Gouden Ganzenveer voor en nieuw boek van Joke van Leeuwen

Gepubliceerd: 09-04-2010

Gisteren is in Amsterdam de Gouden Ganzenveer 2010 uitgereikt aan Joke van Leeuwen. De Gouden Ganzenveer is een culturele prijs die jaarlijks wordt toegekend aan een persoon of instituut vanwege zijn of haar grote betekenis voor het geschreven en gedrukte woord in Nederland. In Joke van Leeuwen bekroonde de Academie De Gouden Ganzenveer ‘een veelzijdig kunstenaar die tevens een belangrijke bijdrage levert aan het geschreven woord’. In de Volkskrant van vandaag staat een ingekorte versie van haar dankwoord.

Toverspreuk
Daarin gaat zij in op het verschil tussen literatuur voor volwassenen en literatuur voor kinderen en vooral op het verschil in waardering daartussen. Zij beoefent beide en heeft in haar boeken voor kinderen altijd gezocht naar vormen die zowel kinderen als volwassenen aanspreken. Ook de kinderliteratuur biedt mogelijkheden tot gelaagdheid en meerduidige interpretatie. Kinderen zijn daar niet minder gevoelig voor. En gaat een begrip of woord toch verloren, dan moet daarover niet krampachtig worden gedaan. ‘Een woord dat een kind nog niet begrijpt kan de kracht hebben van een toverspreuk.’

Omkeren
Vanaf haar eerste boek heeft zij geprobeerd tekst en tekening te combineren, in een traditie die neigde naar het groteske, los van die andere traditie, waarbij volwassenen zich als betweters over de kinderen heen buigen. ‘Met die groteske invalshoek bedoel ik de mogelijkheid om vaststaande hiërarchieën om te keren. Bijvoorbeeld die van dag en nacht, wetend en onwetend, machtig en onmachtig, klein en groot.’

Populisme en commercialisering
Ze hoopt dat de Gouden Ganzenveer en de erkenning die ze zowel voor haar werk voor volwassenen als dat voor kinderen krijgt, ertoe kan bijdragen dat wie zich bezighoudt met volwassenenliteratuur, niet bevooroordeeld en onverschillig staat tegenover wat in de wereld van het kinderboek gebeurt, ‘zeker nu er op dat terrein eenzelfde soort verschuiving naar meer populisme en commercialisering heeft plaatsgevonden als in andere kunstdisciplines’. Dat dit laatste in Vlaanderen, waar de bloeitijd van het kinderboek later was dan in Nederland, minder het geval is, illustreert ze aan de hand van de thema’s van de Nederlandse Kinderboekenweek (2009: eten en snoepen) en de Vlaamse Jeugdboekenweek (2010: kinderrechten en rechten op boeken) en de totaal verschillende manier waarop die beide weken werden geopend.

Toen mijn vader een struik werd
Op 2 april is van haar bij Querido een nieuw kinderboek verschenen: Toen mijn vader een struik werd. Als in het land waar Toda woont, een oorlog uitbreekt en haar vader soldaat moet worden, wordt ze naar haar moeder in het buurland gestuurd. Daar is geen oorlog. Als vluchteling wordt ze de speelbal van voor haar onbegrijpelijke regels en van de willekeur van volwassenen. Deze week was Joke van Leeuwen te gast in Casa Luna op Radio 1, waar ze een gesprek over het boek had met Lex Bohlmeijer. In het tweede uur las deze een passage uit het boek voor.

Tekst en copyright: Jef van Gool / Literatuurplein