Penselen 1998

Rapport:


De Penseeljury 1998, bestaande uit:

Marijke Troelstra (voorzitter)
Martine van Es
Marja Käss
Franka van der Loo
Ron van Roon
Jan Smeekens
Hans Wolf

heeft de volgende boeken uitgekozen voor de bekroning met een Gouden of een Zilveren Penseel. De Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek heeft deze voordracht overgenomen.

GOUDEN PENSEEL:
Margriet Heymans - De wezen van Woesteland - Em. Querido’s Uitgeverij bv

ZILVEREN PENSELEN:
Wolf Erlbruch - Mevrouw Meijer, de merel - Em. Querido’s Uitgeverij bv

Hélène Riff - Hoe papa zijn oude tante vermoordde - Em. Querido’s Uitgeverij bv

VLAG EN WIMPELS:
Gerda Dendooven - Nietes welles - Em. Querido’s Uitgeverij bv

Sylvia Weve - Magische tekens - Uitgeverij Leopold

Johanna Kang - Sterren horen aan de hemel - Uitgeverij Ludion

ALGEMENE INLEIDING
De Penseeljury 1998 kreeg dit jaar een grote diversiteit aan geïllustreerde kinderboeken onder ogen. Opvallend was het grote aantal heel aardige illustraties, nog opvallender het vrij beperkte aantal echt bijzondere illustraties. Opvallend omdat de jury juist op zoek is naar illustraties met een meerwaarde, die langer meegaan dan alleen in de vluchtige aandacht tijdens het lezen. Illustraties kortom, die je raken, die in je geheugen blijven vastzitten en waarvan iedereen er wel een aantal kan noemen.

Hoewel er alom sprake is van globalisering en er toch zoiets bestaat als een universele beeldtaal, valt het op dat er weinig op de Nederlandse markt verschijnt uit landen als Spanje of uit nog verder van Nederland verwijderde werelden. Heeft dat iets te maken met markt-overwegingen van uitgevers of zijn we in dit opzicht gewoon nog niet zo universeel georiënteerd als wij wel denken te zijn?

De Penseeljury 1998 ziet een gemiste kans in de standaardvormgeving van veel in serie uitgegeven kinderboeken. Boeken die vaak niet door de eerste de besten worden geïllustreerd, maar die er door het strenge stramien van de vormgeving van de serie inconsistent en pover uitzien. En dat terwijl er steeds meer kinderboeken in dit soort series verschijnen. Opvallend is ook dat de interessantste illustraties dit jaar niet uit de traditiegetrouw rijke kinder- en prentenboekenlanden als Engeland, de Verenigde Staten, de Scandinavische landen of Nederland afkomstig bleken te zijn. Het lijkt op dit moment in landen als Duitsland, Frankrijk en niet te vergeten België te gebeuren. Dit blijkt ook wel uit de herkomst van de prijswinnaars van dit jaar. Een ontwikkeling om in de gaten te houden.

En met die constatering kunnen we over gaan naar de jurybevindingen over de individuele Penseel-winnaars van 1998.




Gouden Penseel

  • Margriet Heymans - De wezen van Woesteland

    Het is precies vijfentwintig jaar geleden dat Margriet Heymans haar eerste Gouden Penseel kreeg voor Hollidee de circuspony (1973). Destijds was het Penseel een aanmoedigingsprijs en in het geval van Heymans heeft de prijs de beoogde uitwerking gehad. Sinds 1973 heeft Margriet Heymans een indrukwekkend en eigenzinnig oeuvre opgebouwd.

    De wezen van Woesteland is virtuoos geconstrueerd met door elkaar lopende, ook visueel onderscheiden, verhaallijnen. Onderwijzeres Jozefa Muizenveld vertelt het verhaal van Sibbel de Kat en haar vijf wezen. Ze vertelt het aan de kinderen Manus, Bonnivan en Klaar en daarbij verandert ze en passant ook zichzelf en de kinderen in verhaalpersonages.

    De illustraties in De wezen van Woesteland hebben een ogenschijnlijke eenvoud. Deze puurheid van het beeld geeft het boek de emotionaliteit en intimiteit die knap aansluit bij die van de tekst. Het dubbeltalent van Margriet Heymans komt hier volop tot zijn recht. Door het kleurgebruik, het gekozen landschap en de sfeer die ze oproepen doen de illustraties bijna middeleeuws aan en hebben ze iets van miniatuurtjes. Tegelijkertijd zijn ze aangenaam tijdloos.

