Maarten Asscher
Video door: Iris en Klaas Koppe
Wat is Nederland voor land als je je rond het thema water in de geschiedenis, de cultuur en het landschap ervan gaat verdiepen? H2Olland is het resultaat van de persoonlijke zoektocht die Maarten Asscher in een mengeling van trots en ironie, van nieuwsgierigheid en verwondering heeft ondernomen naar een antwoord op die vraag. Daarbij gaat het hem onder meer om de Afsluitdijk, ‘een genadeloos naakt mes in het water’, om Pampus, de Velsertunnel, de rivierbruggen over de Maas, de Rijn en de Waal en om natuurlijke fenomenen als Schiermonnikoog en het voormalig eiland Schokeiland. Achter de bekende clichés daarover gaan schitterende verhalen schuil, met echte helden en heldinnen. Die heeft hij willen behoeden voor de vergetelheid.
Opname: Afsluitdijk, 23 mei 2009

Jan-Hendrik Bakker
Video door: Iris en Klaas Koppe (Datum opname: 24-10-2011)
Door het schrijven van Welkom in Megapolis : denken over wonen, stad en toekomst (2008) is de filosoof Jan-Hendrik Bakker zich gaan interesseren voor de betekenis die plekken hebben voor mensen. Dat voerde hem naar een ander begrip, een abstract begrip dat tegelijk de basis is van ons leven en denken: grond. Bij het schrijven van beschouwingen daarover ontdekte hij dat hij niet achter zijn bureau kon blijven zitten, dat hij moest spreken met mensen die als het ware proefondervindelijk met grond te maken hebben, met stadsarcheologen maar ook met begrafenisondernemers en doodgravers.
Mensen zouden zich meer moeten realiseren wat grond voor hen betekent. Dat grond ook een mentale betekenis kan hebben, illustreert hij op de plek bij de Nieuwe Kerk in Den Haag waar Spinoza korte tijd begraven heeft gelegen. Voor hem heeft die plek te maken met het lot van de Wassenaarse dichteres en tekenares Rietje Raaphorst, over wie hij in Grond het essay ‘Zandkorrels : over Spinoza en een verlamde dichteres’ schreef. Ernstig ziek, wist zij dat ze heel vroeg moest sterven. De titel van het essay verwijst naar een song van Bob Dylan, ‘Every Grain of Sand’. Alles in deze wereld hangt met elkaar samen, tot in de kleinste details.

Gerbrand Bakker
Video door: Iris en Klaas Koppe
De teller staat voor Gerbrand Bakker inmiddels op dertig. Dertig vertalingen en aangekondigde vertalingen van Boven is het stil. Het winnen van de wereldwijd hoog aangeschreven International IMPAC Dublin Literary Award is niet vreemd aan dit succes. Het heeft de schrijver in het buitenland bekender gemaakt dan in eigen land. Een paar maanden nadat in 2006 zijn debuutroman was uitgekomen en hij zich schrijver mocht noemen, voltooide hij de driejarige opleiding tot hovenier. Hij was die begonnen omdat hij ‘iets met bomen’ heeft. Als schrijver rest hem nu slechts de tijd om ‘eindredacteur van tuinen’ te zijn. Hij houdt van het Westfriese landschap, maar eigenlijk vooral van de lucht erboven, van de ruimte, van de leegheid. Die is in wezen niet anders dan de ruimte in Wales, waarover het gaat in zijn nieuwe roman De omweg.
Schrijver, hovenier en tot 2002 wedstrijdschaatser. Gecoacht door Gerard Kemkers, reed hij in Collalbo de 10 kilometer in 16.37.42, waarmee hij 927ste staat op de all time ranglijst van alle Nederlandse schaatsers. Eigenlijk vooral sprinter deed hij 41.92 over de 500 meter en 2.11 over de 1500 meter. Nu geeft hij op de Jaap Edenbaan elke dinsdag schaatsles.
Opname: Jaap Edenbaan, 30 november 2010 / Zuiderwoude, 3 december 2010.

Guus Bauer
Video door: Iris en Klaas Koppe (Datum opname: 16-09-2011)
‘Je kunt er beter zevenduizend omleggen dan eentje.’ Dat kreeg een advocaat die vaak voor het Strafhof in Den Haag werkt, te horen van een ‘gewone’ moordenaar. Die verwees daarmee naar de omstandigheden in het Paviljoen in Scheveningen waar de verdachten van misdaden tegen de menselijkheid zich ophouden. Staande voor de gevangenis in Scheveningen, vertelt Guus Bauer over zijn nieuwe roman Dictators op de thee. Daarin brengt hij alle dictators van de wereld samen in een geïsoleerd flatgebouw in de oerbossen van Tsjecho-Slowakije. Hoe gedragen de Mugabes en Kim Jung-uns van deze wereld zich als ze geen macht kunnen uitoefenen over hun omgeving en uniformen moeten maken voor de VN? Dat flatgebouw bestaat overigens echt. Eind jaren ’60 werd het gebouwd voor de inwoners van drie gehuchten die plaats moesten maken voor een militair terrein. Dictators op de thee past, na De tuinman van Niemandsland en Heimwee heeft een kleur, in het rijtje boeken van Bauer over het Oostblok en de val van de Muur. Hij vertelt ook waarom zijn toch al niet geringe drive om te lezen en erover te schrijven nu nog veel groter is dan anders. De afgelopen maand heeft hij niet minder dan 22 auteurs geïnterviewd.

J. Bernlef
Video door: Iris en Klaas Koppe
Bernlef improviseert op de Frank Sinatra-song Thanks for the Memories en bekijkt de foto die Klaas Koppe van hem en zijn ouders maakte bij de uitreiking van de P.C. Hooftprijs 1994 in het Letterkundig Museum.
Opnamedatum: 14 februari 2008.

Wim de Bie
Video door: Iris en Klaas Koppe
Voor Meneer Foppe & de hele reutemeteut heeft Wim de Bie een keuze gemaakt uit de eerdere boeken over Meneer Foppe, aangevuld met zestig nieuwe stukken. Hij schrijft al dertig jaar over deze man die wel eenzaam is maar volstrekt niet zielig. Zolang hij maar niks met de mensen te maken heeft, voelt hij zich prima.
In een aantal opzichten is Meneer Foppe zijn alter ego. Ook hij voelt zich ongemakkelijk tussen de mensen. Dat mensenschuwe zit hem zelfs in de genen. Wat hij zelf meemaakt, heeft hij in Meneer Foppe uitvergroot. Doordat hij al sinds 1965 voor de camera staat, durft hij wel meer. In het gewone leven gaat hij een beetje gebogen door de straten, maar voor de camera kan hij een rol spelen. Van zijn honderden types waren het de outcasts die het dichtst hem stonden, zoals de zwerver Dirk, Walter de Rochebrune die in het tuinhuis bij zijn moeder woont en Meneer Foppe die ook een buitenbeentje is.
Opname: Bussum, 27 april 2009.

Antoine Bodar
Video door: Iris en Klaas Koppe
Aan de vooravond van een Boekenweek die in het teken staat van de dieren, gaat Antoine Bodar op bezoek in Artis. Het geluid van de dieren daar drong door tot het appartement aan de Plantage Kerklaan 43, drie hoog, waar Gerard Reve tot 1969 woonde en twintig jaar later zijn roman Bezorgde ouders situeerde. Deels schertsend, deels ernstig meende Reve dat er Katholieke Dieren zijn, zoals de papegaai die immers ‘Ave’ kan zeggen. Wandelend door Artis gaat Bodar verder in op het ezelproces (‘Je moet dat gedicht in beelden zien, de dood van de literatuur is de letterlijkheid.’), het vegetarisme, de ambivalente houding in de bijbel tegenover dieren, de poëzie in het scheppingsverhaal, de onschuld die we als mensen hebben verloren en trekt hij een parallel tussen een panter in Artis en een katholieke priester.
Opnamedatum: 24 februari 2009

Arie Boomsma
Video door: Iris en Klaas Koppe
Voor Arie Boomsma die eind oktober als romanschrijver debuteert met De relishow, is schrijven niet wezenlijk anders dan televisieprogramma’s maken. Hij hoopt mensen ermee aan het denken te zetten, te inspireren om anders naar de dingen te kijken. Literatuur moet je van ideeën kunnen bevrijden, een nieuwe visie kunnen bieden, zonder ook maar enigszins dogmatisch te worden. Zijn visie op de maatschappij heeft hij in de roman verpakt in een verhaal over een door het publiek op handen gedragen evangelist die optreedt, zoals hij dat zelf omschrijft, onder een artiestennaam.
De idealistische kant van het geloof komt zo samen met de glamour, het showelement, het louter aan roem ontlenen van autoriteit. De roman is niet zonder humor, al is Boomsma zich terdege bewust van het steeds groter spanningsveld tussen religie en humor. Humor over religie kan snel ontaarden in spot. Door het maatschappelijke aspect, de visie op de samenleving, is de roman niet alleen interessant voor mensen die geloven. ‘Hij is veel breder.’
Opname: Marken, 22 augustus 2011

Hafid Bouazza
Video door: Iris & Klaas Koppe
Hafid Bouazza over zijn Arabische bibliotheek, waarvan de eerste drie delen nu in een cassette zijn verzameld en het vierde deel zomer 2008 uitkomt.
Opnamedatum: 20 april 2008.

Wim Brands
Video door: Iris en Klaas Koppe
Opgegroeid in een Gelders gehucht, in een huis zonder boeken, is Wim Brands op zijn veertiende veel gaan lezen, vier tot vijf boeken per week. Van meet af aan heeft lezen hem de mogelijkheid geboden te verdwijnen in andere werelden en stemmen te horen van mensen buiten zijn eigen omgeving. Lezen leert je bovendien wat tegenspreken is. Dat is voor hem ook het mooie van interviewen. Je begint met een vraag en eindigt met weer andere vragen.
Wandelen door Amsterdam biedt hem de kans het gedicht te corrigeren waaraan hij in zijn hoofd werkt. Voetstappen hebben direct te maken met het ritme van een gedicht. Als hij voelt dat het af is, dan pas schrijft hij het op. Het deel van Amsterdam waar hij met zijn hond Diesel wandelt en de mensen die hij er ontmoet, hebben hem de inspiratie geboden voor een tiental gedichten in Neem me mee, zei de hond, zijn nieuwe, eind september te verschijnen bundel.
Opname: Amsterdam, 11 juni 2010.

Stefan Brijs
Video door: Iris en Klaas Koppe
Met spanning wordt uitgekeken naar de nieuwe roman van Stefan Brijs, zes jaar na zijn terecht zo veelgeprezen De engelenmaker. Op 12 oktober verschijnt bij uitgeverij Atlas Post voor mevrouw Bromley, waarvan de kiem werd gelegd toen hij een reportage zag over de Eerste Wereldoorlog. Daarin censureerde een Engelse officier de brieven die de manschappen naar huis schreven. Al te negatieve berichten moesten worden vermeden, net zoals elke soldaat die het leven liet, achteraf aan het thuisfront als een held werd voorgespiegeld. In de geschiedenis van twee Engelse jongens die in de loopgraven belandden, wilde Stefan Brijs het werkelijke verhaal vertellen van deze oorlog die zich voor velen vier jaar lang op een paar vierkante meter heeft afgespeeld. Honderdduizenden lieten daarbij het leven. De hoofdpersonages zijn fictief, maar wat ze meemaken, is echt gebeurd. De waanzin van de oorlog, beleefd door iemand die niet heeft bestaan, maar die evengoed een van die duizenden jongens op de eindeloze kerkhoven had kunnen zijn.
Opname: Ieper en Poperinge, 19 augustus 2011.

Jeroen Brouwers
Video door: Iris en Klaas Koppe
In feite is het een schrijnend boek, aldus Jeroen Brouwers over Sisyphus’ bakens, het achtste deel in zijn reeks Feuilletons. Dat tragische zit in de bovenstroom: wat een rotzooi, daar in die regionen. Hij kreeg ermee te maken nadat hem in april 2007 was verteld dat zijn oeuvre werd bekroond met de Prijs der Nederlandse Letteren. Voor de camera vertelt hij waarom hij die prijs uiteindelijk heeft geweigerd. Dat was niet om het geldbedrag, hoewel hij dat voor een oeuvreprijs eerder een belediging dan een eerbetoon vindt. Hij schreef zijn ‘vloekschrift’ volgens de eisen van de polemiek, waarvan de voornaamste is: niet liegen. Een tweede eis is dat een polemiek zoiets moet zijn als vuurwerk: geknal, lichtspetters en veel hilariteit. ‘Je moet lachen en het moet scherp zijn en tegelijk vilein. En dat is waarom je mijn boek moet lezen.’
Opname: Zutendaal, 20 maart 2009

Jeroen Brouwers
Video door: Iris en Klaas Koppe
Jeroen Brouwers op een historische plek in zijn leven: het voormalige jongenspensionaat in Bleijerheide, waar hij van 1953 tot 1956 verbleef en waar de zekerheid in hem rijpte dat hij schrijver zou worden.
Opnamedatum: 22 april 2003.

Tsead Bruinja
Video door: Iris en Klaas Koppe
Tsead Bruinja schrijft zowel in het Fries als in het Nederlands gedichten. Op het platteland bij Holwerd vertelt hij over zijn keuzes en overwegingen daarbij.
Opnamedatum: 11 augustus 2008.

