Penselen 2011

Rapport:

De Penseeljury 2011, bestaande uit:
Wim Pijbes (voorzitter)
Karen Bertrams
Irma Boom
Jolanda Klaassen
Clementine Vrooland,

heeft de volgende boeken voorgedragen voor bekroning. De Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek heeft deze voordracht overgenomen.

GOUDEN PENSEEL:
Blexbolex - Seizoenen - Uitgeverij Clavis

ZILVEREN PENSELEN:
Joelle Jolivet - Kleuralles - Uitgeverij De Harmonie

Vanessa Verstappen - Armandus de Zoveelste - Uitgeverij Lannoo

VLAG EN WIMPELS:
Tjalling Houkema - De staart van meneer Kat - Uitgeverij Gottmer

Wendy Panders - Roodkapje was een toffe meid - Uitgeverij Gottmer

18 illustratoren - Avonturen van Baron von Münchhausen - Uitgeverij Hoogland & Van Klaveren

INLEIDING
Om een Gouden Penseel, twee Zilveren Penselen en driemaal de eervolle vermelding Vlag en Wimpel te kunnen toekennen, heeft de Penseeljury 159 inzendingen beoordeeld, allemaal verschenen in 2010. Bij de beoordeling stond, zoals elk jaar, de kwaliteit van het illustratiewerk voorop. Opvallend, opnieuw, was de rol van onder meer de Mondriaan Stichting, het Fonds voor de Letteren, het Nederlandse Literair Productie- en vertalingenfonds, het Vlaams Fonds voor de Letteren en het Fonds BKBV. Verschillende boeken, ook onder de gelauwerden, danken hun bestaan aan bijdragen uit die fondsen. Het stimuleren van makers van kinderboeken heeft zin.

De boeken waaruit de jury mocht kiezen, kwamen het afgelopen kalenderjaar in Nederland uit; ze zijn te koop in de Nederlandse boekhandel en bestemd voor jonge Nederlandse lezers. Ook eist het reglement dat aan maximaal twee kinderboeken een Zilveren Penseel wordt toegekend en jaarlijks aan één boek het Gouden Penseel. Deze ‘hoofdprijs’ is, zegt het reglement, uitsluitend bestemd voor ‘het illustratiewerk van een Nederlandse kunstenaar van een in de Nederlandse taal verschenen kinderboek, uitgegeven door een erkende Nederlandse of Vlaamse uitgever’. Zilveren Penselen en de eervolle vermelding Vlag en Wimpel mogen wél aan buitenlandse kunstenaars worden toegekend.

De Penseeljury vond het aanbod van buitenlandse boeken van het afgelopen jaar opvallend sterk. Maar volgens het reglement zouden zij hooguit een Zilveren Penseel kunnen winnen. Dat alleen een Nederlander het Gouden Penseel kan veroveren, betekent in theorie dat de kwaliteit van de winnaar van een Zilveren Penseel hoger kan zijn dan die van de (verplicht Nederlandse) winnaar van het Gouden Penseel. De jury stelde al eerder dat deze ongelijkheid niet eerlijk is voor buitenlandse illustratoren. Waarom mogen ze wel inzenden, maar niet ten volle meedingen?

Ook in voorgaande jaren stond het juryreglement onder druk door de inbreng van buitenlandse – met name Vlaamse – illustratoren. Onder de inzendingen bevinden zich meer en meer internationale producties, vertalingen, Nederlandse boeken met werk van buitenlandse illustratoren of andere internationale samenwerkingsvormen. Vorig jaar al kreeg de niet-Nederlander Carll Cneut zilver met een expliciet gouden randje. Dit jaar kwam de jury voor het probleem te staan dat de drie mooiste boeken geïllustreerd waren door buitenlanders. Je kunt dan, trouw aan het reglement, de eerste prijs toekennen aan de nummer 4 – een Nederlander – maar de jury wilde het Gouden Penseel aan het allermooiste boek toekennen. Daarop verzocht zij de CPNB dit jaar te mogen afwijken van het reglement.




