Utrecht
Als eerste stad in Nederland is Utrecht in 2017 door Unesco uitgeroepen tot City of Literature. Niet zo vreemd, want Utrecht is een aantrekkelijke, mooie, niet al te grote stad, met meer literaire potentie dan menigeen wist. Veel schrijvers en dichters zijn hier geboren of hebben hier gewoond en natuurlijk hebben zij hun habitat bezongen. Bezoekers kunnen zich ook verheugen over de fraaie boekhandels (nog altijd), de grote openbare bibliotheek, het literatuurhuis en de festivals, en zij kunnen een keus maken uit de vele speciale wandelingen. Wie ook graag een stukje langs de Vecht fietst, brengt een bezoek aan het fraaie kasteel, waar ooit de schrijfster Belle van Zuylen woonde.
De suggesties die hier volgen, hebben we voor het gemak als volgt ingedeeld:
* Wandelen met een boek
* Literair Utrecht voor kinderen
* Wandelen onder leiding van een gids
* Festivals en evenementen

WANDELEN MET EEN BOEK

Schrijvers over hun jeugd
In het boek 52 Wandelingen met schrijvers naar hun jeugd (laatst bekende druk 2009) geven verschillende bekende auteurs acte de présence. Het boek heeft een vast stramien: een korte biografie wordt gevolgd door een gedetailleerde beschrijving van een wandeling door het dorp, stad of streek van de jeugd van de schrijver. Afgesloten wordt met een plattegrondje, tips en wat praktische en interessante adressen (cafés, campings, musea etc.).
Aan de hand van dit boek kunt u door Utrecht lopen met Jan Kuitenbrouwer, die in zijn jeugd heel wat kilometers aflegde op zijn paarse brommer. Hij vertelt smakelijke verhalen over zijn oude buurt, de Kanaalstraat en omgeving.
Of wandel door het Zocherpark in het Singelgebied met zijn eeuwenoude bomen met Manon Uphof.

Wandelen in gedichten
In Poëtisch Utrecht; een wandeling in gedichten (2004, onder redactie van Coen Peppelenbos) brengen 28 dichters de domstad in kaart met nieuwe gedichten. De wandelaar loopt van gedicht naar gedicht, steeds gekoppeld aan een straat of een plein, een gebouw of een beeld; van al die plekken samen werd een wandeling gemaakt. Het boek bevat een handige plattegrond en foto's van een tiental fotografen.
Journaliste Iris Pronk schreef de verbindende teksten en neemt u mee langs vergeten hoeken en onbekende stegen. Trek stevige wandelschoenen aan, want u bent zeker 3 uur onderweg.
Dichters die hun medewerking verleenden, onder andere: Ronald Giphart, Ruben van Gogh, Tjitske Jansen, Esther Jansma, Arthur Japin, Dirkje Kuik, Koos Meinderts, Coen Peppelenbos, Edward van de Vendel, Leo Vroman. Het boek is alleen nog tweedehands verkrijgbaar.
Foto: de Leugenaarsbank aan de Anton Geesinkstraat, met een gedicht van Igmar Heytze.

Wandelen met Awater
Awaters spoor is een literaire gids voor een van Nederlands meest gelezen dichters. Aan de hand van twee wandelingen door Utrecht leren we Martinus Nijhoff (1894-1953) van dichtbij kennen. In de bloeitijd van zijn dichterschap, tussen 1933 en 1941, woonde hij in deze stad.
De wandelingen voeren langs de vele plekken in het lange gedicht Awater, dat hij hier schreef. We volgen de mythische figuur Awater en zijn schim op hun gang door het centrum op weg naar het station. Ook lopen we langs de woonadressen van Nijhoff, zoals het befaamde pand Oudegracht 341 (foto rechts), waar ook de schilder Pyke Koch, de schrijvers Jan Engelman en Cola Debrot en de musicus Hans Philips huisden.
De door auteur Niels Bokhove teruggevonden correspondentie tussen Nijhoff en zijn Utrechtse muze, de lerares klassieke talen Josine van Dam van Isselt, geeft kleur aan de biografische achtergrond van het gedicht en laat zien dat zij veel meer dan tot nu toe werd aangenomen een stempel op zijn persoon en werk heeft gedrukt.