Remco Campert
Kees van Kooten
Video door: Iris en Klaas Koppe
Remco Campert heeft het gevoel dat hij altijd een jaar of zeventien is gebleven, de leeftijd van een weifelende, gretige puber. Zestien, zeventien, dat zijn ook Mees, Boelie en Panda in Het leven is vurrukkulluk, het boek dat is ontstaan tijdens een mooie zomer in Amsterdam. Hij woonde toen met een vriend tijdelijk in een huis aan de rand van het Vondelpark en beleefde er, nog vóór Provo, de zomer van een nieuwe jeugd die in opkomst was. Dat gevoel van relaxedheid vertaalde zich in een zin, ‘Het leven is verrukkelijk.’ Al snel werd dat ‘Het leven is vurrukkulluk,’ uitgesproken door een jong meisje, Panda. Toen die zin en het meisje er eenmaal waren, schreef hij het boek in een week of drie.
Een boek waar Kees van Kooten heel veel aan te danken heeft. Voor hem zijn de jaren ’60 door Campert begonnen. Hij was het die het gevoel voor humor bij jongeren, ‘hun gereedschapskist aan woorden’ heeft uitgebreid. Het leven zoals je dat wilde leven, dat vond je voor het eerst terug in Het leven is vurrukkulluk. Er was toen echt een waterscheiding tussen de jongens die Campert lazen en er om moesten lachen en de overigen. Van Kooten heeft dat verwoord in het gedicht ‘Leeflezen’, dat hij voordraagt in deze video die Iris en Klaas Koppe backstage maakten in het DeLaMar Theater bij de voorstelling van Saint Amour.
Opname: DeLaMar Theater Amsterdam, 14 februari 2011

S. Carmiggelt
Video door: OBA
Registratie van de middag ter ere van de 20ste sterfdag van Simon Carmiggelt op 20 november 2007 in het Theater van ’t Woord in de Openbare Bibliotheek Amsterdam.

Paulien Cornelisse
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘U bent toch die vrouw van Paul de Leeuw,’ kreeg Paulien Cornelisse vaak op straat te horen nadat de presentator in zijn programma een keer of vier had gezegd dat hij haar boek Taal is zeg maar echt mijn ding oprecht leuk vond. Het effect bleef niet uit. Vanuit het niets kwam het boek binnen op de zevende plaats in de Bestseller 60, om daarna door te stoten naar de eerste plaats. Voor Paulien Cornelisse die bovendien het afgelopen seizoen met haar eerste cabaretprogramma de theaters inging, is taal het alibi om het te hebben over allerlei dingen die haar bezighouden. Anderzijds is taal voor mensen ook het medium bij uitstek om dingen te verhullen.
Opname: Amsterdam, 25 mei 2009.

Jan Cremer
Video door: Iris en Klaas Koppe
Van kleins af aan stond het voor Jan Cremer vast dat hij niet zou ondergaan in de anonimiteit, dat hij bekend zou worden, zijn naam zou graveren in de aardbol. Toen hij een jaar of vijftien was, waren zijn plannen al concreter. Hij zou zijn autobiografie schrijven, het verhaal van zijn jeugd en zijn familie, en zou die beginnen met ‘Ik werd geboren…’ Cruciaal daarin was het woord ik, waarmee hij later ook de titel van die autobiografie zou beginnen. ‘Ik doe niet aan valse bescheidenheid,’ aldus Cremer die vertelt hoe hij altijd álles, zijn hele leven, in zijn werk heeft geïnvesteerd (‘Kunst is hongeren, in alle opzichten, in alle eenzaamheid.’), hoe Ik Jan Cremer tot stand is gekomen en hoe het, ondanks alle aanvankelijke tegenstand, kon uitgroeien tot Het Debuut van de Eeuw.
Zie ook het nieuwsbericht over de veiling van het typoscript van Ik Jan Cremer.
Opname: Amsterdam, 14 september 2010

Adriaan van Dis
Video door: Iris en Klaas Koppe (Datum opname: 18-11-2011)
‘Ik weet niet of het lukt ooit ergens thuis te zijn. Als ik iets ben, dan een zwerfhond. Het mooiste dorp is het dorp onder je schedeldak. Het mooiste landschap is het landschap met je ogen dicht.’ Het landschap dat Adriaan van Dis overal met zich meedraagt, is het landschap met de duinen bij Bergen aan Zee, waar hij geboren en getogen is. Dat landschap van zijn jeugd is verbonden met de herinneringen aan zijn familie, die hij, hoe bizar ook, blijft koesteren. Hun verhalen hebben hem geïnspireerd tot het maken van de serie Van Dis in Indonesië die hij momenteel aan het monteren is, waarin hij het Indië van zijn ouders confronteert met het moderne Indonesië. ‘Met een fotoalbum uit Bergen aan Zee ga ik de rimboe in.’ Het was ook in Bergen dat hij als kind door een boek van zijn grootvader met foto’s van mensen met allerlei verschrikkelijke kwalen gefascineerd raakte door het afwijkende. Die fascinatie heeft hij nu vorm kunnen geven in de expositie ‘Enge dingen’ in museum Meermanno. Ook in het aangetaste lichaam, in het monsterlijke, ziet hij het menselijke. Op zijn reizen heeft hij altijd gezocht naar gebieden waar kleuren tegen elkaar aanwrijven. In Parijs voert hem dat naar de buitenwijken waar blanken zich gewoonlijk niet vertonen. De wijken waar de mensen wonen die het gevoel hebben er niet bij te horen, waar Europeaan een synoniem is voor racist. Het Parijs toch ook, waar hij met een bepaalde lichtval over de Seine, weer het gevoel heeft in Bergen aan Zee te zijn.

Frederik van Eeden
Video door: Herman van den Eerenbeemt
Unieke, nooit eerder vertoonde beelden van Frederik van Eeden, in het kader van een theatervoorstelling van De kleine Johannes ter gelegenheid van zijn 70ste verjaardag in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag.
Zie het nieuwsbericht hierover d.d. 12 februari 2010 op Literatuurplein.

Anna Enquist
Video door: Iris en Klaas Koppe
De tweestemmigheid die in het begrip ‘contrapunt’ besloten is, zit ook in de opbouw van de roman Contrapunt. Die is opgebouwd uit twee verhaallijnen. De eerste is die van een vrouw die de Goldbergvariaties van Bach instudeert en op allerlei pianotechnische problemen stuit. De tweede is een reeks losse vignetten uit het leven van de dochter van die vrouw. Of ze met Contrapunt een punt achter haar werk heeft gezet, kan Anna Enquist nog niet inschatten. Ze wil graag nog een spannende roman schrijven over de wereld van de psychotherapie, maar beseft dat ze dan eerst veel research moet doen, vergelijkbaar met die voor de historische roman De thuiskomst. Het schrijven daarvan stelde haar in staat enige afstand te nemen van het drama dat haar leven beheerste. Verder vertelt ze onder meer over haar voetballiefde en haar contacten met Herman Koch, Frans Thomése en Henk Spaan, met wie ze in een busje voor Hard Gras on tour gaat.
Opname: Haarlem, 9 april 2009

Kees Fens
Remco Campert
Video door: Sia Hermanides en Iris Koppe
Het gedicht ‘Op de Overtoom’, voorgelezen door Remco Campert en geanalyseerd door Kees Fens.

Herman Finkers
Video door: Iris en Klaas Koppe
Als een voorstelling van Herman Finkers is afgelopen, krijgt die nog een ‘nagolf’ in een cd, een dvd en een boek. Op het podium denkt hij vooral aan het effect, bij een tekst om te lezen aan de onderliggende lijn. Van al zijn voorstellingen werkt dat bij Na de pauze het best. ‘Daar loopt het allemaal mooi parallel.’ Het is ook zijn minst visuele voorstelling. Met zo weinig mogelijk middelen wilde hij zoveel mogelijk vertellen. Het lijkt hem wel interessant nu eens rechtstreeks een boek te schrijven, rechtstreeks een cd op te nemen met nieuwe liedjes of rechtstreeks een cursus Marialogie voor tv te maken.

Hij vertelt ook over de drie plekken in Nederland die rusten op oale grond, over een mogelijke Mariakapelletjesstop, over de Twentse boer, de grote mysticus Reve en Willem Wilmink, wiens urn niet met zijn weduwe mee is verhuisd naar Almere.
Beuningen, 19 augustus 2009.

Jan Geurt Gaarlandt
Video door: Iris en Klaas Koppe
Otto de Kat was dit jaar een van de weinige Nederlandse auteurs die was uitgenodigd om op te treden op het Edinburgh Book Festival. Zijn roman De inscheper, net als Man on the Move in het Engels verschenen, wordt in The Independent geprezen als ‘a novel of extraordinary power and moral beauty, executed with a poet’s intricate artistry’. Hij verheugt zich ook op het tweede leven dat zijn roman Julia die hem het meest na aan het hart ligt, begin volgend jaar door de Duitse vertaling zal krijgen. Anders dan in Nederland treedt hij wel eens op in Duitsland, waardoor hij er nu een eigen publiek heeft. In Nederland blijft hij bewust in de luwte van zijn pseudoniem, omdat hij als schrijver beoordeeld wil worden en niet als criticus, wat hij ook is geweest, of als uitgever.
Opname: Noorderpier IJmuiden, 7 september 2009.

Harrie Geelen
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘Ik ben gewoon Harrie Geelen en ik doe wat ik leuk vind.’ En dat is heel wat: tekenen, schilderen, schrijven, films en clips maken en fuga’s componeren. Belangrijk voor hem is niet dat je iets goed kunt, maar dat je je eigen gang gaat, dat je persoonlijk bent. Zijn tv-series als Kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen, meneer?’ en Q en Q schreef hij in de avonduren en het weekend. Overdag was hij copywriter en reclametekenaar bij de Toonder Studio’s, 35 jaar lang, maar in zijn eigen werk, ook voor de televisie, kon hij eigenwijs zijn.

Opnamedatum: 12 februari 2009

Bert de Groot
Video door: Iris en Klaas Koppe
Bert de Groot, lid van de raad van bestuur van uitgeefconcern NDC/VBK en voorzitter van de CPNB, vertelt bij Huize Het Gras in het Friese Greonterp over Gerard Reve, wiens uitgever hij was vanaf 1972 en die hij zijn vriend mocht noemen. Verder gaat hij in op het bestsellerwezen, de toekomst van het boek en de specifieke taak van de uitgever. ‘Uitgeven is niet moeilijk, verkopen is de kunst.’
Opnamedatum: 2 juli 2008.

Hella S. Haasse
Video door: OBA
Registratie van de viering van de negentigste verjaardag van Hella S. Haasse en de opening van het virtuele Hella Haasse Museum op 5 februari 2008 in de Openbare Bibliotheek Amsterdam.

Joke J. Hermsen
Video door: Jaap de Jonge
Documentaire, in twee delen (dit is deel 1), van Jaap de Jonge over de totstandkoming van De liefde dus en over het leven van Belle van Zuylen.

Joke J. Hermsen
Video door: Jaap de Jonge
Documentaire, in twee delen (dit is deel 2), van Jaap de Jonge over de totstandkoming van De liefde dus en over het leven van Belle van Zuylen.

H.J.A. Hofland
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘Een boek dat gaat over het plankton van de geschiedenis, over de mini-gebeurtenissen die de grote verhalen voeden, de kleinigheden die alles zeggen, de zo snel vergeten lijfgeur van het verleden.’ Zo typeert Geert Mak De kronieken van S. Montag : Nederland 1975-2010, het boek dat zaterdag 6 februari op ‘De nacht van de columnist’ in de Amsterdamse Stadsschouwburg wordt gepresenteerd en waarvoor hij de inleiding schreef. In een winters Amsterdam vertelt Henk Hofland hoe S. Montag op 60-jarige leeftijd in Café Scheltema in Amsterdam werd geboren en welke rol Nico Scheepmaker daarbij speelde. Nog altijd schrijft Montag, forever zestig, columns voor de NRC met de naïeve, onbedorven oogopslag van toen, waarbij vooral de kleinigheden hem niet ontgaan. Zeer tot zijn ongenoegen is alles veranderd en dat is in ieder geval iets waarover zijn scheppper Hofland niet anders denkt.
Amsterdam, 24 januari 2010

Philip Huff
Video door: OBA (Datum opname: 21-03-2012)
Boekenweek Live 2012
Scholieren in het hele land hebben de mogelijkheid in gesprek te gaan met schrijver Philip Huff. Boekenweek Live! 2012 wordt uitgezonden vanuit de Openbare Bibliotheek Amsterdam tussen 13.00 en 14.00 uur. Khalid Boudou leidt dit interactief uitgezonden schrijversgesprek. Via Skype-verbindingen met bibliotheken uit alle provincies en via twitter doen honderden scholieren mee.

Gijs IJlander
Video door: Iris & Klaas Koppe
Gijs IJlander over de roman Geen zee maar water.
Opnamedatum: 9 januari 2008.

Suzanna Jansen
Video door: Iris en Klaas Koppe
Vorige week stond Het pauperparadijs van Suzanna Jansen op 45 in de Bestseller 60. Dat was op zichzelf niet bijzonder; wel bijzonder was dat het boek daarmee 104 weken, of precies twee jaar, op die bestsellerlijst prijkte. Dat succes van haar familiegeschiedenis, en daarmee van anderhalve eeuw armoede in Nederland, heeft haarzelf verrast.
Haar oma, wier ouders allebei in de Drentse pauperkolonie Veenhuizen hadden gezeten, woonde met haar man in Amsterdam-Noord, in de Weegbreestraat. De buurt heette destijds Floradorp, maar iedereen sprak van 'de Rimboe', omdat het gold als een asociale buurt. Het uitzoeken van de geschiedenis van haar familie, deels gehuld in nevelen en geheimen, heeft Suzanna Jansen doen beseffen dat afkomst wel degelijk een deel van je wezen uitmaakt. En dat haar neiging zichzelf klein te houden mede daardoor was bepaald.
Zo is het schrijven, en vervolgens de grote weerklank daarvan, voor haarzelf een bevrijding geweest. Het gevoel van vrijheid gaf haar de ruimte een theateropleiding te gaan volgen en met nieuwe vormen te experimenteren, zoals ze ook in haar tweede boek, De hemel is goud, heeft gedaan. Na het voltooien van haar theateropleiding kan ze nu ook experimenteren met het toneel, zonder het schrijven los te laten.
Opname: Amsterdam-Noord, 6 juni 2011.