    De wezen van Woesteland is niet alleen een prachtig geïllustreerd verhaal, het straalt ook de liefde en zorg uit waarmee het in zijn totaliteit is vormgegeven. Alles klopt aan dit boek: de eenheid van tekst en illustratie, de typografie, het totale kleurgebruik, de omslag en zelfs het gekozen papier.

    Een boek dat je graag toevoegt aan de literaire bagage van kinderen omdat er nog lang en vaak van te genieten valt. Wat de Penseeljury 1998 betreft het Gouden Penseel 1998 dan ook volledig waardig!



Zilveren Penseel

  • Wolf Erlbruch - Mevrouw Meijer, de merel

    Rapport Wolf Erlbruch:
    Wolf Erlbruch werd door het publiek al acht jaar geleden ontdekt. Toen kwam in Nederland het prentenboek Over een kleine mol die wil weten wie er op zijn kop gepoept heeft (tekst van Werner Holzwarth) uit. Vorig jaar kreeg Erlbruch voor het eerst officiële erkenning in Nederland. Hij ontving toen een Vlag en Wimpel voor zijn illustraties in het controversiële prentenboek Ik ruik kindervlees (tekst van Valerie Dayre). Dit boek maakte nieuwsgierig naar nieuw werk van deze prentenboekkunstenaar.

    Mevrouw Meijer maakt zich aanvankelijk zorgen om alles en niets. Meneer Meijer is haar onbezorgde tegenpool. Het leven van Mevrouw Meijer verandert echter drastisch met de vondst van een jonge merel in de tuin. Mevrouw Meijer, de merel is een prachtig prentenboek over vrijheid.

    De figuur Mevrouw Meijer intrigeert al vanaf de omslag. ‘Wie is deze merkwaardige mevrouw Meijer?’ Haar karaktertekening heeft Erlbruch perfect in de illustraties weten te vangen. In dit prentenboek komt het krachtige vorm- en sfeergevoel van Erlbruch volop tot zijn recht. Er gaat veel suggestie vanuit. Zijn illustraties hebben een geweldige ruimtelijkheid in zich. Elke pagina heeft daarbij haar eigen, uitgebalanceerde compositie. Ook het kleurgebruik is opvallend, sober eigenlijk, maar helemaal passend bij de sfeer van het verhaal.
    De subtiele humor en het raffinement van zowel de illustraties als de tekst maken het herkenbare, burgerlijke in het verhaal des te treffender.

    Erlbruch voegt met dit boek iets heel eigens toe aan de traditionele èn eigentijdse kinderboek-illustratie en tilt die daarmee naar een hoger niveau. Met Mevrouw Meijer, de merel zet hij een onuitwisbaar personage neer en met dit personage een uniek boek op de kinderboekenmarkt.

    Mevrouw Meijer, de merel verdient absoluut het Zilveren Penseel en dan ook nog een met een heel mooi (gouden) randje!



  • Hélène Riff - Hoe papa zijn oude tante vermoordde

    Rapport Hélène Riff:
    Hoe papa zijn oude tante vermoordde: een provocerende, absurde titel voor een gek, geestig boek.

    ‘Woensdag 7 juli. Die middag nam hij zijn pijl en boog mee.’ Van wat hij, papa, die dag beleeft, doet Hélène Riff verslag in dit kijkavontuur. Met minimale middelen weet ze in dit boek de verbeeldingswereld van spelende kinderen op te roepen. Dit begint meteen al op de schutbladen van het boek met het aftellen voor het begin van het verhaal. Met z’n spontaniteit en charme heeft dit prentenboek iets van een schetsboek.

    Het experiment met de opvallende, originele synthese van beeld en tekst is geslaagd en toont aan dat kijken minder lineair is dan lezen. Het boek laat je als het ware ‘zappend’ kijken, terwijl je toch zicht kunt houden op ‘de werkelijkheid’ en daarmee sluit het aan bij de kijkcultuur van veel kinderen. De opvallende typografie is zeer consequent doorgevoerd – tot en met het ISB-nummer aan toe – en vormt een eenheid met de illustraties.

    De grap met de – toch wat crimineel ogende – familiefoto op de omslag verhoogt het ‘waarheidsgevoel’ over het verhaal. De krankzinnige, enigszins lugubere humor van tekst en illustraties wordt versterkt door de enorme ruimte die Hoe mijn papa zijn oude tante vermoordde aan de lezer – en nog meer aan de fantasie van de kijker – laat.

    De Penseeljury 1998 kent het allereerste Penseel voor een Franse illustrator dan ook graag toe aan Hélène Riff.



Vlag en Wimpel

Naar de overzichtspagina

Delen