Het Utrecht van C.C.S. Crone
C.C.S. (Cees) Crone (1914-1951) is de jong overleden auteur van een bescheiden oeuvre, dat vooral uit novelles bestaat, veelal spelend in Utrecht, vol tragiek, tegenslag, dood, weemoed en humor. Crone hield niet van diepgravende beschrijvingen: hij schetste kleine, nietige figuren. Hij schrijft sober en precies, schrapte veel. Hij was een groot wandelaar; in zo goed als al zijn verhalen wordt veel gewandeld.
Zijn zoon, Frans Crone (1950 – 2007) publiceerde in 2001 Het Utrecht van C.C.S. Crone, waarin hij vijf wandelingen beschrijft, die prachtig aansluiten bij het werk van zijn vader. Er worden tal van Utrechtse locaties aangedaan die in Crones leven en werk een speciale betekenis hebben. De wandelingen die Frans Crone beschrijft zijn niet zo lang, maar wel voorzien van sprekende citaten en mooie oude foto’s.
Foto: Crones standbeeld in het Bruntenhof

Lanterfanten met A. Alberts
Albert Alberts (1911-1995) begint in 1930 in Utrecht de studie 'Indologie' (Indonesische Cultuur). Hij krijgt een studietoelage van de staat, waarmee bij zich automatisch verplicht om na zijn studie als Rijksambtenaar naar Nederlands-Indië af te reizen. Alberts huurt een kamer in de stad en schrijft zich in bij het Utrechts Studenten Corps. Na een week van ontgroening houdt hij deze studentenvereniging echter voorgoed voor gezien. In zijn tweede studiejaar wordt hij lid van Unitas, een studentenvereniging waar hij het veel gezelliger vindt. Hij leert er Koolhaas kennen die hem betrekt bij een studententoneelclubje. Daarnaast houdt hij zich graag bezig met lanterfanten, zoals ook te lezen valt in zijn boek De Utrechtse Herinneringen (1983).
Met behulp van een wandelroute van anderhalf à twee uur, die begint bij het vroegere VVV-kantoor, Vredenburg 90, kunt u nu het Utrecht van Alberts verkennen.

Langs Utrechtse boekhandels
Tot slot geen boek, maar een folder, die naar aanleiding van de landelijke Boekenweek van 2014 werd samengesteld door negen Utrechtse boekhandels in samenwerking met Het Literatuurhuis. Hierin is een wandeling beschreven langs deze winkels. De folder is af te halen bij elk van de negen deelnemers: Boekhandel Bijleveld, Boekhandel Libris, Boekwinkel Savannah Bay, De Utrechtse Kinderboekwinkel, Politieke Boekhandel De Rooie Rat, Boekhandel De Wijze Kater, Kinderboekwinkel Kakelbont, de evangelische boekwinkel Sjofar en de Literaire Boekhandel Lijnmarkt.
Hoe lang u over de wandeling doet, hangt natuurlijk af van de tijd die u doorbrengt in deze boekenparadijzen.

LITERAIR UTRECHT VOOR KINDEREN

Nijntje museum
Welk kind kent Nijntje niet? In 32 van de 124 prentenboeken die Dick Bruna maakte, speelt het vriendelijk konijn Nijntje de hoofdrol. Ze maakt actief kennis met de wereld om zich heen, vaak samen met haar familie en vriendjes. Geen wonder dat het vroegere Dick Bruna Huis bezoekers trok van overal.
Inmiddels is het huis verbouwd tot een heus Nijntje Museum, helemaal gericht op kinderen. Iedere ruimte heeft nu zijn eigen invulling, van het huis van Nijntje tot de dokter en de dierentuin: herkenbare thema’s voor peuters en kleuters.
Het Nijntje museum richt zich exclusief op gezinnen met jonge kinderen; de inrichting en het spelmateriaal zijn speciaal voor hen ontwikkeld. Peuters en kleuters ontdekken er spelenderwijs hun wereld. Kinderen kunnen zelf aan de slag in het kunstlokaal, daar kunnen ze schilderen, stempelen, knippen en plakken. Iedere zondagmiddag is er een voorleesuurtje.
Volwassenen die vooral geïnteresseerd zijn in Dick Bruna zelf en zijn werk kunnen terecht in het Centraal Museum, tegenover het Nijntje museum. Daar is zijn originele atelier permanent te zien, altijd in combinatie met een selectie uit zijn rijke oeuvre dat het Centraal Museum in bruikleen heeft.
Voor meer informatie: Nijntje Museum. Adres: Agnietenstraat 2.

Spoorwegmuseum
Hebt u kinderen die gek zijn (of waren) op de boeken van W. Awdry over Thomas, het dappere locomotiefje, dan is het goed om te weten dat er jaarlijks een speciaal Thomas de Trein weekend wordt georganiseerd in het spoorwegmuseum in Utrecht. Dit weekend valt rond Hemelvaartsdag. Voor meer informatie zie de website van het Spoorwegmuseum.
En als dit smaakt naar meer, dan kan er altijd nog een reisje naar Engeland volgen om je hart op te halen aan deze en andere treinen. Zie elders in het Literatuurplein.

Voor meer leuke uitstapjes met kinderen: Literair op stap met kinderen in Nederland.