Frans Kellendonk
Arie Storm
Video door: Iris en Klaas Koppe
Arie Storm bij het graf van Frans Kellendonk op Zorgvlied. Hij werkt aan een biografie van de jonggestorven auteur die in de loop van 2008 verschijnt.
Opnamedatum: 15 februari 2008.

Corine Kisling
Paul Verhuyck
Video door: Iris en Klaas Koppe (Datum opname: 13-05-2012)
Het conflict tussen Nederland en Vlaanderen rond de Hedwigepolder, dat ook een conflict is tussen Rotterdam en Antwerpen, zet zich niet voort in het huwelijk van Corine Kisling en Paul Verhuyck, ook al zijn ze van oorsprong Rotterdamse en Antwerpenaar. Veertien jaar geleden namen ze hun intrek in de oude pastorie van het dorp Graauw in Zeeuws-Vlaanderen, in het land van Reinaert. De combinatie van het verhaal van Reinaert met dat van de graal, dat zijn oorsprong heeft in het nabije Gent, leverde de stof voor hun eerste boek samen, het met de Zeeuwse Boekenprijs bekroonde Het leugenverhaal. Het enige waar tussen hen nog wel eens een conflict dreigt, is in dat gezamenlijke schrijven, in het becommentariëren van en het schrappen in de tekst van de ander. Ze zijn het er wel over eens dat in hun boeken de misdaad niet het centrale gegeven is, maar een element dat aan een steeds wisselend thema is toegevoegd.
Paal en Graauw, 13 mei 2012.

André Klukhuhn
Video door: Iris en Klaas Koppe (Datum opname: 25-02-2012)
Al decennia werkt André Klukhuhn aan een overzicht van de westerse ideeëngeschiedenis, waarin zowel wetenschap en filosofie als kunst en cultuur aan bod komen. Dat het werk ook na de publicatie van De geschiedenis van het denken in 2003 niet is afgerond, blijkt uit zijn nieuwste publicatie, Ongehoorde symfonie, over de geschiedenis en de filosofie van de westerse klassieke muziek. De titel is ontleend, zoals hij toelicht in het planetarium van Eise Eisinga in Franeker, aan de kosmische symfonie die zou worden voortgebracht door de planeten. De klanken daarvan kunnen alleen worden gehoord door wie zuiver van hart is. Voor anderen blijven ze ongehoord. In het Concertgebouw in Amsterdam licht hij vervolgens toe hoe de bouw van dergelijke muziektempels mede bijdroeg tot een blijvende verandering in de omgang met en beleving van de muziek.

Herman Koch
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘Wij hebben een soort Lullo-werkelijkheid gemaakt. Dat stempel zit er nu gewoon op: die jongens zíjn zó. Sommigen vinden het heel goed getroffen, anderen voelen er zich toch enigszins ongemakkelijk bij. Dan heb je toch wel iets bereikt, vind ik… Maar het is uiteindelijk ook bijna een soort geuzennaam geworden, Lullo.’ Aldus Herman Koch die samen met Kees Prins en Michiel Romeyn nog een keer het trio Van Binsbergen, Kerstens en Kamphuijs, de Lullo’s, heeft gevormd.
Op 14 april werd op Nederland 2 Jiskefet ‘Heb je nog geneukt’ tour 2010 uitgezonden. Het programma komt niet in Uitzending gemist.
Opname: Amsterdam, 27 januari 2009

Herman Koch
Video door: Iris en Klaas Koppe
De overeenkomst tussen Red ons, Maria Montanelli uit 1989 en het onlangs verschenen Het diner is dat ze er meteen in hun geheel waren, vertelt Herman Koch. ‘Als je de toon precies weet te treffen, heb je eigenlijk al de DNA van het hele boek.’ In beide romans voelen de hoofdpersonen zich bovendien onrechtvaardig behandeld en hebben ze minder inzicht in wat er om hen heen gebeurt dan de lezer. In Het diner vloeiden die eerste zinnen als vanzelf voort uit de situatie waarin hij het idee voor de roman kreeg.
Opnamedatum: 27 januari 2009.

Gerrit Komrij
Video door: Iris en Klaas Koppe (Datum opname: 18-03-2012)
‘Ik maak deel uit van een generatie verraders… Ik ben door verraad besmet, ik ben aanwezig geweest.’ Dat zei Gerrit Komrij in juli 2003 in zijn Ruigoordrede. De verraders zijn z’n leeftijdgenoten, de generatie van mei 1968, van provo en verbeelding, van de nieuwe muziek en nieuwe beeldentaal. De oproerkraaiers van toen zijn de regenten van nu. Na het echec van de hooggestemde idealen wisten ze niet hoe snel ze zelf op de vrijgekomen stoelen en achter de geldkranen plaats moesten nemen. Zij zijn verantwoordelijk voor de crisis van nu. Terwijl alles opnieuw is vastgeroest en jongeren hun geloof in de toekomst hebben verloren, doen de politici of hun neus bloedt.
In zijn roman De loopjongen heeft hij dat vormgegeven in het verhaal van een vroegere schoolvriend die, bezield met idealen, als student was geronseld door de BVD. Hij heeft van diens verhaal fictie gemaakt, omdat hij het, zonder nostalgie, door wilde trekken naar de huidige tijd. En ook omdat hij wilde begrijpen hoe een goed mens terecht kan komen in de wereld van wat we nu het terrorisme noemen.

Kasper van Kooten
Video door: Iris en Klaas Koppe (Datum opname: 02-12-2011)
Kasper van Kooten heeft het gevoel dat hij misschien in de verkeerde tijd is geboren. Zonder zich over te geven aan nostalgie hunkert hij naar de Roaring Twenties en de Thirties. De crisis was toen nog ingrijpender dan nu, maar werd bezworen met kunst, muziek, poëzie, met dansen op de vulkaan. Anders dan nu, nu we lamgeslagen in onze uitingsvormen alleen maar tegen de berg opkijken. Al jong sprak het feit dat zijn grootvader in de jaren twintig met de Holland Amerika Lijn als scheepsbediende naar New York was vertrokken, tot zijn verbeelding. Die fascinatie heeft verwerkt in de roman en de voorstelling Het wonderlijke leven van Jackie Fontanel. In de voorstelling IS hij Klaas Kits, de hoofdpersoon uit de roman, die in de jaren ’90 in Amsterdam is gaan studeren en in zijn hunkering naar de jaren ’20 en ’30 alles om zich heen als onecht ervaart. In een nieuwe vorm van cabaret, tonet, een mix van cabaret en toneel, vertelt hij over zijn grootvader en over het wonderlijke leven van Jackie Fontanel.

Tim Krabbé
Video door: Iris en Klaas Koppe
Schaatsen op natuurijs is de allermooiste sport die er bestaat, aldus Tim Krabbé. Dat hij veel aan sport doet, heeft echter niets aan zijn schrijven veranderd. Wel is sport vaak het onderwerp van zijn boeken, zoals wielrennen in De renner en schaatsen in Drie Slechte Schaatsers. Ook heeft hij veel over schaken geschreven, maar dan vooral als componist van schaakproblemen. De vreugde van het winnen van een wedstrijd is geringer maar wel heviger dan de vreugde om het voltooien van een boek.
Iris en Klaas Koppe filmden Krabbé tijdens een tocht op het ijs van Waterland en fotografeerden hem tijdens het NK Masters 60+ in Steenwijkerwold.
Opnamedatum: 6 januari 2009

Henk Kraima
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘Het boek staat er nu beter voor dan ooit.’ Toen Henk Kraima in 1978 overstapte van de reclame naar Meulenhoff en in 1986 van Meulenhoff naar de CPNB, werd daar meewarig op gereageerd. Het boek, dat was ten dode opgeschreven. Vanaf de jaren ’90 worden er echter steeds meer boeken verkocht. ‘Dat is de grote winst van de afgelopen 25 jaar: dat het lezen zoveel breder is geworden.’ Elk nieuw medium werd en wordt nog steeds als een bedreiging voor het boek gezien, terwijl het in werkelijkheid een versterking daarvan blijkt. Kraima, die over enkele maanden met prepensioen gaat, wordt op 9 maart gevolgd bij de voorbereidingen van zijn laatste Boekenbal als CPNB-directeur en bij de ontvangst van de prominente gasten.
Opname: Stadsschouwburg Amsterdam, 9 maart 2010

Joke van Leeuwen
Video door: Iris en Klaas Koppe
Toen Joke van Leeuwen dertien was, is zij letterlijk de grens overgegaan. Haar vader kreeg werk in Brussel en het gezin verhuisde mee. Al was België het buurland, toch was het een heel ander land, waar ze elk moment op haar anders zijn werd aangesproken. Nu is ze blij dat ze in twee culturen heeft mogen opgroeien. Bij alle discussies over mensen die moeten integreren, zou het goed zijn juist te luisteren naar de verhalen van mensen die de zaken van twee kanten kunnen bekijken.
Ook figuurlijk, bij het schrijven, overschrijdt zij grenzen, met name die tussen het kinderboek en het boek voor volwassenen. Een goed kinderboek moet ook volwassenen aanspreken. Zowel bij het schrijven voor volwassenen als voor kinderen ‘kijk je elkaar recht in de ogen. Dat doe ik als ik voor volwassenen schrijf en dat doe ik als ik voor kinderen schrijf.’
Opname: Nederlands-Vlaamse grens bij de Hertogin Hedwigepolder, 1 juli 2010

Karol Lesman
Video door: Iris en Klaas Koppe
Deze maand verscheen bij Querido Over het doppen van bonen, de roman waaraan Wieslaw Mysliwski tien jaar heeft gewerkt. In het levensverhaal dat een man daarin onder het doppen van bonen vertelt, draait alles om de oorlog. De vertaling uit het Pools is van Karol Lesman. Hij vertelt dat de Tweede Wereldoorlog in de Poolse literatuur nog zowat alomtegenwoordig is. Ook de jongere schrijvers kunnen er niet omheen. Zelf hoorde hij pas op zijn achtste van zijn vader dat hij een Poolse achtergrond had. In 1961 nam die vader het gezin mee naar Polen. Karol beleefde er een tweede geboorte, mede door de onderdompeling in de Poolse taal. In het tragische verhaal van zijn eigen vader die in de Poolse pantserdivisie van generaal Maczek een van de bevrijders van Breda was, staan de oorlog en de nasleep ervan ook centraal.
Opname: Pools militair erehof Ginneken, 15 november 2009.

Bas Lubberhuizen
Video door: Iris en Klaas Koppe (Datum opname: 08-04-2012)
Donderdag, 19 april, neemt Bas Lubberhuizen afscheid van de naar hem vernoemde uitgeverij die hij in 1991 heeft opgericht. Zelf typeert hij die als een delicatessen-uitgeverij, waar nog op een ambachtelijke manier boeken worden gemaakt. Boeken die bovendien in een eigen boekhandel worden verkocht. Zijn opvolgster Wieneke ’t Hoen betreedt meteen nieuwe paden, onder meer met het uitbrengen van een app. Iris en Klaas Koppe zoeken Bas Lubberhuizen op in Amsterdam en ook in het Betuwse dorp Varik, waar in het oude brandweerhuis de stokerij Lubberhuizen & Raaff is gevestigd. Met dezelfde zorgvuldigheid waarmee hij boeken maakte, destilleert hij er van versgeplukt fruit eau- de-vie van superieure kwaliteit.

Nop Maas
Video door: Iris en Klaas Koppe
Toen Nop Maas eind jaren ’90 van Gerard Reve en Joop Schafthuizen vier grote koffers met binnengekomen post cadeau kreeg, bleek dat zo’n goudmijn aan informatie dat hij het interpreteerde als een impliciete opdracht een biografie te schrijven. Het eerste van de drie delen van die biografie, over de vroege jaren 1923-1962, verschijnt op 30 oktober. Met Iris en Klaas Koppe bezoekt de biograaf drie van de belangrijkste Amsterdamse locaties daarin: de eerste etage van het huis aan de Jozef Israëlskade dat legendarisch werd als het huis aan de Schilderskade 66 in De Avonden, het Vossius Gymnasium, waar Reve van 1936 tot 1940 leerling was, en het huis aan de Ploegstraat in Betondorp, bekend van het verhaal ‘De Laatste Jaren Van Mijn Grootvader’ en de novelle ‘Werther Nieland’.
Opname: 11 oktober 2009.

Dick Matena
Video door: Iris en Klaas Koppe
Dick Matena bij de opening van de tentoonstelling met de originele prenten van zijn bewerking van Kaas van Willem Elsschot op 28 maart 2008 in het Koninklijk Museum voor de Schone Kunsten in Antwerpen.

Harry Mulisch
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘Ik ben zo onderhand de enige in Nederland die Twee vrouwen niet heeft gelezen,’ aldus Harry Mulisch. Als schrijver zal hij nooit weten wat de lezer ervaart wanneer die op bladzijde 20 is. De lezer weet niet wat er op de volgende 200 bladzijden, hij wel. ‘Ik kan het niet meer naïef lezen.’ Hij is een schrijver, geen lezer en al helemaal geen herlezer, ook niet van zijn eigen werk. Het ‘heel leesbare’ Twee vrouwen schreef hij toen het, na een aantal politieke boeken, weer mogelijk was om verhalen te vertellen.
Opnamedatum: 4 juli 2008.

Nelleke Noordervliet
Video door: Iris & Klaas Koppe
Nelleke Noordervliet over de roman Snijpunt.
Opname: 23 januari 2008.

Wim Noordhoek
Video door: Iris en Klaas Koppe
Op 8 maart 2009 wordt de G.H. ’s-Gravesande-prijs voor bijzondere literaire verdienste uitgereikt aan de makers van het VPRO-radioprogramma De Avonden. In dit videoportret vertelt Wim Noordhoek onder meer hoe hij in 1995 met het programma begon en hoe hij nog altijd ‘gewoon doorgaat met dingen die niet scoren’.
Opnamedatum: 11 december 2008.

