Penselen 2006

Rapport:


De Penseeljury 2006, bestaande uit:
Margriet Chorus (voorzitter)
Remco Scheenjes
Ryu Tajiri
Pauline Terreehorst
Wilma Verhoeven

heeft de volgende boeken voorgedragen ter bekroning met een Gouden of Zilveren Penseel. De Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek heeft deze voordracht overgenomen.

GOUDEN PENSEEL:
Marit Törnqvist - Pikkuhenki - Em. Querido’s Uitgeverij

ZILVEREN PENSELEN:
Charlotte Dematons - GRIMM - Uitgeverij Lemniscaat

Mance Post - Middenin de nacht - Em. Querido’s Uitgeverij

INLEIDING
Van de stapels boeken die de Penseeljury deze keer onder ogen kreeg, bleef uiteindelijk een twintigtal exemplaren liggen in de vergaderkamer van de CPNB. We stalden ze uit op de grote tafel. Wat een verscheidenheid. Prentenboeken, al dan niet voorzien van flapjes of andere bijzondere vormen, verhalen, sprookjes, bundels met overpeinzingen, boeken met extra’s als cd’s of een gekoppelde website.

Dan, met twintig fraaie boeken ruim uitgestald, is de tijd voor een moment van herbezinning. Je zou anders bijna door de bomen het bos niet meer zien. Waar gaat het om?

Voor de Penseeljury staat de kwaliteit van het illustratiewerk centraal, steeds gekoppeld aan het medium waarin de illustraties verschijnen: het kinderboek. De variatie aan vormen en technieken wordt de laatste jaren steeds groter en dat maakt het beoordelen van de illustraties niet gemakkelijker, maar wel heel boeiend. De samenhang tussen tekst en illustraties, in contrast of harmonie, aanvullend of elk met een eigen verhaal, is een andere dimensie van het boek die bekeken wordt.

Met deze wegwijzer op zak keken we naar de schoonheid van het beeldende materiaal en gaven we een zorgvuldig afgewogen oordeel. Maar woorden schieten soms tekort en daarom zijn we als Penseeljury blij met de uitgebreide expositie van de boeken die we de afgelopen maanden uitkozen voor een bekroning. Zo kan iedereen, klein en groot, heel toepasselijk in vele variaties genieten van de kunst in onze kinderliteratuur.

Van de twintig overgebleven titels bleven er uiteindelijk tien over. Een shortlist met zes bekroonde titels en vier boeken die niet bekroond konden worden, maar die de Penseeljury wel met waardering wil vermelden:

Hier is de boze heks, met illustraties van Annemarie van Haeringen en tekst van Hanna Kraan. Een genot om te lezen en te bekijken, deze verhalen over de boze heks. Ze verdienen kleur en krijgen dat volop in een bonte afwisseling van grote en kleine platen.
Hè nee en wel ja, gemaakt door Rotraut Suzanne Berner, is een prentenboekje waar je blij van wordt. Een sterk, humoristisch verhaal met platen die het effect nog eens versterken en waarbij schijnbaar eenvoudigweg – maar heel knap - alles klopt.
Kristien Aertssen zorgde voor de geestige platen en de vernuftige flappen die het prentenboek Zooooo’n grote wolf, met tekst van Natalie Louis-Lucas, tot een succes maken. Ieder kind begrijpt het grote schootgevoel en geniet mee van de op de vlucht slaande wolf.
Na Misschien (2004) zorgde Tom Schamp weer voor een kijkboek van formaat. Hij bracht de filosofietjes van Ghislaine Roman in beeld in het prentenboek Als, in volstrekt eigen stijl en met heel fraai kleurgebruik.




Gouden Penseel

  • Marit Törnqvist - Pikkuhenki

    Nergens spreken de beelden zo sterk als in het prentenboek dat van de Penseeljury een Gouden Penseel toebedeeld kreeg. Het minuscule heksje dat de hoofdpersoon is, is zo klein dat je haar niet kunt zien. Ze komt dan ook niet op de grote platen in het boek voor. En toch is ze er wel. Ze wordt uitgetekend in wat ze doet. Door haar ogen kijk je als lezer mee. In haar daden proef je hoe ze is, ga je met haar mee op zoek naar haar heksenmacht.

    Je vliegt over de rivieren en blinkende meren en je ziet de mensen lopen en dansen en kussen en vechten. Je voelt haar macht groeien in de reacties van honden en mensen, of in de beer die zijn woede uit door mensen tot uitputting toe te laten dansen. Krom van gekte springen ze in de rondte op de witte pagina van het boek en op het goedgekozen omslag, met verwrongen ledematen en ogen die dwaas alle kanten op staren.

    Het smetteloos witte sneeuwlandschap laat de gouden daken van de paleizen en kerken blinken. De dwarrelende sneeuw over de gebogen hoofden van de mensen die onder de tirannie van de keizer gebukt gaan, drukt ijzige kou en neerslachtigheid uit. Met een grimmig plezier probeert het heksje haar macht uit met de geketende gevangenen in hun grauw gestreepte hes en broek en tenslotte via de kleine Iwan met de keizer, die als een rode klodder fluweel door zijn rijk kruipt.

