Interview met Geert-Jan Alexander Knoops
‘Het moet altijd een combinatie van feit en fictie zijn’
Door Guus Bauer (24 mei 2010)


Topadvocaat en hoogleraar internationaal strafrecht Geert-Jan Alexander Knoops, onder meer bekend van de vrijspraak voor de twee vermeende daders van de Puttense moordzaak, heeft de smaak van het schrijven te pakken. Hij stapte in 2008 met Advocaat van de vijand op overtuigende wijze over van wetenschappelijke publicaties en non-fictieboeken naar het thrillergenre. Daarin heeft hij zijn eigen niche gevonden, die van de ‘legal thriller’ in de sfeer van John Grisham. Onlangs verscheen Advocaat van de president, een boek over een stevige aanklacht: de Amerikaanse ex-president Sawyer wordt ervan beschuldigd willens en wetens een onterechte oorlog tegen Saddam Hoessein gevoerd te hebben op basis van bij elkaar gemartelde informatie over massavernietigingswapens. Opnieuw speelt de New Yorkse advocaat Matthew Baldwin, Knoops alter ego, de hoofdrol.

U treedt op als defence counsel voor verschillende internationale instanties, zoals Het Europese Hof in Straatsburg, Het Rwanda/Tribunaal, Het Joegoslavië-Tribunaal en dat van Sierra Leone. Zijn uw thrillers uit noodzaak ontstaan?
In zekere zin. Ik tracht een maatschappelijk-sociaal juridische boodschap over te brengen aan de lezer. In wetenschappelijk boeken kan ik niet kwijt wat ik in de praktijk meemaak. Het internationaal recht wordt vaak door de politiek ten eigen gunste misbruikt.

Toch geeft u in uw thrillers niet direct een mening.
Het gaat om het signaleren van een probleem, inherent aan het dilemma. De heikele combinatie van de wetspraktijk en de politieke werkelijkheid. De politieke agenda wordt vaak zo geïnterpreteerd dat deze naadloos past bij de doelstelling. Het gaat niet puur om verdragen, het gaat om politieke wenselijkheid. De willekeur van de mensen die de afspraken in de praktijk moeten toepassen. De behoefte om een ‘boodschap’ over te brengen is ontstaan uit beroepsmatige verontwaardiging.

Er sluimert een idealist in u?
Ik heb er verschillende dossiers voor laten liggen. Dus zakelijk is het geen verstandige beslissing. Ik noem het schrijven een uit de hand gelopen hobby. Een vrijetijdsbesteding – al is er met mijn overladen agenda nauwelijks sprake van vrije uren – die ik bijzonder serieus neem.

Er wordt heel wat politiek gestunteld?
En daarbij wordt de schuld vaak afgeschoven op de zogenaamde ‘kleine man’. Ik heb bij het Tribunaal van Sierra Leone een korporaal verdedigd. Zo ongeveer de laagste rang die je in het leger kunt hebben. Wat heeft zo iemand nu in de melk te brokkelen gedurende tien jaar van burgeroorlog? De hoge officieren bleven buiten schot.

Ziet u Blair of Balkenende , of om het even welk politiek kopstuk, ooit voor de rechter verschijnen?
Advocaat van de president is geen oproep tot vervolging. Ik wil de lezer een spiegel voorhouden. In feite zijn de lezers de leden van de jury. Dit is hoe het in de praktijk werkt. Willen we op deze wijze doorgaan? Om iets te veranderen hebben we de publieke opinie nodig. Ik wil de lezer informeren. Daarnaast is het ook een spannend verhaal.

In deze beide thrillers laat u ook duidelijk zien welke spagaat een advocaat eigenlijk moet maken. In Advocaat van de president ‘verdedigt’ u de president.
Je hebt natuurlijk altijd eindverantwoordelijken. Maar vaak is het zo dat de staf even schuldig is. Adviseurs sturen de besluitvorming vaak in de door hen gewenste richting. Ik wil ook duidelijk de twee kanten van een zaak laten zien en niet moreel veroordelen. In mijn vorige boek kreeg Osama Bin Laden onbewust een gezicht. Je zou zelfs enige sympathie voor het personage op kunnen brengen. Bij president Sawyer is dat ook het geval. Hoogstens kun je hem veroordelen voor het feit dat hij blind op zijn adviseurs voer.

Twee van uw personages worden bij hun werkelijke naam genoemd. Uit de andere karakters vallen bestaande personen te herleiden. Waarom hebt u het niet over minister Rumsfeld of president George W. Bush?
Dan wordt het non-fictie. Er zijn herkenbare zaken en in sommige personages kun je bestaande personen herkennen, maar het moet altijd een combinatie van feit en fictie zijn. Op deze manier bereik ik met mijn verhaal ook een groter publiek.

Aan het einde hebt u een uitgebreide verklaring toegevoegd.
Ik kreeg na het vorige boek veel vragen van lezers. Is het allemaal écht zo gebeurd. Ik heb nu de feiten op een rij gezet. Ik heb gebruikgemaakt van bestaande documenten, bijvoorbeeld ook van de CIA. Het is míjn interpretatie. Het zóu zo kunnen gebeuren. Ik wil dat men de inhoud in het juiste perspectief ziet, maar het is niet bedoeld als uitleg. De lezer moet zijn of haar eigen mening kunnen vormen.

Gaat u nog eens een thriller schrijven over een Nederlandse controverse?
Ik ga in de toekomst verder met het schrijven van ‘legal thrillers’. Ik sluit een Nederlands onderwerp niet uit, maar ik wil altijd wel een fundamenteel dilemma aan de orde stellen, het liefst in een zo breed mogelijk geo-politiek verband.

Hoe hield u alle verhaallijnen in Advocaat van de president uit elkaar?
Een advocaat leest veel dossiers tegelijk. En als je goed in je vak bent, kun je veel verhalen spinnen zonder het overzicht te verliezen. Bovendien is het natuurlijk materie uit mijn dagelijkse praktijk. Ik hoef er niet veel research voor te doen.

Voor het voeren van een oorlog zonder nadrukkelijk mandaat van de VN geeft u een aantal plausibele verklaringen.
Mijn boeken moeten tot nadenken stemmen. Het blijft fictie, maar mijn bronnenmateriaal is authentiek. De lezer mag de fantasie gebruiken. Mijn visie is gebaseerd op mijn ervaring. Het had zo gebeurd kunnen zijn, of nog gaan gebeuren, of helemaal niet.

President Obama zei tijdens zijn campagne dat niemand boven de wet staat. Nu lijkt hij, ook wat bijvoorbeeld Guantanamo Bay betreft, een beetje gas terug te moeten nemen.
Er wordt hem weleens een soft beleid aangaande terrorisme verweten, maar de tijden zijn veranderd. Hij is ook maar een mens.

U hebt voor hem een adviesrapport geschreven en uw boeken liggen ook in het Witte Huis. Hoe is daarop gereageerd?
Mijn advies is slechts een onderdeel van een groot rapport. Mijn boeken moeten eerst vertaald worden...
Delen
Meer interviews
Interview met Robert Pollack Door Guus Bauer (20-09-2019)
Interview met Max Porter Door Guus Bauer (03-07-2019)
Interview met Gunnar Staalesen Door Guus Bauer (07-06-2019)
Interview met Takis Würger Door Guus Bauer (28-05-2019)
Interview met Elvis Peeters Door Guus Bauer (06-05-2019)