Redmond O'Hanlon
Video door: Iris en Klaas Koppe
Op 21 augustus is in het Muziekcentrum aan 't IJ Darwins verstekeling in première gegaan, de bioscoopfilm van Hans Fels over de bevindingen van Redmond O’Hanlon aan boord van de clipper Stad Amsterdam. De tocht in het kielzog van Charles Darwin en de Beagle heeft zijn leven veranderd, zegt O’Hanlon in de Artis Bibliotheek, ‘this paradise of a library’. Hij denkt niet dat hij nog eens zes jaar eenzaamheid gaat trotseren om een nieuw boek te schrijven. En wie heeft na zijn zestigste nog een boek geschreven dat er echt toe doet? ‘Al zullen mijn vrienden Martin Amis, Ian McEwan en Julian Barnes me die opmerking niet in dank afnemen.’
O’Hanlon vertelt over de tocht en over de aantrekkingskracht van oerang oetangs, vooral op vrouwelijke onderzoekers, en spreekt er zijn verwondering over uit dat Darwin niets heeft geschreven over walvissen en dolfijnen die op zee voor de fraaiste taferelen zorgen. Was het omdat de mens verantwoordelijk is voor het (bijna) uitsterven van zoveel soorten? Zelf acht hij het niet ondenkbaar dat soorten zich, zoals de pinguïn, kunnen herstellen.
Opname: Amsterdam, Artis Bibliotheek, 10 augustus 2010.

Christine Otten
Video door: OBA
Het gedicht 'Back to the Future' door Christine Otten.

Christine Otten
Video door: OBA
Het gedicht 'Soulfood' door Christine Otten

Christine Otten
Video door: OBA
Registratie van het optreden van Christine Otten in het Theater van ’t Woord in de OBA op 24 oktober 2008. Met muzikale begeleiding door multi-instrumentalist Jan Klug leest ze uit haar roman Als Casablanca. Op de achtergrond worden de foto's geprojecteerd die Marco Bakker naar aanleiding van de roman van de stad Detroit maakte.

Willem den Ouden
Video door: Iris en Klaas Koppe
De hele familie van Willem van Toorn komt uit de Betuwe, maar zelf groeide hij, als het ware tussen twee landschappen, op in Amsterdam. Het landschap, en de uitverkoop ervan in Nederland aan het marktdenken, speelt een grote rol in zijn werk, heel nadrukkelijk in de roman Een leeg landschap en het pamflet Projekt Nederland. Hij spreekt met de schilder Willem den Ouden, met wie hij zich heeft ingezet voor het behoud van het rivierenlandschap. Ze konden de vernietiging ervan bij de dijkverzwaringen in de jaren ’90 niet tegenhouden, maar wisten toch te bereiken dat het meanderen van de dijken rond de Waal behouden bleef. Eind dit jaar verschijnt Het grote landschapsboek, een keuze uit de stukken die Van Toorn de laatste vijftien jaar schreef over het landschap en onze omgang ermee.
Opname: Varik (Betuwe), 29 april 2010

Claudia Piñeiro
P.F. Thomése
Video door: OBA
Eerste aflevering van OBA Schrijvers Live, een serie literaire talkshows in het Theater van 't Woord in de OBA. Judith Uyterlinde spreekt met Nederlandse en buitenlandse schrijvers, gevestigde namen en nieuw aanstormend talent, romanschrijvers, dichters en wetenschappers, over hun recent verschenen werk. In deze aflevering zijn P.F. Thomése en Claudia Piñeiro te gast.

Bob Polak
Video door: Iris en Klaas Koppe (Datum opname: 04-02-2012)
Harry Mulisch, Carel Willink, Adriaan Venema, Helmut Salden, Renate Rubinstein, Bert Voeten, Loe de Jong… Ze liggen allen begraven op Zorgvlied en hebben ieder op hun eigen manier te maken met het werk van Willem Frederik Hermans, in het bijzonder met zijn oorlogsromans en -verhalen. Bob Polak, al vanaf zijn achttiende geïnteresseerd in het werk van Hermans, voert ons mee in een wandeling langs hun graven en vertelt daarbij over het leven van de schrijver. In aflevering 75 van het Hermans-magazine (juni 2010) besteedde hij eerder uitgebreid aandacht aan alle 45 graven op Zorgvlied van mensen die met Hermans in verband stonden.

J. Presser
Video door: Iris en Klaas Koppe
Als eersteklassertje kwam Ulli Jessurun d’Oliveira in september 1945 op het Vossius Gymnasium in Amsterdam in de klas van de geschiedenisleraar Jacques Presser. Die had toen nog de hoop dat zijn gedeporteerde vrouw ergens in leven was. Daarvan getuigt ook het onlangs bij Boom verschenen boek Homo submersus, dat wordt aangeboden als een roman, ‘maar de relatie met de werkelijkheid druipt er, ondanks de fictionaliserende elementen, van af’. Die hoop op hereniging met zijn vrouw is de eerste fase in het werk van Presser, aldus D’Oliveira. In de tweede fase vergezelt hij haar uit solidariteit, de ondergang tegemoet. In de derde fase is hun persoonlijke verhaal opgenomen in het grote geheel van de vernietiging.
Opname: Amsterdam, 26 april 2010

Jean Pierre Rawie
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘Dat alles is zoals het is, komt voort uit de geschiedenis.’ Dat is de filosofie van kroonprins Willem Alexander als hij zijn dochtertjes vertelt wat hij zich nog herinnert van de studie geschiedenis. Hij vertelt die vaderlandse geschiedenis op rijm in de Rijmkroniek des Vaderlands van Driek van Wissen en Jean Pierre Rawie, in het eerste deel aan één dochtertje, in het tweede deel aan twee dochtertjes, in het derde deel aan drie dochtertjes. Al zouden er oorspronkelijk vier delen verschijnen, toch zal het net verschenen derde deel allicht het laatste zijn, denkt Rawie. Zijn medeauteur Van Wissen, met wie hij verbonden was door een vriendschap van ongeveer veertig jaar en een aantal andere gezamenlijke literaire projecten, is immers in mei van dit jaar overleden. Met diens weduwe Corien Bleeker bezoekt hij diens graf op de R-K Begraafplaats in Groningen, een lieu de mémoire waar hij zich nu en dan over kan geven aan gedachten over de vergankelijkheid en het lot dat ons allen beschoren is.
Opname: Groningen, 18 oktober 2010

Tomas Ross
Video door: Iris en Klaas Koppe
Is het huwelijk tussen Willem Alexander en Máxima gearrangeerd, zoals dat tussen Juliana en Bernhard was gearrangeerd? Was hun eerste ontmoeting in Sevilla niet zo spontaan als we altijd hebben gedacht? Wat was de rol daarin van Bernhard die al in 1943 heeft gelogeerd bij de grootvader van Máxima en die later vaak in Argentinië is geweest? Waarom dan zo’n gearrangeerd huwelijk? Er wordt wel van Tomas Ross gezegd dat hij gek is op complottheorieën, maar ‘de feiten zijn heilig. Absoluut’. Ook een romancier moet alles kunnen onderbouwen met tachtig procent aan controleerbare feiten. ‘Die resterende twintig procent mag hij dan zo logisch mogelijk aanvullen en zijn verzonnen oplossing geven,’ zoals hij deed in Het meisje uit Buenos Aires.
Opname: Den Haag, 21 september 2009.

Monika Sauwer
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘De vader naar wie ik dan toch misschien op zoek was, is me in ieder geval iets naderbij gekomen. Het raadsel is niet geheel opgelost. En dat is maar goed ook. Er moet altijd nog iets te raden overblijven.’ De periode dat haar vader ziek was en zij voor hem zorgde, is voor Monika Sauwer erg intensief geweest. Net als de tijd na zijn dood, toen zij zijn huis, met al zijn schilderijen, moest opruimen en verkopen. Door het lezen van zijn brieven uit de tijd dat hij nog een romantische jongeman was, leerde zij hem beter kennen. Die jonge man en de oude man die hij was geworden, heeft zij in Het raadsel vader gecombineerd in een portret dat meer moest zijn dan alleen het portret van een vader.
Opname: Amsterdam/Bussum, 6 april 2011

Sjeng Scheijen
Video door: Iris en Klaas Koppe
Dans is veel meer dan alleen het bewegen dat je ziet. Het is muziek, het is aankleding en het is vooral een kunst die een mateloze toewijding vereist, een precisie en discipline die bij geen enkele andere kunst tot zo’n hoogte reikt. Juist die totale focus op de kunst kenmerkt de toewijding van Sergej Diaghilev (1872-1929), de oprichter van de vermaarde Ballets Russes die ook criticus, verzamelaar, denker en conceptueel kunstenaar was. En, aldus Sjeng Scheijen, een bijzonder mens, iemand die graag provoceerde, die de aristocratische wereld van de dans emancipeerde, die in de jaren ’10 en ’20 van de vorige eeuw openlijk homoseksueel was en afstand deed van al het materiële voor een leven in de breedte. Zijn privéleven hield hij echter nadrukkelijk buiten de publiciteit. Bij de research voor een tentoonstelling over hem voor het Groninger Museum vond Scheijen in een familiearchief in St. Petersburg tachtig brieven aan zijn stiefmoeder, vol persoonlijke details, ook over zijn gevoelsleven. Het werd de aanzet tot Scheijens omvangrijke biografie van Diaghilev, waarin het bestaande beeld een geheel nieuwe invulling kreeg. Een boek dat The New Yorker’s favorite list 2010 haalde en werd aangeprezen door Mick Jagger.
Iris en Klaas Koppe filmden Scheijen in het kledingatelier van het Nationale Ballet in het Muziektheater in Amsterdam. Het Nationale Ballet is mede voortgekomen uit de Ballets Russes van Diaghilev en heeft nog altijd veel stukken van de door hem ontdekte choreograaf George Balanchine op het repertoire. In februari brengt het in À la russe een eerbetoon aan de grote Russische balletcomponisten.
Opname: Muziektheater Amsterdam, 13 januari 2011

Jan Siebelink
Video door: Video van Iris en Klaas Koppe
Jan Siebelink over de wereld achter Knielen op een bed violen.
Opname: 3 september 2005.

Jan Siebelink
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘Bij de naam Suezkade denken we misschien wel aan crisis of aan de zee of aan de woestijn… Het boek gaat over de woestijn, over een woestijn, en het gaat over crisis en over drama en ook over hele mooie dingen.’ In Den Haag (de stad waar hij van houdt om het languissante, het kwijnende), staande voor het standbeeld van Spinoza en voor het huis aan de Suezkade dat hem de inspiratie gaf voor zijn roman, vertelt Jan Siebelink over Suezkade, het verhaal van een jonge leraar Frans en een leerlinge uit zijn klas.
Opnamedatum: 18 september 2008.

A.L. Snijders
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘Het zou leuk zijn, voor de film, als ik nu mijn vinger eraf zou hakken.’ Zover gaat A.L. Snijders begrijpelijkerwijze niet om, via een parallel met het hakken van houtblokken, aan te tonen waar het in zijn werk om gaat. In het ZKV, het zeer korte verhaal, een genre dat hij volgens de jury van de Constantijn Huygens-prijs zelf heeft verzonnen, gaat het niet alleen om dat beknopte. Een ZKV is niet zomaar een anekdote, het moet schuren, ‘ergens’. Er moet minstens één zin zijn die een gevoel van bevreemding oproept, die de suggestie wekt dat er nog iets anders achter zit. Hij is een onstuitbare verhalenverteller, ‘maar als ik ga schrijven, dan breng ik de zaak in evenwicht, dan blijk ik zonder vooropgezet plan kleine dingetjes te schrijven.’ Misschien, zo suggereert hij, is er toch wel een hogere macht die zorgt dat je in evenwicht blijft. Met op de achtergrond de prachtige, in nevelen gehulde zonsondergang in het Gelderse landschap ben je graag geneigd hem te geloven.
Opname: Klein Dochteren, 16 november 2010

Bij ‘Profiel’ hieronder staat het ZKV ‘Film’ dat A.L. Snijders naar aanleiding van de opname van deze video heeft geschreven.

Abram de Swaan
Video door: Iris & Klaas Koppe
P.C. Hooftprijswinnaar Abram de Swaan overziet wat er de laatste veertig jaar, sinds mei 1968, in Nederland is veranderd en geeft aan hoe hij zelf elke tien jaar de focus verlegt naar een ander onderwerp.
Opnamedatum: 9 mei 2008.

Theo Thijssen
Peter-Paul de Baar
Video door: Iris en Klaas Koppe
Het Amsterdam van Theo Thijssen (met medewerking van Peter-Paul de Baar).
Opnamedatum: 14 oktober 2007.

Felix Thijssen
Video door: Iris & Klaas Koppe
Felix Thijssen gaat in op de kunstmatige scheiding tussen de roman en de thriller en op de devaluatie van het begrip literaire thriller. Zelf is hij in zijn werk als de dood voor herhaling. Ten tijde van de opname (19 april 2008) is hij in Zeeland in verband met de research voor een nieuw boek.

