze huilend en ze smeekte: ‘Kan je niet iets anders bedenken?’ Ik had spijt als haren op mijn hoofd. ‘Met twee verhaaltjes naar bed!’ riep ik en toen klaarde haar gezicht gelukkig weer op. |
|
