Penselen 2010

Rapport:


De Penseeljury 2010, bestaande uit
Wim Pijbes (voorzitter)
Karen Bertrams
Irma Boom
Ans Meens
Clementine Vrooland,

heeft de volgende boeken voorgedragen voor bekroning. De Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek heeft deze voordracht overgenomen.

GOUDEN PENSEEL:
Marije en Ronald Tolman - De boomhut - Uitgeverij Lemniscaat

ZILVEREN PENSELEN:
Carll Cneut - Fluit zoals je bent - Em. Querido’s Uitgeverij/ Uitgeverij De Eenhoorn

Geert Vervaeke - Een wel heel bijzondere kerst - Uitgeverij Lannoo

VLAG EN WIMPELS:
Philip Hopman - Voordat jij er was -Em. Querido’s Uitgeverij

Sieb Posthuma - Aadje Piraatje - Uitgeverij Gottmer

Loes Riphagen - Huisbeestenboel - Uitgeverij De Fontein

INLEIDING
De Penseeljury mocht 153 inzendingen beoordelen, allemaal verschenen in 2009, die in aanmerking kwamen voor het Gouden Penseel, een Zilveren Penseel of Vlag en Wimpel. Het reglement biedt hiervoor sinds jaar en dag een vastomlijnd kader. Voorop staat de kwaliteit van het illustratiewerk. Maximaal twee kinderboeken mogen worden bekroond met een Zilveren Penseel en jaarlijks kan één Gouden Penseel worden toegekend. Deze laatste prijs is uitsluitend voor ‘het illustratiewerk van een Nederlandse kunstenaar van een in de Nederlandse taal verschenen kinderboek, uitgegeven door een erkende Nederlandse of Vlaamse uitgever’. Zilveren Penselen en de eervolle vermelding Vlag en Wimpel kunnen ook aan buitenlandse kunstenaars worden toegekend.

Naast Penselen en Griffels kan bij hoge uitzondering de Boekensleutel worden toegekend. Deze onderscheiding geldt als gezamenlijke prijs voor een titel die door zowel de Penseeljury als de Griffeljury als uitzonderlijk wordt gekenschetst. De Boekensleutel is in vijftig jaar slechts vijf keer, voor het laatst in 2000, uitgereikt.

De Penseeljury 2010 kwam vijf keer bijeen en bracht de oorspronkelijke lijst van 153 inzendingen terug naar 44, vervolgens naar 21, om uiteindelijk negen titels over te houden. De jury, die beslist bij meerderheid van stemmen, koos dit jaar unaniem één Gouden Penseel, twee Zilveren Penselen en drie Vlag en Wimpels.

De jury noemt het totale aanbod van 2009 veelzijdig en kwalitatief hoogstaand, maar ook vertrouwd en degelijk. Dat zijn positieve begrippen, maar een echte verrassing ontbrak. De grote verscheidenheid komt dan ook tot uitdrukking in de eervolle en bijzondere vermeldingen dit jaar. Verder valt op dat zich naast bekende namen nieuw talent aandient met opvallende producties. Intussen maakt de inbreng van Vlaamse schrijvers, illustratoren en uitgevers dat het juryreglement ernstig onder druk staat. Het Gouden Penseel is immers voorbehouden aan een Nederlandse illustrator; buitenlandse illustratoren kunnen hooguit een Zilveren Penseel winnen.

Opvallend was de ondersteuning van onder meer de Mondriaan Stichting, het Fonds voor de Letteren, het Nederlandse Literair Productie- en Vertalingenfonds, het Vlaams Fonds voor de Letteren en het Fonds BKBV. Verschillende boeken, ook onder de gelauwerden, konden worden gerealiseerd door bijdragen uit deze fondsen. Stimulering van het kinderboek en de illustratiekunst werpt dus vruchten af.