Willem van Toorn
Video door: Iris en Klaas Koppe
De hele familie van Willem van Toorn komt uit de Betuwe, maar zelf groeide hij, als het ware tussen twee landschappen, op in Amsterdam. Het landschap, en de uitverkoop ervan in Nederland aan het marktdenken, speelt een grote rol in zijn werk, heel nadrukkelijk in de roman Een leeg landschap en het pamflet Projekt Nederland. Hij spreekt met de schilder Willem den Ouden, met wie hij zich heeft ingezet voor het behoud van het rivierenlandschap. Ze konden de vernietiging ervan bij de dijkverzwaringen in de jaren ’90 niet tegenhouden, maar wisten toch te bereiken dat het meanderen van de dijken rond de Waal behouden bleef. Eind dit jaar verschijnt Het grote landschapsboek, een keuze uit de stukken die Van Toorn de laatste vijftien jaar schreef over het landschap en onze omgang ermee.
Opname: Varik (Betuwe), 29 april 2010

Hans Verhagen
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘Alles wat belangrijk is, is nog altijd gehuld in raadselen, ongeacht wat de wetenschap allemaal heeft gevonden,’ aldus dichter, schilder en programmamaker Hans Verhagen. In zijn werk vergroot hij eerder de raadsels dan dat hij ze oplost. Dat hij als een profetisch dichter wordt gezien, heeft hem geïnspireerd de bundel waarin Moeder is een rover, Draak en Zwarte gaten zijn samengebracht Automatische profeet te noemen. Door de impliciete verwijzing naar ‘automatische piloot’ relativeert hij het tegelijk. Wat hij niet relativeert, is zijn poëzie en de bekroning ervan met de P.C. Hooft-prijs. ‘Een hele goegemeente is ook zo gaan schrijven.’ Zijn poëzie komt niet voort uit andere poëzie, uit het poëtische, maar juist het anti-poëtische, het buiten-poëtische.
Opname: Amsterdam, 13 mei 2009.

Peter Verhelst
Video door: Iris en Klaas Koppe
De dromen verzamelen van een stad was iets dat Peter Verhelst al lang wilde. Toen hij ongeveer een jaar geleden werd gevraagd stadsdichter van Gent te worden, wilde hij daar op ingaan als hij zo dat dromenvangersproject kon verwezenlijken. De beelden in de dromen die enkele honderden mensen inzonden, werden verzameld in een kleine schatkamer die een plaats krijgt in de nieuwe bibliotheek van Gent. De bedoeling is dat schrijvers, filmmakers en tekenaars die ruwe beelden gaan gebruiken.
Zelf deed hij dat in Nero, het stuk dat hij schreef en regisseerde en maakte met Wim Opbrouck. Die speelt Nero, een man die een wereld wil creëren die wordt geregeerd door schoonheid, door de wetten van poëzie en muziek. Nero gaat in première samen met Medea, zijn variant op het klassieke verhaal van een vrouw die zich wreekt op haar man door haar zonen te doden. Beide stukken vullen elkaar aan en sluiten voor Verhelst goed aan bij zijn romans. Die spelen zich ook af in een niet benoemde tijd, in een dromerige staat van zijn waarin moderne inzichten versmelten met antieke mythes en de taal zich onttrekt aan het realisme.
Bij het zoeken naar andere vormen dan het scheppen op papier werkt hij samen met beeldend kunstenaars, dansers, choreografen en fotografen… Zij bieden hem inspiratie. Zo leidden gesprekken met de beeldhouwer Johan Tahon tot een dichtbundel over dieren, Zoo van het denken, niet toevallig op de uitklapbare cover getooid met een foto van choreograaf Wim Vandekeybus en een paard. ‘De schoonheid van het dier en de pracht van het menselijk lichaam, twee dingen die mij mateloos fascineren.’
Opname: Gent, 13 mei 2011

Simon Vinkenoog
Video door: OBA
De 80ste verjaardag van Simon Vinkenoog werd op 18 juli groots gevierd in het Theater van 't Woord in de Openbare Bibliotheek Amsterdam. Deze video biedt een opname van het programma. Dat stond in het teken van 'Ode aan Amsterdam'.

Simon Vinkenoog
Video door: Iris en Klaas Koppe
Het boek is het laatste bastion van de vrije mens, aldus Simon Vinkenoog, forever young, al wordt hij op 18 juli tachtig. Hij leest ‘De ode aan het boek‘.
Opnamedatum: 1 juli 2008.

Diederik van Vleuten
Video door: Iris en Klaas Koppe
Mannen, het allerbeste! was het laatste programma van Diederik van Vleuten en Erik van Muiswinkel als cabaretduo. In zijn solovoorstelling Daar Werd Wat Groots Verricht, voorlopig te zien tot en met 29 mei en daarna weer in het najaar, duikt Van Vleuten in het koloniale verleden van zijn oom Jan die in Nederlands-Indië woonde. Op zondag 11 april was hij te gast in Kunststof TV om over de voorstelling te vertellen. De uitzending is nog te bekijken op de website van Kunststof TV.
Opname: Grootschermer, 10 oktober 2009

Bettine Vriesekoop
Video door: Iris en Klaas Koppe
Na haar eerste bezoek aan China in 1980 nam Bettine Vriesekoop zich voor er nooit meer terug te keren. Het was toen nog een heel ander land met nauwelijks westerse invloeden. Maar de herinnering aan de gastvrijheid van de mensen en aan het onnavolgbare van de taal deed haar op die beslissing terugkomen. Ze raakte daarna zelfs zo geïnteresseerd in de Chinese cultuur dat ze in Leiden sinologie ging studeren. Al maakte ze die studie door persoonlijke omstandigheden niet af, toch wist ze inmiddels zoveel over China dat ze solliciteerde op de vacature bij NRC Handelsblad voor een correspondent in Peking en werd aangenomen. Het lange verblijf in China heeft haar met andere ogen naar het eigen land doen kijken. Veel overeenkomsten tussen Chinezen en Nederlanders zijn er niet, op de handelsgeest na. Zelf is ze er goed in geworden om tegelijk met heel verschillende dingen bezig te zijn, zoals nu met het ambassadeurschap van het WK tafeltennis in mei in Rotterdam én met het schrijven.‘En dat is ook heel Chinees.’
Opname: Amsterdam 15 februari 2011.

Alexander Waugh
Video door: Iris en Klaas Koppe
Alexander Waugh is de auteur van De Wittgensteins : geschiedenis van een excentrieke familie, over onder meer ‘die andere Wittgenstein’, de briljante muzikant Paul, broer van de wereldberoemde filosoof Ludwig. Bij de presentatie van het boek ten huize van De Bezige Bij op 23 september 2008 vertelt Waugh over Paul Wittgenstein en speelt hij het Concert voor de linkerhand van Maurice Ravel.

Frank Westerman
Video door: Iris en Klaas Koppe
Al zijn boeken gaan over maakbaarheid en verwoesting, zo besefte Frank Westerman onlangs. In dat perspectief ligt Dier, bovendier in het verlengde van zijn eerdere werk, zeker van El negro en ik. Dat nieuwe boek gaat over de maakbaarheid van de mens, maar dan via de spiegel van de maakbaarheid van het paard. Beginnend bij een Lipizzanerhengst die hij zelf heeft gekend, daalt hij drie tot vier generaties af en overziet daarmee de hele geschiedenis van de twintigste eeuw.

Eeuwen van veredeling en het toedichten van eigenschappen door de mens hebben de Lipizzaner gemaakt tot wat hij nu is, het schier volmaakte dier. Wat zegt dat over de eigen onvolmaaktheid en over de maakbaarheid van de mens? En gaat de mens uiteindelijk zichzelf klonen, zoals in mei van dit jaar voor het eerst met de Lipizzaner is gebeurd? De impact daarvan zal dan groter zijn dan die van het computertijdperk.
Opname: Amsterdam, De Hollandsche Manege, 23 september 2010 en Voorschoten, 4 oktober 2010.
Met Frank Westerman, Atjan Hop en Neapolitano Elvira.

Menno Wigman
F. Starik
Video door: Iris en Klaas Koppe (Datum opname: 23-01-2012)
Na twee jaar stadsdichter te zijn geweest van Amsterdam, is F. Starik ‘uitgewoond’. Hij heeft 60 tot 70 gedichten geschreven, ook over ‘de mafste onderwerpen’, voorstellingen gemaakt, optredens verzorgd… Menno Wigman die hem als stadsdichter opvolgt, is vertrouwd met het schrijven in opdracht, maar ziet zich geen 35 tot 40 gedichten schrijven, wel een stuk of 10 fraaie. Hij denkt dat de stad altijd wel onderwerpen zal aanreiken en leest nu de krant al veel oplettender. Beide dichters bezoeken begraafplaats Huis te Vraag, waar al sinds 1962 niet meer begraven mag worden omdat het vol is. Ze vergelijken er de crisis van nu met de panische levenslust van de stad in de vroege jaren ’80.

Peter Winnen
Video door: Iris en Klaas Koppe
Dertig jaar na zijn eerste overwinning op een Alpencol, de legendarische Alpe d'Huez, keert Peter Winnen terug naar zijn eerste berg, de op 32 meter boven NAP gelegen Weverslose Berg, waar hij twee keer bijna het leven heeft gelaten.

Opname: venray, 25 juni 2011

Koos van Zomeren
Video door: Iris en Klaas Koppe
Voor veel dieren is de natuur een plek geworden die ze niet begrijpen en niet kunnen begrijpen, aldus Koos van Zomeren, omdat ze direct of indirect worden geconfronteerd met het ingrijpen van de mens. Zelf heeft hij veel mooie momenten aan dieren te danken. De identificatie met het dier en met wat het meemaakt, wanneer het vrolijk en vitaal is, maar ook in zijn tragiek, heeft ‘de allerbeste stukken opgeleverd die ik ooit geschreven heb’. Daaruit stelde hij de bloemlezing Het dier in het dier samen, De mooiste – ontroerendste, grappigste, droevigste, leerzaamste – dierenverhalen.
Opname: Wolfheze, 26 februari 2009

Joost Zwagerman
Video door: Iris en Klaas Koppe
Aan de hand van het Boekenweek CV, het cadeau van de bibliotheken in de Boekenweek, maakt Joost Zwagerman een reis door de tijd en door zijn werk. Hij vertelt hoe hij als schrijver die jongen uit Alkmaar is gebleven, die voor elk nieuw boek zijn onschuld en verwondering moet herwinnen. Ook de hoofdpersonen in zijn romans en verhalen, zo valt hem op, moeten leren in de wereld te staan. Een schrijver heeft de heilige plicht met blijvende nieuwsgierigheid de wereld te bekijken om niet van een angry young man een grumpy old man te worden.
Over zijn Boekenweekgeschenk Duel vertelt hij bij het epicentrum van de vertelling, de bouwput van het Stedelijk Museum, het Hollands Museum in Duel. Hij sprak daar niet alleen met museumdirecteuren maar tevens met de opzichter van de verbouwing, zodat ook de gegevens in het verhaal over stalen leggers en granieten steentjes volkomen authentiek zijn.
Opname: Rotterdam en Amsterdam, 27 februari en 1 maart 2010

Joost Zwagerman
Video door: Iris en Klaas Koppe
Met De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 200 essays rondde Joost Zwagerman een ambitieus project af: een overzicht bieden van meer dan 120 jaar Nederlandstalige literatuur in drie bloemlezingen, van respectievelijk verhalen, lange verhalen en essays. Wat dit laatste deel extra spannend maakt, is dat het niet alleen de beste essayisten verenigt (wat in ons taalgebied niet eerder is gedaan) maar tevens een overzicht biedt van wat Nederlanders en Vlamingen in die jaren fascineerde en hoe dat een weerslag kreeg in hun denken.
Opnamedatum: 3 november 2008.

H.U. Jessurun d'Oliveira
Video door: Iris en Klaas Koppe
Als eersteklassertje kwam Ulli Jessurun d’Oliveira in september 1945 op het Vossius Gymnasium in Amsterdam in de klas van de geschiedenisleraar Jacques Presser. Die had toen nog de hoop dat zijn gedeporteerde vrouw ergens in leven was. Daarvan getuigt ook het onlangs bij Boom verschenen boek Homo submersus, dat wordt aangeboden als een roman, ‘maar de relatie met de werkelijkheid druipt er, ondanks de fictionaliserende elementen, van af’. Die hoop op hereniging met zijn vrouw is de eerste fase in het werk van Presser, aldus D’Oliveira. In de tweede fase vergezelt hij haar uit solidariteit, de ondergang tegemoet. In de derde fase is hun persoonlijke verhaal opgenomen in het grote geheel van de vernietiging.
Opname: Amsterdam, 26 april 2010

Als Casablanca
Video door: OBA
Registratie van het optreden van Christine Otten in het Theater van ’t Woord in de OBA op 24 oktober 2008. Met muzikale begeleiding door multi-instrumentalist Jan Klug leest ze uit haar roman Als Casablanca. Op de achtergrond worden de foto's geprojecteerd die Marco Bakker naar aanleiding van de roman van de stad Detroit maakte.

Automatische profeet
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘Alles wat belangrijk is, is nog altijd gehuld in raadselen, ongeacht wat de wetenschap allemaal heeft gevonden,’ aldus dichter, schilder en programmamaker Hans Verhagen. In zijn werk vergroot hij eerder de raadsels dan dat hij ze oplost. Dat hij als een profetisch dichter wordt gezien, heeft hem geïnspireerd de bundel waarin Moeder is een rover, Draak en Zwarte gaten zijn samengebracht Automatische profeet te noemen. Door de impliciete verwijzing naar ‘automatische piloot’ relativeert hij het tegelijk. Wat hij niet relativeert, is zijn poëzie en de bekroning ervan met de P.C. Hooft-prijs. ‘Een hele goegemeente is ook zo gaan schrijven.’ Zijn poëzie komt niet voort uit andere poëzie, uit het poëtische, maar juist het anti-poëtische, het buiten-poëtische.
Opname: Amsterdam, 13 mei 2009.