    Pikkuhenki is een prachtig vormgegeven boek, mooi verzorgd uitgebracht door uitgeverij Querido. De nieuwe combinatie van Tellegen en Törnqvist maakt het beste in Marit Törnqvist wakker. Ze zorgt er door haar illustraties voor dat het verhaal van Pikkuhenki aan je vast gaat zitten. De emoties grijpen naar je keel in de gedetailleerd weergegeven personages maar ook in de aanzetten tot mensen, die de lezer alle ruimte bieden voor eigen verbeelding. Met durf en prachtig kleurgebruik krijgt het heksje gestalte in al haar wisselvallige gemeenheid, tot de apocalytische strijd in de heksenkring toe.

    Wie ook dan blijft kijken - en wie wil dat niet? - ziet de personages uit het verhaal in stoet het boek uitgaan, tot op het laatste schutblad waar de trompetters het verhaal uitblazen. Uit. Gelukkig kun je dan weer helemaal van voren af aan beginnen.



Zilveren Penseel

  • Charlotte Dematons - Grimm

    Rapport Charlotte Dematons:
    Het is een lijvig boekwerk, GRIMM, de volledige uitgave van de 200 sprookjes van de gebroeders Grimm, vertaald door Ria van Hengel, fraai uitgegeven door uitgeverij Lemniscaat en van prachtige illustraties voorzien door Charlotte Dematons.

    Nooit eerder zagen we de sprookjes van Grimm zo rijk geïllustreerd. In een bonte variatie van traditioneel vakwerk trekken de sprookjesfiguren aan het oog van de lezer voorbij. Soms minutieus verborgen in het duister van het woud, zoals Charlotte al eerder sprookjesfiguren verborg in De gele ballon, dan weer op groot formaat, als de toekijkende oude mannen op de bank bij het kasteel van Doornroosje, handen over de bolle buik, die de verrichtingen van de prins gadeslaan.

    De platen zijn zorgvuldig gekozen en samengesteld, telkens met oog voor detail en volop ruimte biedend voor de sfeer van ieder sprookje. Perspectiefkeuze, plaatsing van de illustraties en kaders wisselen mee. Het woelige water van de zee biedt een sprookjestekst een blauwgroene paginavullende achtergrond; een uitgeholde raap met zes muisjes bespannen snelt zó de bladzijde af, op weg naar een sprookjesachtige toekomst. Gecentreerd op een pagina trekt de oude vrouw die een koningsdochter door het water draagt alle aandacht, terwijl de zes dienaren van de koningszoon die zijn geluk beproeft allen hun plekje vinden tussen, langs en onder de tekst, zwierig en prominent aanwezig.

    Of het nu magische verschijningen zijn, gezellige dienstbodes of een soldaat die zich het hoofd breekt over de volgorde van botten in een geraamte, Dematons tovert ze met haar penseel allemaal tevoorschijn alsof ze springlevend zijn. Naar de eis van oude sprookjes gehuld in het jasje van het verleden, maar volop aanwezig. Landschapjes en interieurs zijn van vroegere tijden, maar zeer herkenbaar en uitnodigend tot kijken.

    Humor, mysterie, angst en plezier, wreedheid en ware liefde, ze zijn er. Iedere bladzijde biedt nieuw kijkplezier van een constante kwaliteit. De uiterste aandacht die de illustratrice heeft voor al haar platen, groot of klein, als plaat of als verluchtiging bedoeld, kenmerkt deze uitgave. Het is een uniek project, door Dematons zorg en talent gemaakt tot een ware klassieker, een rijk bezit voor iedere boekenliefhebber. De jury kent het dan ook graag een Zilveren Penseel toe.



  • Mance Post - Middenin de nacht

    Rapport Mance Post:
    Hoe geef je het donker van de nacht kleur? Hoe laat je de diepste duisternis zien, de stilte, het bleke maanlicht, het schijnsel van de sterren? Hoe toon je oneetbare duisternis tussen droom en werkelijkheid? En hoe vind je precies dát magische blauw dat onmiddellijk je aandacht trekt en dat blijft boeien, een heel boek lang?

    Mance Post weet het. Haar prachtige prenten bij Toon Tellegens verhalen in Middenin de nacht zijn volkomen in harmonie met de tekst. Met een paar ingrediënten, subtiel gekozen en uitgevoerd, zorgt zij voor uiterst sfeervolle platen. De nacht, waarin alle kleuren dieper en geheimzinniger worden, laat zich zien in velerlei schakeringen. Nu eens zwart, dan weer in dat bijzondere blauw, met witte inktlijnen of accenten. De verstildheid van de nacht komt goed tot uitdrukking op de platen met hun scherp gehoekte formaat, maar er is ook volop beweging en bedrijvigheid. De zachte deining van de golven van de oceaan wordt uitgedrukt in gescheurd papier en met één zwierige beweging vliegt een brief door de blauwe duisternis. Ieder dier op de prenten treft de lezer door zijn eigen markante aanwezigheid, soms slapend maar meestal volop actief, met enkele lijntjes of spatjes die beweging of emotie uitdrukken. Het boek kreeg van vormgeefster Barbara van Dongen Torman een prachtige band mee met mooie schutbladen, waarmee de jury haar graag complimenteert.

    ‘Veel prijzen heb ik niet gekregen: een Penseel ligt niet in mijn prijzenkast’, laat Mance Post weten op de website van uitgeverij Querido. Die tekst dient van nu af aan aangepast te worden. Het doet de Penseeljury veel genoegen Mance Post hierbij een Zilveren Penseel toe te kennen.



Vlag en Wimpel

Naar de overzichtspagina

Delen