Gouden Penseel

  • Blexbolex - Seizoenen

    Seizoenen is een even rauw als poëtisch boek met ogenschijnlijk minimale beeld- en tekstelementen dat de lezer op een associatieve manier meesleept door een verrassende, zelfs vervreemdende wereld. Er valt heel veel te ontdekken, telkens opnieuw. Is het wel een kinderboek? Is hier wel sprake van tekst? Zijn het wel illustraties? Dit spel van gedachtesprongen en gezichtsbedrog vertegenwoordigt een volstrekt eigen kwaliteit. De grafische, nu al haast iconische beelden van de Franse kunstenaar doen denken aan H.N. Werkman en aan Japanse houtsneden.

    Het boek is voorbeeldig vormgegeven, met aangenaam papier, formaat en afwerking. Het lezen en kijken is een tactiele ervaring. De illustraties, geïnspireerd op de beeldcultuur van de jaren vijftig en de vroege jaren zestig, zijn kleurrijk en vertellen elk een eigen verhaal. In eerste instantie lijkt het een verzameling losse prenten over de vier seizoenen; bij nader inzien valt veel meer te ontdekken. De platen zijn op meerdere niveaus met elkaar verbonden. Een auto die in de file staat, verwijst als vanzelf naar een mierenkolonie; een paardenbloem komt steeds in een andere gedaante terug. Door het hele boek is zulk beeldrijm te vinden. Niets is voorspelbaar, toch is er een mooie structuur. Je kunt het vluchtig doorbladeren, je kunt ook urenlang kijken en steeds nieuwe ontdekkingen doen. De aandachtige lezer zal steeds meer verbanden vinden en de ontdekking doen dat het boek veel gestructureerder is dan van te voren is gedacht.

    Het is een boek om geen genoeg van te krijgen. Een opvallende winnaar van het Gouden Penseel 2011.

Zilveren Penseel

  • Joëlle Jolivet - Kleur alles

    Rapport Joëlle Jolivet:
    Kleuralles lijkt zo eenvoudig, maar ‘alles’ betekent dat je grondig op onderzoek moet in dit zwartwitte universum van linosnedes. En dan blijken de composities even ingewikkeld als intrigerend. Je verkent ze door steeds delen van tekeningen op te tillen en verder te zoeken. Stuk voor stuk zijn het beelden met heldere krachtige lijnen. Zelfs de dubbele pagina met bloemen is ronduit overtuigend; geen spoor van truttigheid.

    Bijna zonde is het om dit boek in te kleuren, maar de papiersoort, het grote formaat, het encyclopedische karakter en de eigenzinnige stijl en ordening nodigen er onweerstaanbaar toe uit. Net als in haar eerdere werk, bijvoorbeeld het prachtige Beestenboek, zet de Française Joelle Jolivet aan tot benoemen, raden, vertellen, natekenen en leren. Dat kan ook nog eens heel goed in groepsverband.

  • Vanessa Verstappen - Armandus de Zoveelste

    Rapport Vanessa Verstappen:
    Armandus de Zoveelste is een koning die treurt. Zijn lieftallige vrouw ligt, ogenschijnlijk, op haar sterfbed en zijn zoon wil geen koning worden. Aan al dat grotemensenleed lijkt geen eind te komen. Je zou vurig hopen op een wonder... En dat gebeurt. De Vlaming Dimitri Leue schreef dit verhaal eerst als toneelstuk waarin het wonder, in de vorm van een kaboutertje met toverkracht, een nieuw maar al bijna klassiek sprookje opleverde. Na het succes in het theater kwam het boek. Daarin debuteert de jonge Vlaamse illustratrice Vanessa Verstappen, zonder pen of papier, maar met lindehout, gutsen en drukinkt. Zestig grote en kleine prenten drukte ze, in rood en donkerbruin, waarin de liefde van de koning voor zijn koningin bijna tastbaar is. Ook de kwaadaardigheid van de heks en haar zevenkoppige draak spatten van het papier.

    De Escher-achtige ‘puzzelprenten’ van prinsessen, kabouters en ridders zijn prikkelend, stoer en geestig. Onwillekeurig denkend aan Gepetto’s Pinocchio zag de Penseeljury hoezeer een wereld geschapen uit hout bezield kan raken. Dat er nog maar veel sprookjes uit deze vlijmscherpe gutsen mogen voortkomen.



Vlag en Wimpel

Naar de overzichtspagina

Delen