Contrapunt
Video door: Iris en Klaas Koppe
De tweestemmigheid die in het begrip ‘contrapunt’ besloten is, zit ook in de opbouw van de roman Contrapunt. Die is opgebouwd uit twee verhaallijnen. De eerste is die van een vrouw die de Goldbergvariaties van Bach instudeert en op allerlei pianotechnische problemen stuit. De tweede is een reeks losse vignetten uit het leven van de dochter van die vrouw. Of ze met Contrapunt een punt achter haar werk heeft gezet, kan Anna Enquist nog niet inschatten. Ze wil graag nog een spannende roman schrijven over de wereld van de psychotherapie, maar beseft dat ze dan eerst veel research moet doen, vergelijkbaar met die voor de historische roman De thuiskomst. Het schrijven daarvan stelde haar in staat enige afstand te nemen van het drama dat haar leven beheerste. Verder vertelt ze onder meer over haar voetballiefde en haar contacten met Herman Koch, Frans Thomése en Henk Spaan, met wie ze in een busje voor Hard Gras on tour gaat.
Opname: Haarlem, 9 april 2009

De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 200 essays
Video door: Iris en Klaas Koppe
Met De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 200 essays rondde Joost Zwagerman een ambitieus project af: een overzicht bieden van meer dan 120 jaar Nederlandstalige literatuur in drie bloemlezingen, van respectievelijk verhalen, lange verhalen en essays. Wat dit laatste deel extra spannend maakt, is dat het niet alleen de beste essayisten verenigt (wat in ons taalgebied niet eerder is gedaan) maar tevens een overzicht biedt van wat Nederlanders en Vlamingen in die jaren fascineerde en hoe dat een weerslag kreeg in hun denken.
Opnamedatum: 3 november 2008.

De Wittgensteins
Video door: Iris en Klaas Koppe
Alexander Waugh is de auteur van De Wittgensteins : geschiedenis van een excentrieke familie, over onder meer ‘die andere Wittgenstein’, de briljante muzikant Paul, broer van de wereldberoemde filosoof Ludwig. Bij de presentatie van het boek ten huize van De Bezige Bij op 23 september 2008 vertelt Waugh over Paul Wittgenstein en speelt hij het Concert voor de linkerhand van Maurice Ravel.

De kleine Johannes
Video door: Herman van den Eerenbeemt
Unieke, nooit eerder vertoonde beelden van Frederik van Eeden, in het kader van een theatervoorstelling van De kleine Johannes ter gelegenheid van zijn 70ste verjaardag in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag.
Zie het nieuwsbericht hierover d.d. 12 februari 2010 op Literatuurplein.

De kronieken van S. Montag
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘Een boek dat gaat over het plankton van de geschiedenis, over de mini-gebeurtenissen die de grote verhalen voeden, de kleinigheden die alles zeggen, de zo snel vergeten lijfgeur van het verleden.’ Zo typeert Geert Mak De kronieken van S. Montag : Nederland 1975-2010, het boek dat zaterdag 6 februari op ‘De nacht van de columnist’ in de Amsterdamse Stadsschouwburg wordt gepresenteerd en waarvoor hij de inleiding schreef. In een winters Amsterdam vertelt Henk Hofland hoe S. Montag op 60-jarige leeftijd in Café Scheltema in Amsterdam werd geboren en welke rol Nico Scheepmaker daarbij speelde. Nog altijd schrijft Montag, forever zestig, columns voor de NRC met de naïeve, onbedorven oogopslag van toen, waarbij vooral de kleinigheden hem niet ontgaan. Zeer tot zijn ongenoegen is alles veranderd en dat is in ieder geval iets waarover zijn scheppper Hofland niet anders denkt.
Amsterdam, 24 januari 2010

De loopjongen
Video door: Iris en Klaas Koppe (Datum opname: 18-03-2012)
‘Ik maak deel uit van een generatie verraders… Ik ben door verraad besmet, ik ben aanwezig geweest.’ Dat zei Gerrit Komrij in juli 2003 in zijn Ruigoordrede. De verraders zijn z’n leeftijdgenoten, de generatie van mei 1968, van provo en verbeelding, van de nieuwe muziek en nieuwe beeldentaal. De oproerkraaiers van toen zijn de regenten van nu. Na het echec van de hooggestemde idealen wisten ze niet hoe snel ze zelf op de vrijgekomen stoelen en achter de geldkranen plaats moesten nemen. Zij zijn verantwoordelijk voor de crisis van nu. Terwijl alles opnieuw is vastgeroest en jongeren hun geloof in de toekomst hebben verloren, doen de politici of hun neus bloedt.
In zijn roman De loopjongen heeft hij dat vormgegeven in het verhaal van een vroegere schoolvriend die, bezield met idealen, als student was geronseld door de BVD. Hij heeft van diens verhaal fictie gemaakt, omdat hij het, zonder nostalgie, door wilde trekken naar de huidige tijd. En ook omdat hij wilde begrijpen hoe een goed mens terecht kan komen in de wereld van wat we nu het terrorisme noemen.

De relishow
Video door: Iris en Klaas Koppe
Voor Arie Boomsma die eind oktober als romanschrijver debuteert met De relishow, is schrijven niet wezenlijk anders dan televisieprogramma’s maken. Hij hoopt mensen ermee aan het denken te zetten, te inspireren om anders naar de dingen te kijken. Literatuur moet je van ideeën kunnen bevrijden, een nieuwe visie kunnen bieden, zonder ook maar enigszins dogmatisch te worden. Zijn visie op de maatschappij heeft hij in de roman verpakt in een verhaal over een door het publiek op handen gedragen evangelist die optreedt, zoals hij dat zelf omschrijft, onder een artiestennaam.
De idealistische kant van het geloof komt zo samen met de glamour, het showelement, het louter aan roem ontlenen van autoriteit. De roman is niet zonder humor, al is Boomsma zich terdege bewust van het steeds groter spanningsveld tussen religie en humor. Humor over religie kan snel ontaarden in spot. Door het maatschappelijke aspect, de visie op de samenleving, is de roman niet alleen interessant voor mensen die geloven. ‘Hij is veel breder.’
Opname: Marken, 22 augustus 2011

Dictators op de thee
Video door: Iris en Klaas Koppe (Datum opname: 16-09-2011)
‘Je kunt er beter zevenduizend omleggen dan eentje.’ Dat kreeg een advocaat die vaak voor het Strafhof in Den Haag werkt, te horen van een ‘gewone’ moordenaar. Die verwees daarmee naar de omstandigheden in het Paviljoen in Scheveningen waar de verdachten van misdaden tegen de menselijkheid zich ophouden. Staande voor de gevangenis in Scheveningen, vertelt Guus Bauer over zijn nieuwe roman Dictators op de thee. Daarin brengt hij alle dictators van de wereld samen in een geïsoleerd flatgebouw in de oerbossen van Tsjecho-Slowakije. Hoe gedragen de Mugabes en Kim Jung-uns van deze wereld zich als ze geen macht kunnen uitoefenen over hun omgeving en uniformen moeten maken voor de VN? Dat flatgebouw bestaat overigens echt. Eind jaren ’60 werd het gebouwd voor de inwoners van drie gehuchten die plaats moesten maken voor een militair terrein. Dictators op de thee past, na De tuinman van Niemandsland en Heimwee heeft een kleur, in het rijtje boeken van Bauer over het Oostblok en de val van de Muur. Hij vertelt ook waarom zijn toch al niet geringe drive om te lezen en erover te schrijven nu nog veel groter is dan anders. De afgelopen maand heeft hij niet minder dan 22 auteurs geïnterviewd.

Dier, bovendier
Video door: Iris en Klaas Koppe
Al zijn boeken gaan over maakbaarheid en verwoesting, zo besefte Frank Westerman onlangs. In dat perspectief ligt Dier, bovendier in het verlengde van zijn eerdere werk, zeker van El negro en ik. Dat nieuwe boek gaat over de maakbaarheid van de mens, maar dan via de spiegel van de maakbaarheid van het paard. Beginnend bij een Lipizzanerhengst die hij zelf heeft gekend, daalt hij drie tot vier generaties af en overziet daarmee de hele geschiedenis van de twintigste eeuw.

Eeuwen van veredeling en het toedichten van eigenschappen door de mens hebben de Lipizzaner gemaakt tot wat hij nu is, het schier volmaakte dier. Wat zegt dat over de eigen onvolmaaktheid en over de maakbaarheid van de mens? En gaat de mens uiteindelijk zichzelf klonen, zoals in mei van dit jaar voor het eerst met de Lipizzaner is gebeurd? De impact daarvan zal dan groter zijn dan die van het computertijdperk.
Opname: Amsterdam, De Hollandsche Manege, 23 september 2010 en Voorschoten, 4 oktober 2010.
Met Frank Westerman, Atjan Hop en Neapolitano Elvira.

Duel
Boekenweek-CV 2010
Video door: Iris en Klaas Koppe
Aan de hand van het Boekenweek CV, het cadeau van de bibliotheken in de Boekenweek, maakt Joost Zwagerman een reis door de tijd en door zijn werk. Hij vertelt hoe hij als schrijver die jongen uit Alkmaar is gebleven, die voor elk nieuw boek zijn onschuld en verwondering moet herwinnen. Ook de hoofdpersonen in zijn romans en verhalen, zo valt hem op, moeten leren in de wereld te staan. Een schrijver heeft de heilige plicht met blijvende nieuwsgierigheid de wereld te bekijken om niet van een angry young man een grumpy old man te worden.
Over zijn Boekenweekgeschenk Duel vertelt hij bij het epicentrum van de vertelling, de bouwput van het Stedelijk Museum, het Hollands Museum in Duel. Hij sprak daar niet alleen met museumdirecteuren maar tevens met de opzichter van de verbouwing, zodat ook de gegevens in het verhaal over stalen leggers en granieten steentjes volkomen authentiek zijn.
Opname: Rotterdam en Amsterdam, 27 februari en 1 maart 2010

Duizend dagen in China
Video door: Iris en Klaas Koppe
Na haar eerste bezoek aan China in 1980 nam Bettine Vriesekoop zich voor er nooit meer terug te keren. Het was toen nog een heel ander land met nauwelijks westerse invloeden. Maar de herinnering aan de gastvrijheid van de mensen en aan het onnavolgbare van de taal deed haar op die beslissing terugkomen. Ze raakte daarna zelfs zo geïnteresseerd in de Chinese cultuur dat ze in Leiden sinologie ging studeren. Al maakte ze die studie door persoonlijke omstandigheden niet af, toch wist ze inmiddels zoveel over China dat ze solliciteerde op de vacature bij NRC Handelsblad voor een correspondent in Peking en werd aangenomen. Het lange verblijf in China heeft haar met andere ogen naar het eigen land doen kijken. Veel overeenkomsten tussen Chinezen en Nederlanders zijn er niet, op de handelsgeest na. Zelf is ze er goed in geworden om tegelijk met heel verschillende dingen bezig te zijn, zoals nu met het ambassadeurschap van het WK tafeltennis in mei in Rotterdam én met het schrijven.‘En dat is ook heel Chinees.’
Opname: Amsterdam 15 februari 2011.

Geen zee maar water
Video door: Iris & Klaas Koppe
Gijs IJlander over de roman Geen zee maar water.
Opnamedatum: 9 januari 2008.

Gerard Reve : de vroege jaren 1923-1962
Video door: Iris en Klaas Koppe
Toen Nop Maas eind jaren ’90 van Gerard Reve en Joop Schafthuizen vier grote koffers met binnengekomen post cadeau kreeg, bleek dat zo’n goudmijn aan informatie dat hij het interpreteerde als een impliciete opdracht een biografie te schrijven. Het eerste van de drie delen van die biografie, over de vroege jaren 1923-1962, verschijnt op 30 oktober. Met Iris en Klaas Koppe bezoekt de biograaf drie van de belangrijkste Amsterdamse locaties daarin: de eerste etage van het huis aan de Jozef Israëlskade dat legendarisch werd als het huis aan de Schilderskade 66 in De Avonden, het Vossius Gymnasium, waar Reve van 1936 tot 1940 leerling was, en het huis aan de Ploegstraat in Betondorp, bekend van het verhaal ‘De Laatste Jaren Van Mijn Grootvader’ en de novelle ‘Werther Nieland’.
Opname: 11 oktober 2009.

Grond
Video door: Iris en Klaas Koppe (Datum opname: 24-10-2011)
Door het schrijven van Welkom in Megapolis : denken over wonen, stad en toekomst (2008) is de filosoof Jan-Hendrik Bakker zich gaan interesseren voor de betekenis die plekken hebben voor mensen. Dat voerde hem naar een ander begrip, een abstract begrip dat tegelijk de basis is van ons leven en denken: grond. Bij het schrijven van beschouwingen daarover ontdekte hij dat hij niet achter zijn bureau kon blijven zitten, dat hij moest spreken met mensen die als het ware proefondervindelijk met grond te maken hebben, met stadsarcheologen maar ook met begrafenisondernemers en doodgravers.
Mensen zouden zich meer moeten realiseren wat grond voor hen betekent. Dat grond ook een mentale betekenis kan hebben, illustreert hij op de plek bij de Nieuwe Kerk in Den Haag waar Spinoza korte tijd begraven heeft gelegen. Voor hem heeft die plek te maken met het lot van de Wassenaarse dichteres en tekenares Rietje Raaphorst, over wie hij in Grond het essay ‘Zandkorrels : over Spinoza en een verlamde dichteres’ schreef. Ernstig ziek, wist zij dat ze heel vroeg moest sterven. De titel van het essay verwijst naar een song van Bob Dylan, ‘Every Grain of Sand’. Alles in deze wereld hangt met elkaar samen, tot in de kleinste details.

H2Olland
Video door: Iris en Klaas Koppe
Wat is Nederland voor land als je je rond het thema water in de geschiedenis, de cultuur en het landschap ervan gaat verdiepen? H2Olland is het resultaat van de persoonlijke zoektocht die Maarten Asscher in een mengeling van trots en ironie, van nieuwsgierigheid en verwondering heeft ondernomen naar een antwoord op die vraag. Daarbij gaat het hem onder meer om de Afsluitdijk, ‘een genadeloos naakt mes in het water’, om Pampus, de Velsertunnel, de rivierbruggen over de Maas, de Rijn en de Waal en om natuurlijke fenomenen als Schiermonnikoog en het voormalig eiland Schokeiland. Achter de bekende clichés daarover gaan schitterende verhalen schuil, met echte helden en heldinnen. Die heeft hij willen behoeden voor de vergetelheid.
Opname: Afsluitdijk, 23 mei 2009

Heimwee
Video door: Iris en Klaas Koppe
Jeroen Brouwers op een historische plek in zijn leven: het voormalige jongenspensionaat in Bleijerheide, waar hij van 1953 tot 1956 verbleef en waar de zekerheid in hem rijpte dat hij schrijver zou worden.
Opnamedatum: 22 april 2003.