Drie boeken wil de jury apart noemen. Deze verdienen om verschillende redenen een bijzondere vermelding. Het eerste is Mijn boek. Verhalen uit Delfshaven, een geïllustreerd kinderboek voor en over bewoners van een Rotterdamse wijk, in fictie en non-fictie voor verschillende leesniveaus. Een origineel initiatief, een fraai boek in de buitencategorie, maar op positieve wijze opvallend in vorm en inhoud. Ook Pop Up-stad verdient een vermelding. Dat is eveneens een boek in de buitencategorie, voor kinderen van alle leeftijden, tekstloos, eerder een object of vernuftig kleinood dan een kinderboek volgens de bestaande normen, maar zonder meer bijzonder. Ten slotte vestigt de jury de aandacht op Allemaal mensen, een boek vol getekende portretten. Ze zijn van een treffende eenvoud, iconografisch zelfs, en de verbanden die zich op de dubbele pagina’s laten ontdekken, leveren een doorlopend spelelement op dat het hele boek door blijft prikkelen.




Gouden Penseel

  • Marije Tolman - De boomhut

    Een weldadig verstild prentenboek over komen en gaan, over genieten van hoe de wereld zich aan je voordoet: De boomhut is pure zen in dertien kunstwerken. Op het prachtige, blauwwitte omslag begint het allemaal met een ijsbeer op de rug van een walvis; op de eerste bladzijde arriveert deze beer zwemmend bij de nog lege boomhut, de ets op de rechterpagina.

    De boom kleurt groen en een bruine beer komt in een bootje aangevaren door het blauwe water. Drie goudvisjes zwemmen voor hem uit. Terwijl het water daalt, verschansen de beren zich in de boomhut. Bij de komst van honderden flamingo’s kleurt de pagina vervolgens dieproze; met de ooievaar lentegroen en later citroengeel als een beer per luchtschip zijn pauwtje komt oppikken. Het is een harmonieus komen en gaan van dieren in een explosie van kleuren, alleen verstoord door de neushoorn die tot stilstand komt tegen de zichtbaar trillende boom.

    Het boek heeft geen spanningsboog, geen echt verhaal van a tot z, en de lege ruimten op de pagina’s zijn een verademing. We mogen gewoon kijken en in stilte genieten van de prachtige, zachte en subtiel getekende dieren van Marije Tolman in hun ontmoeting met de onvergankelijke boom die haar vader maakte.

    De werkwijze van de makers is opmerkelijk. Ronald Tolman etste de boom, de hut en de rest van het decor in koper en maakte er mooie afdrukken van. Daarmee kon zijn dochter vervolgens haar gang gaan. In inkt, potlood en verf vulde ze het decor met acteurs en scènes – later pas kreeg haar vader het eindresultaat te zien.

    Aan De boomhut komt geen woord te pas, maar er is voortdurend van alles aan de hand. Steeds zien we nieuwe bezoekers aankomen, nieuwe dieren, en allemaal – zelfs de neushoorn en het nijlpaard – willen ze de boom in. Het is lief, het is druk, het is mooi en avontuurlijk: geen wonder dat iedereen de boom in wil. Als lezer zou je ook niets liever willen.


    Details:
    Co-auteur: Ronald Tolman

Zilveren Penseel

  • Carll Cneut - Fluit zoals je bent

    Rapport Carll Cneut:
    Carll Cneuts illustraties bij Fluit zoals je bent verdienen een Zilveren Penseel met een gouden rand. De bundel dierengedichten van bekende en minder bekende dichters en schrijvers wordt tot een eenheid gesmeed door de treffende, ietwat grillige dierenwereld van Carll Cneut. De aangeklede dieren, in keurige jasjes met mooie motieven, bijpassende schoenen, tassen, sjaals en soms een hoofddeksel, geven een heel eigen invulling aan de gedichten. De kleren zitten de dieren allemaal als gegoten, het lijkt alsof ze hun kleren al jaren dragen, getuige ook de sporen van zorgvuldig verstellen.