WANDELEN ONDER LEIDING VAN EEN GIDS

Storytrail - Stadswandeling met verteller
Een Storytrail is een theaterwandeling. Een verhalenverteller neemt je mee de stad in. Je wandelt door het decor van het eeuwenoude centrum terwijl je de helden, schurken en heiligen van de stad ontdekt aan de hand van verhalen en anekdotes.
Het is een leuke animerende aanpak voor groepen vanaf 2 personen, via 'open inschrijving', of voor besloten groepen vanaf 15 personen. De meeste wandelingen zijn ook geschikt voor kinderen vanaf een jaar of zeven. Informeer bij twijfel even bij de organisatie. Groepen kunnen in overleg een datum kiezen, of zich aanmelden bij een van tevoren vaststaande wandeling. Behalve een wandeling door Utrecht, is er ook een door Amelisweerd.
Voor meer informatie zie de website van Storytrail.

Salon Saffier Literaire Wandelingen
Salon Saffier organiseert naast voorstellingen ook regelmatig thematische literaire wandelingen. Daaraan kan via een open inschrijving op individuele basis worden deelgenomen. Meer informatie over de inhoud van de wandelingen, de data en de kosten treft u altijd aan bij het onderdeel 'Programma' op de website van Salon Saffier.
Het is echter ook mogelijk deze wandelingen voor een eigen, besloten groep te boeken.
Lengte wandelingen: circa 2 uur. Leiding: deskundige gidsen, met tekstvoordracht uit het werk van de betreffende auteurs door een acteur. Tijdstip: zondagochtend (anders in overleg).
Groepsgrootte: maximaal 20 personen.
Momenteel kan men kiezen uit vijf wandelingen:
* In de voetsporen van Dirkje Kuik, een wandeling langs woningen, ateliers en literaire plekken van deze Utrechtse schrijfster en beeldend kunstenaar (foto rechts).
* Awater achterna - en Nijhoff, een wandeling langs de plaatsen uit Martinus Nijhoffs beroemde gedicht Awater en de woningen waar hij woonde en werkte. De hoofdfiguur in Awater wandelt langs zo'n tien plekken in Utrecht, waarvan een deel vaststaat en de rest - met argumenten! - vermoed wordt.
* En hoe verder hij ging des te langer was zijn terugweg - Op pad met de Utrechtse schrijver C.C.S. Crone, aan de hand van zij bescheiden oeuvre, waarin hij zo herkenbaar schreef over het Utrecht van de jaren dertig.
* Van advocatenkantoor tot gekkenhuis , een literaire wandeling door de Lange Nieuwstraat en omgeving, die begint bij het kantoor van advocaat-dichter mr. H. Marsman en eindigt ongeveer bij de plek waar de dichters Jan Arends en Willem Kloos verpleegd werden, toen ze wat in de war waren.
* Dicht op de huid van Slauerhoff - wandeling met medicus-dichter Jan Slauerhoff
Jan Slauerhoff, die korte tijd woonde in Utrecht, waar hij werkte als arts-assistent in het Stads- en Academisch Ziekenhuis aan de Catharijnesingel. De wandeling gaat langs de woon- en werkplekken van hemzelf en zijn literaire vrienden.

FESTIVALS EN EVENEMENTEN

Literatuurhuis in Utrecht
Voor wie graag wil weten wat er in Utrecht te doen en te beleven is op het terrein van theater, poezie en literatuur is er Het Literatuurhuis (foto links), een organisatie die voortgekomen is uit de stichtingen SLAU, Poëziecircus, de Nacht van de Poëzie en City2Cities, die elk al vele jaren literatuur op het podium brengen, met beide een heel eigen programma, doelgroep en aanpak. Zie de website voor meer informatie.

In de zomer kunt u in het Moreelse Park verschillende theater-, dans- en muziekvoorstellingen bijwonen voor jong, oud en alles daar tussenin, georganiseerd door het rondtrekkend festival onder de noemer Literatuur op de Parade.

In 2017 werd als vervolg op de Unescobenoeming van Utrecht als Unesco City of Literature besloten tot een internationaal literatuurfestival dat maar liefst twee weken zal duren. Hiertoe werd het jaarlijkse literaire festival City2cities omgevormd tot International Literature Festival Utrecht (ILFU). Dit International Literature Festival Utrecht (ILFU) wordt geprogrammeerd en geproduceerd door Het Literatuurhuis en vindt plaats op verschillende lokaties in de stad. Het begint op het Uitfeest Utrecht met onder meer een boekenmarkt op het Vredenburg en eindigt met De Nacht van de Poëzie. Voor meer informatie: ILFU.

Laatst gewijzigd: 8-8-2018

Naar de overzichtspagina