Het Amsterdam van Theo Thijssen
Video door: Iris en Klaas Koppe
Het Amsterdam van Theo Thijssen (met medewerking van Peter-Paul de Baar).
Opnamedatum: 14 oktober 2007.

Het dier in het dier
Video door: Iris en Klaas Koppe
Voor veel dieren is de natuur een plek geworden die ze niet begrijpen en niet kunnen begrijpen, aldus Koos van Zomeren, omdat ze direct of indirect worden geconfronteerd met het ingrijpen van de mens. Zelf heeft hij veel mooie momenten aan dieren te danken. De identificatie met het dier en met wat het meemaakt, wanneer het vrolijk en vitaal is, maar ook in zijn tragiek, heeft ‘de allerbeste stukken opgeleverd die ik ooit geschreven heb’. Daaruit stelde hij de bloemlezing Het dier in het dier samen, De mooiste – ontroerendste, grappigste, droevigste, leerzaamste – dierenverhalen.
Opname: Wolfheze, 26 februari 2009

Het diner
Video door: Iris en Klaas Koppe
De overeenkomst tussen Red ons, Maria Montanelli uit 1989 en het onlangs verschenen Het diner is dat ze er meteen in hun geheel waren, vertelt Herman Koch. ‘Als je de toon precies weet te treffen, heb je eigenlijk al de DNA van het hele boek.’ In beide romans voelen de hoofdpersonen zich bovendien onrechtvaardig behandeld en hebben ze minder inzicht in wat er om hen heen gebeurt dan de lezer. In Het diner vloeiden die eerste zinnen als vanzelf voort uit de situatie waarin hij het idee voor de roman kreeg.
Opnamedatum: 27 januari 2009.

Het leven is vurrukkulluk
Video door: Iris en Klaas Koppe
Remco Campert heeft het gevoel dat hij altijd een jaar of zeventien is gebleven, de leeftijd van een weifelende, gretige puber. Zestien, zeventien, dat zijn ook Mees, Boelie en Panda in Het leven is vurrukkulluk, het boek dat is ontstaan tijdens een mooie zomer in Amsterdam. Hij woonde toen met een vriend tijdelijk in een huis aan de rand van het Vondelpark en beleefde er, nog vóór Provo, de zomer van een nieuwe jeugd die in opkomst was. Dat gevoel van relaxedheid vertaalde zich in een zin, ‘Het leven is verrukkelijk.’ Al snel werd dat ‘Het leven is vurrukkulluk,’ uitgesproken door een jong meisje, Panda. Toen die zin en het meisje er eenmaal waren, schreef hij het boek in een week of drie.
Een boek waar Kees van Kooten heel veel aan te danken heeft. Voor hem zijn de jaren ’60 door Campert begonnen. Hij was het die het gevoel voor humor bij jongeren, ‘hun gereedschapskist aan woorden’ heeft uitgebreid. Het leven zoals je dat wilde leven, dat vond je voor het eerst terug in Het leven is vurrukkulluk. Er was toen echt een waterscheiding tussen de jongens die Campert lazen en er om moesten lachen en de overigen. Van Kooten heeft dat verwoord in het gedicht ‘Leeflezen’, dat hij voordraagt in deze video die Iris en Klaas Koppe backstage maakten in het DeLaMar Theater bij de voorstelling van Saint Amour.
Opname: DeLaMar Theater Amsterdam, 14 februari 2011

Het meisje uit Buenos Aires
Video door: Iris en Klaas Koppe
Is het huwelijk tussen Willem Alexander en Máxima gearrangeerd, zoals dat tussen Juliana en Bernhard was gearrangeerd? Was hun eerste ontmoeting in Sevilla niet zo spontaan als we altijd hebben gedacht? Wat was de rol daarin van Bernhard die al in 1943 heeft gelogeerd bij de grootvader van Máxima en die later vaak in Argentinië is geweest? Waarom dan zo’n gearrangeerd huwelijk? Er wordt wel van Tomas Ross gezegd dat hij gek is op complottheorieën, maar ‘de feiten zijn heilig. Absoluut’. Ook een romancier moet alles kunnen onderbouwen met tachtig procent aan controleerbare feiten. ‘Die resterende twintig procent mag hij dan zo logisch mogelijk aanvullen en zijn verzonnen oplossing geven,’ zoals hij deed in Het meisje uit Buenos Aires.
Opname: Den Haag, 21 september 2009.

Het pauperparadijs
Video door: Iris en Klaas Koppe
Vorige week stond Het pauperparadijs van Suzanna Jansen op 45 in de Bestseller 60. Dat was op zichzelf niet bijzonder; wel bijzonder was dat het boek daarmee 104 weken, of precies twee jaar, op die bestsellerlijst prijkte. Dat succes van haar familiegeschiedenis, en daarmee van anderhalve eeuw armoede in Nederland, heeft haarzelf verrast.
Haar oma, wier ouders allebei in de Drentse pauperkolonie Veenhuizen hadden gezeten, woonde met haar man in Amsterdam-Noord, in de Weegbreestraat. De buurt heette destijds Floradorp, maar iedereen sprak van 'de Rimboe', omdat het gold als een asociale buurt. Het uitzoeken van de geschiedenis van haar familie, deels gehuld in nevelen en geheimen, heeft Suzanna Jansen doen beseffen dat afkomst wel degelijk een deel van je wezen uitmaakt. En dat haar neiging zichzelf klein te houden mede daardoor was bepaald.
Zo is het schrijven, en vervolgens de grote weerklank daarvan, voor haarzelf een bevrijding geweest. Het gevoel van vrijheid gaf haar de ruimte een theateropleiding te gaan volgen en met nieuwe vormen te experimenteren, zoals ze ook in haar tweede boek, De hemel is goud, heeft gedaan. Na het voltooien van haar theateropleiding kan ze nu ook experimenteren met het toneel, zonder het schrijven los te laten.
Opname: Amsterdam-Noord, 6 juni 2011.

Het raadsel vader
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘De vader naar wie ik dan toch misschien op zoek was, is me in ieder geval iets naderbij gekomen. Het raadsel is niet geheel opgelost. En dat is maar goed ook. Er moet altijd nog iets te raden overblijven.’ De periode dat haar vader ziek was en zij voor hem zorgde, is voor Monika Sauwer erg intensief geweest. Net als de tijd na zijn dood, toen zij zijn huis, met al zijn schilderijen, moest opruimen en verkopen. Door het lezen van zijn brieven uit de tijd dat hij nog een romantische jongeman was, leerde zij hem beter kennen. Die jonge man en de oude man die hij was geworden, heeft zij in Het raadsel vader gecombineerd in een portret dat meer moest zijn dan alleen het portret van een vader.
Opname: Amsterdam/Bussum, 6 april 2011

Het wonderlijke leven van Jackie Fontanel
Video door: Iris en Klaas Koppe (Datum opname: 02-12-2011)
Kasper van Kooten heeft het gevoel dat hij misschien in de verkeerde tijd is geboren. Zonder zich over te geven aan nostalgie hunkert hij naar de Roaring Twenties en de Thirties. De crisis was toen nog ingrijpender dan nu, maar werd bezworen met kunst, muziek, poëzie, met dansen op de vulkaan. Anders dan nu, nu we lamgeslagen in onze uitingsvormen alleen maar tegen de berg opkijken. Al jong sprak het feit dat zijn grootvader in de jaren twintig met de Holland Amerika Lijn als scheepsbediende naar New York was vertrokken, tot zijn verbeelding. Die fascinatie heeft verwerkt in de roman en de voorstelling Het wonderlijke leven van Jackie Fontanel. In de voorstelling IS hij Klaas Kits, de hoofdpersoon uit de roman, die in de jaren ’90 in Amsterdam is gaan studeren en in zijn hunkering naar de jaren ’20 en ’30 alles om zich heen als onecht ervaart. In een nieuwe vorm van cabaret, tonet, een mix van cabaret en toneel, vertelt hij over zijn grootvader en over het wonderlijke leven van Jackie Fontanel.

Homo submersus
Video door: Iris en Klaas Koppe
Als eersteklassertje kwam Ulli Jessurun d’Oliveira in september 1945 op het Vossius Gymnasium in Amsterdam in de klas van de geschiedenisleraar Jacques Presser. Die had toen nog de hoop dat zijn gedeporteerde vrouw ergens in leven was. Daarvan getuigt ook het onlangs bij Boom verschenen boek Homo submersus, dat wordt aangeboden als een roman, ‘maar de relatie met de werkelijkheid druipt er, ondanks de fictionaliserende elementen, van af’. Die hoop op hereniging met zijn vrouw is de eerste fase in het werk van Presser, aldus D’Oliveira. In de tweede fase vergezelt hij haar uit solidariteit, de ondergang tegemoet. In de derde fase is hun persoonlijke verhaal opgenomen in het grote geheel van de vernietiging.
Opname: Amsterdam, 26 april 2010

Huize Het Gras
Video door: OBA
Tussen 1964 en 1971 woonde Gerard Kornelis van het Reve in Huize Het Gras in het Friese Greonterp. Zijn partners Willem Bruno van Albada en Hendrik van Manen - in de literatuur bekend als Teigetje & Woelrat – maakten in die periode honderden foto’s, waarvan een groot aantal nu is te zien in de tentoonstelling Teigetje & Woelrat in het Gerard Reve Museum in de OBA.

Ik Jan Cremer: derde boek
Video door: Iris en Klaas Koppe
Van kleins af aan stond het voor Jan Cremer vast dat hij niet zou ondergaan in de anonimiteit, dat hij bekend zou worden, zijn naam zou graveren in de aardbol. Toen hij een jaar of vijftien was, waren zijn plannen al concreter. Hij zou zijn autobiografie schrijven, het verhaal van zijn jeugd en zijn familie, en zou die beginnen met ‘Ik werd geboren…’ Cruciaal daarin was het woord ik, waarmee hij later ook de titel van die autobiografie zou beginnen. ‘Ik doe niet aan valse bescheidenheid,’ aldus Cremer die vertelt hoe hij altijd álles, zijn hele leven, in zijn werk heeft geïnvesteerd (‘Kunst is hongeren, in alle opzichten, in alle eenzaamheid.’), hoe Ik Jan Cremer tot stand is gekomen en hoe het, ondanks alle aanvankelijke tegenstand, kon uitgroeien tot Het Debuut van de Eeuw.
Zie ook het nieuwsbericht over de veiling van het typoscript van Ik Jan Cremer.
Opname: Amsterdam, 14 september 2010

Kaas
Video door: Iris en Klaas Koppe
Dick Matena bij de opening van de tentoonstelling met de originele prenten van zijn bewerking van Kaas van Willem Elsschot op 28 maart 2008 in het Koninklijk Museum voor de Schone Kunsten in Antwerpen.

Knielen op een bed violen
Video door: Video van Iris en Klaas Koppe
Jan Siebelink over de wereld achter Knielen op een bed violen.
Opname: 3 september 2005.

Koersdagen
Video door: Iris en Klaas Koppe
Dertig jaar na zijn eerste overwinning op een Alpencol, de legendarische Alpe d'Huez, keert Peter Winnen terug naar zijn eerste berg, de op 32 meter boven NAP gelegen Weverslose Berg, waar hij twee keer bijna het leven heeft gelaten.

Opname: venray, 25 juni 2011

Meneer Foppe & de hele reutemeteut
Video door: Iris en Klaas Koppe
Voor Meneer Foppe & de hele reutemeteut heeft Wim de Bie een keuze gemaakt uit de eerdere boeken over Meneer Foppe, aangevuld met zestig nieuwe stukken. Hij schrijft al dertig jaar over deze man die wel eenzaam is maar volstrekt niet zielig. Zolang hij maar niks met de mensen te maken heeft, voelt hij zich prima.
In een aantal opzichten is Meneer Foppe zijn alter ego. Ook hij voelt zich ongemakkelijk tussen de mensen. Dat mensenschuwe zit hem zelfs in de genen. Wat hij zelf meemaakt, heeft hij in Meneer Foppe uitvergroot. Doordat hij al sinds 1965 voor de camera staat, durft hij wel meer. In het gewone leven gaat hij een beetje gebogen door de straten, maar voor de camera kan hij een rol spelen. Van zijn honderden types waren het de outcasts die het dichtst hem stonden, zoals de zwerver Dirk, Walter de Rochebrune die in het tuinhuis bij zijn moeder woont en Meneer Foppe die ook een buitenbeentje is.
Opname: Bussum, 27 april 2009.

Moedig voorwaarts
Video door: Iris en Klaas Koppe
Bert de Groot, lid van de raad van bestuur van uitgeefconcern NDC/VBK en voorzitter van de CPNB, vertelt bij Huize Het Gras in het Friese Greonterp over Gerard Reve, wiens uitgever hij was vanaf 1972 en die hij zijn vriend mocht noemen. Verder gaat hij in op het bestsellerwezen, de toekomst van het boek en de specifieke taak van de uitgever. ‘Uitgeven is niet moeilijk, verkopen is de kunst.’
Opnamedatum: 2 juli 2008.