    De illustraties gaan door waar de gedichten eindigen. Bij het griezelgedicht Beschuit met muisjes – échte muizen – blijken ‘luisjes’ op hun beurt een appeltje voor de dorst voor de verteller. Met een flinke dosis humor tekende Cneut een muis die moeizaam een appel verplaatst. Wie is nu wiens appeltje voor de dorst?

    Vaak verbindt hij twee gedichten, bijvoorbeeld een van Ivo de Wijs met een van Remco Ekkers. Beide gedichten gaan over olifanten: het ene trekt in twijfel of olifanten wel bestaan, het andere vertelt hoe ze met elkaar communiceren. Carll illustreert het contrast door jonge en oude koppels olifanten met elkaar te laten praten. En waarover dan wel? Over hun eigen bestaan?

    Steeds valt er iets nieuws te ontdekken. De illustraties zijn van constante kwaliteit; er is niets overtolligs aan en elke dubbele pagina heeft één kleurstelling. Het prachtige rood, okergeel, de grijzen en de zwarten: welke combinatie Cneut ook kiest, de illustraties zijn evenwichtig en compact. Ze vullen elkaar aan en maken de bundel tot een voorbeeldige eenheid. Als speels contrast wordt de zorgvuldige stijl nu en dan afgewisseld met een illustratie die lijkt op een kindertekening, slordig ingekleurd of niet meer dan een contour. Elk nieuw thema begint met een egaal gekleurd tussenblad zonder dat daar herhaling in te zien is.

    De illustraties van Carll Cneut verrassen al vele jaren. Stuk voor stuk zijn het schilderijtjes die een kinder- of huiskamer kunnen verfraaien. Vorig jaar had zijn boek letterlijk een gulden snede; dit jaar is het een figuurlijke gouden rand geworden.



  • Geert Vervaeke - Een wel heel bijzondere kerst

    Rapport Geert Vervaeke:
    Het is hartje lente als de Penseeljury een winters boek onder ogen krijgt. Terwijl de zon haar uiterste best doet om de wereld te verwarmen, voelt de jury de ijzige koude in een stilletjes krakend besneeuwd landschap.
    In het Vlaamse prentenboek Een wel heel bijzondere kerst wordt een ongewoon kerstkindje geboren. Ze heet Amandine en heeft een huidje van schors. Dat kan helaas niet iedereen waarderen en daarom vertrekt Amandine na tien eenzame kinderjaren op een bitterkoude nacht naar het bos, op zoek naar wie ze eigenlijk is. Amandine is niet helemaal alleen; ze heeft haar stoere schaduw als metgezel en na een lange zoektocht wordt ze opgenomen in een echt mensengezin. Versierd met kerstlampjes en rode ballen is ze dan een echte boom, een zeer gewaardeerde kerstboom.

    De Penseeljury meent dat Geert Vervaeke met haar prachtige droge illustraties een wereld heeft geschetst die ondanks harde contrasten als een warme deken aanvoelt; een winters sprookje in verschillende stempel en druk-technieken. De vlakvulling is intrigerend, de bosfiguren hebben ondanks hun eenvoud een prachtige mimiek. En Amandine? Amandine, lijkt een écht meisje van hout, een moderne Pinokkio met een eigenwijze, gestipte schaduw. Ooit gezien hoe een houten stoel kan schrikken? Is het sprekende gezicht van een blauwe den u wel eens opgevallen? Nee? Geert Vervaeke slaagt erin om hout tot leven te wekken op papier. Deze Vlaamse illustrator past de kracht van eenvoud en herhaling toe. Juist door weglating van kleur zijn verhalende beelden ontstaan die op elke bladzijde uitnodigen tot nadere bestudering.

    De jury ziet hier heuse harmonie tussen beeld en tekst en verheugt zich erop – na al deze lofuitingen uit de lente – om op een feestelijke herfstdag dit prachtige winterboek te bekronen met een Zilveren Penseel.



    Details:
    Tekst: Kristien In-'t-Veld.

Vlag en Wimpel

Naar de overzichtspagina

Delen