Na de pauze
Video door: Iris en Klaas Koppe
Als een voorstelling van Herman Finkers is afgelopen, krijgt die nog een ‘nagolf’ in een cd, een dvd en een boek. Op het podium denkt hij vooral aan het effect, bij een tekst om te lezen aan de onderliggende lijn. Van al zijn voorstellingen werkt dat bij Na de pauze het best. ‘Daar loopt het allemaal mooi parallel.’ Het is ook zijn minst visuele voorstelling. Met zo weinig mogelijk middelen wilde hij zoveel mogelijk vertellen. Het lijkt hem wel interessant nu eens rechtstreeks een boek te schrijven, rechtstreeks een cd op te nemen met nieuwe liedjes of rechtstreeks een cursus Marialogie voor tv te maken.

Hij vertelt ook over de drie plekken in Nederland die rusten op oale grond, over een mogelijke Mariakapelletjesstop, over de Twentse boer, de grote mysticus Reve en Willem Wilmink, wiens urn niet met zijn weduwe mee is verhuisd naar Almere.
Beuningen, 19 augustus 2009.

Neem me mee, zei de hond
Video door: Iris en Klaas Koppe
Opgegroeid in een Gelders gehucht, in een huis zonder boeken, is Wim Brands op zijn veertiende veel gaan lezen, vier tot vijf boeken per week. Van meet af aan heeft lezen hem de mogelijkheid geboden te verdwijnen in andere werelden en stemmen te horen van mensen buiten zijn eigen omgeving. Lezen leert je bovendien wat tegenspreken is. Dat is voor hem ook het mooie van interviewen. Je begint met een vraag en eindigt met weer andere vragen.
Wandelen door Amsterdam biedt hem de kans het gedicht te corrigeren waaraan hij in zijn hoofd werkt. Voetstappen hebben direct te maken met het ritme van een gedicht. Als hij voelt dat het af is, dan pas schrijft hij het op. Het deel van Amsterdam waar hij met zijn hond Diesel wandelt en de mensen die hij er ontmoet, hebben hem de inspiratie geboden voor een tiental gedichten in Neem me mee, zei de hond, zijn nieuwe, eind september te verschijnen bundel.
Opname: Amsterdam, 11 juni 2010.

Niemand in de stad
Video door: OBA (Datum opname: 21-03-2012)
Boekenweek Live 2012
Scholieren in het hele land hebben de mogelijkheid in gesprek te gaan met schrijver Philip Huff. Boekenweek Live! 2012 wordt uitgezonden vanuit de Openbare Bibliotheek Amsterdam tussen 13.00 en 14.00 uur. Khalid Boudou leidt dit interactief uitgezonden schrijversgesprek. Via Skype-verbindingen met bibliotheken uit alle provincies en via twitter doen honderden scholieren mee.

Ongehoorde symfonie
Video door: Iris en Klaas Koppe (Datum opname: 25-02-2012)
Al decennia werkt André Klukhuhn aan een overzicht van de westerse ideeëngeschiedenis, waarin zowel wetenschap en filosofie als kunst en cultuur aan bod komen. Dat het werk ook na de publicatie van De geschiedenis van het denken in 2003 niet is afgerond, blijkt uit zijn nieuwste publicatie, Ongehoorde symfonie, over de geschiedenis en de filosofie van de westerse klassieke muziek. De titel is ontleend, zoals hij toelicht in het planetarium van Eise Eisinga in Franeker, aan de kosmische symfonie die zou worden voortgebracht door de planeten. De klanken daarvan kunnen alleen worden gehoord door wie zuiver van hart is. Voor anderen blijven ze ongehoord. In het Concertgebouw in Amsterdam licht hij vervolgens toe hoe de bouw van dergelijke muziektempels mede bijdroeg tot een blijvende verandering in de omgang met en beleving van de muziek.

Over het doppen van bonen
Video door: Iris en Klaas Koppe
Deze maand verscheen bij Querido Over het doppen van bonen, de roman waaraan Wieslaw Mysliwski tien jaar heeft gewerkt. In het levensverhaal dat een man daarin onder het doppen van bonen vertelt, draait alles om de oorlog. De vertaling uit het Pools is van Karol Lesman. Hij vertelt dat de Tweede Wereldoorlog in de Poolse literatuur nog zowat alomtegenwoordig is. Ook de jongere schrijvers kunnen er niet omheen. Zelf hoorde hij pas op zijn achtste van zijn vader dat hij een Poolse achtergrond had. In 1961 nam die vader het gezin mee naar Polen. Karol beleefde er een tweede geboorte, mede door de onderdompeling in de Poolse taal. In het tragische verhaal van zijn eigen vader die in de Poolse pantserdivisie van generaal Maczek een van de bevrijders van Breda was, staan de oorlog en de nasleep ervan ook centraal.
Opname: Pools militair erehof Ginneken, 15 november 2009.

Post voor mevrouw Bromley
Video door: Iris en Klaas Koppe
Met spanning wordt uitgekeken naar de nieuwe roman van Stefan Brijs, zes jaar na zijn terecht zo veelgeprezen De engelenmaker. Op 12 oktober verschijnt bij uitgeverij Atlas Post voor mevrouw Bromley, waarvan de kiem werd gelegd toen hij een reportage zag over de Eerste Wereldoorlog. Daarin censureerde een Engelse officier de brieven die de manschappen naar huis schreven. Al te negatieve berichten moesten worden vermeden, net zoals elke soldaat die het leven liet, achteraf aan het thuisfront als een held werd voorgespiegeld. In de geschiedenis van twee Engelse jongens die in de loopgraven belandden, wilde Stefan Brijs het werkelijke verhaal vertellen van deze oorlog die zich voor velen vier jaar lang op een paar vierkante meter heeft afgespeeld. Honderdduizenden lieten daarbij het leven. De hoofdpersonages zijn fictief, maar wat ze meemaken, is echt gebeurd. De waanzin van de oorlog, beleefd door iemand die niet heeft bestaan, maar die evengoed een van die duizenden jongens op de eindeloze kerkhoven had kunnen zijn.
Opname: Ieper en Poperinge, 19 augustus 2011.

Projekt Nederland
Een leeg landschap
Video door: Iris en Klaas Koppe
De hele familie van Willem van Toorn komt uit de Betuwe, maar zelf groeide hij, als het ware tussen twee landschappen, op in Amsterdam. Het landschap, en de uitverkoop ervan in Nederland aan het marktdenken, speelt een grote rol in zijn werk, heel nadrukkelijk in de roman Een leeg landschap en het pamflet Projekt Nederland. Hij spreekt met de schilder Willem den Ouden, met wie hij zich heeft ingezet voor het behoud van het rivierenlandschap. Ze konden de vernietiging ervan bij de dijkverzwaringen in de jaren ’90 niet tegenhouden, maar wisten toch te bereiken dat het meanderen van de dijken rond de Waal behouden bleef. Eind dit jaar verschijnt Het grote landschapsboek, een keuze uit de stukken die Van Toorn de laatste vijftien jaar schreef over het landschap en onze omgang ermee.
Opname: Varik (Betuwe), 29 april 2010

Sergej Diaghilev
Video door: Iris en Klaas Koppe
Dans is veel meer dan alleen het bewegen dat je ziet. Het is muziek, het is aankleding en het is vooral een kunst die een mateloze toewijding vereist, een precisie en discipline die bij geen enkele andere kunst tot zo’n hoogte reikt. Juist die totale focus op de kunst kenmerkt de toewijding van Sergej Diaghilev (1872-1929), de oprichter van de vermaarde Ballets Russes die ook criticus, verzamelaar, denker en conceptueel kunstenaar was. En, aldus Sjeng Scheijen, een bijzonder mens, iemand die graag provoceerde, die de aristocratische wereld van de dans emancipeerde, die in de jaren ’10 en ’20 van de vorige eeuw openlijk homoseksueel was en afstand deed van al het materiële voor een leven in de breedte. Zijn privéleven hield hij echter nadrukkelijk buiten de publiciteit. Bij de research voor een tentoonstelling over hem voor het Groninger Museum vond Scheijen in een familiearchief in St. Petersburg tachtig brieven aan zijn stiefmoeder, vol persoonlijke details, ook over zijn gevoelsleven. Het werd de aanzet tot Scheijens omvangrijke biografie van Diaghilev, waarin het bestaande beeld een geheel nieuwe invulling kreeg. Een boek dat The New Yorker’s favorite list 2010 haalde en werd aangeprezen door Mick Jagger.
Iris en Klaas Koppe filmden Scheijen in het kledingatelier van het Nationale Ballet in het Muziektheater in Amsterdam. Het Nationale Ballet is mede voortgekomen uit de Ballets Russes van Diaghilev en heeft nog altijd veel stukken van de door hem ontdekte choreograaf George Balanchine op het repertoire. In februari brengt het in À la russe een eerbetoon aan de grote Russische balletcomponisten.
Opname: Muziektheater Amsterdam, 13 januari 2011

Sisyphus' bakens
Video door: Iris en Klaas Koppe
In feite is het een schrijnend boek, aldus Jeroen Brouwers over Sisyphus’ bakens, het achtste deel in zijn reeks Feuilletons. Dat tragische zit in de bovenstroom: wat een rotzooi, daar in die regionen. Hij kreeg ermee te maken nadat hem in april 2007 was verteld dat zijn oeuvre werd bekroond met de Prijs der Nederlandse Letteren. Voor de camera vertelt hij waarom hij die prijs uiteindelijk heeft geweigerd. Dat was niet om het geldbedrag, hoewel hij dat voor een oeuvreprijs eerder een belediging dan een eerbetoon vindt. Hij schreef zijn ‘vloekschrift’ volgens de eisen van de polemiek, waarvan de voornaamste is: niet liegen. Een tweede eis is dat een polemiek zoiets moet zijn als vuurwerk: geknal, lichtspetters en veel hilariteit. ‘Je moet lachen en het moet scherp zijn en tegelijk vilein. En dat is waarom je mijn boek moet lezen.’
Opname: Zutendaal, 20 maart 2009

Snijpunt
Video door: Iris & Klaas Koppe
Nelleke Noordervliet over de roman Snijpunt.
Opname: 23 januari 2008.

Suezkade
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘Bij de naam Suezkade denken we misschien wel aan crisis of aan de zee of aan de woestijn… Het boek gaat over de woestijn, over een woestijn, en het gaat over crisis en over drama en ook over hele mooie dingen.’ In Den Haag (de stad waar hij van houdt om het languissante, het kwijnende), staande voor het standbeeld van Spinoza en voor het huis aan de Suezkade dat hem de inspiratie gaf voor zijn roman, vertelt Jan Siebelink over Suezkade, het verhaal van een jonge leraar Frans en een leerlinge uit zijn klas.
Opnamedatum: 18 september 2008.

Taal is zeg maar echt mijn ding
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘U bent toch die vrouw van Paul de Leeuw,’ kreeg Paulien Cornelisse vaak op straat te horen nadat de presentator in zijn programma een keer of vier had gezegd dat hij haar boek Taal is zeg maar echt mijn ding oprecht leuk vond. Het effect bleef niet uit. Vanuit het niets kwam het boek binnen op de zevende plaats in de Bestseller 60, om daarna door te stoten naar de eerste plaats. Voor Paulien Cornelisse die bovendien het afgelopen seizoen met haar eerste cabaretprogramma de theaters inging, is taal het alibi om het te hebben over allerlei dingen die haar bezighouden. Anderzijds is taal voor mensen ook het medium bij uitstek om dingen te verhullen.
Opname: Amsterdam, 25 mei 2009.

Twee vrouwen
Video door: Iris en Klaas Koppe
‘Ik ben zo onderhand de enige in Nederland die Twee vrouwen niet heeft gelezen,’ aldus Harry Mulisch. Als schrijver zal hij nooit weten wat de lezer ervaart wanneer die op bladzijde 20 is. De lezer weet niet wat er op de volgende 200 bladzijden, hij wel. ‘Ik kan het niet meer naïef lezen.’ Hij is een schrijver, geen lezer en al helemaal geen herlezer, ook niet van zijn eigen werk. Het ‘heel leesbare’ Twee vrouwen schreef hij toen het, na een aantal politieke boeken, weer mogelijk was om verhalen te vertellen.
Opnamedatum: 4 juli 2008.

Zoo van het denken
Video door: Iris en Klaas Koppe
De dromen verzamelen van een stad was iets dat Peter Verhelst al lang wilde. Toen hij ongeveer een jaar geleden werd gevraagd stadsdichter van Gent te worden, wilde hij daar op ingaan als hij zo dat dromenvangersproject kon verwezenlijken. De beelden in de dromen die enkele honderden mensen inzonden, werden verzameld in een kleine schatkamer die een plaats krijgt in de nieuwe bibliotheek van Gent. De bedoeling is dat schrijvers, filmmakers en tekenaars die ruwe beelden gaan gebruiken.
Zelf deed hij dat in Nero, het stuk dat hij schreef en regisseerde en maakte met Wim Opbrouck. Die speelt Nero, een man die een wereld wil creëren die wordt geregeerd door schoonheid, door de wetten van poëzie en muziek. Nero gaat in première samen met Medea, zijn variant op het klassieke verhaal van een vrouw die zich wreekt op haar man door haar zonen te doden. Beide stukken vullen elkaar aan en sluiten voor Verhelst goed aan bij zijn romans. Die spelen zich ook af in een niet benoemde tijd, in een dromerige staat van zijn waarin moderne inzichten versmelten met antieke mythes en de taal zich onttrekt aan het realisme.
Bij het zoeken naar andere vormen dan het scheppen op papier werkt hij samen met beeldend kunstenaars, dansers, choreografen en fotografen… Zij bieden hem inspiratie. Zo leidden gesprekken met de beeldhouwer Johan Tahon tot een dichtbundel over dieren, Zoo van het denken, niet toevallig op de uitklapbare cover getooid met een foto van choreograaf Wim Vandekeybus en een paard. ‘De schoonheid van het dier en de pracht van het menselijk lichaam, twee dingen die mij mateloos fascineren.’
Opname: Gent, 13 mei 2011